تبليغاتX
ندای ازادی کوردستان
خبرها وه‌ رویدادها : تاریخی. سیاسی ، فرهنگی ، اجتماعی ، حقوق بشر . تنز
 

                   

نه‌خشه‌ی لێدانی ئێران له‌ به‌رده‌م ده‌رگا

كراوه‌كاندا





Monday, June 16, 2008

 
     

راپۆرتی: ئاسۆ مه‌مه‌ند

دوای هاتن و جێگیربوونی (ئه‌ستۆڵی 5)ی ئه‌مریكی له‌كه‌نداو، سنووری ده‌سه‌ڵاتی

ئه‌ركی كرده‌ سه‌ربازییه‌كانی ناوچه‌ی كه‌نداوی فارسی و ده‌ریای عه‌ره‌ب

و ده‌ریای سوور و كه‌نداوی عه‌ده‌ن و كه‌نداوی عه‌مان و به‌ شێك

 له‌ئۆقیانووسی هیندی ده‌گرێته‌وه‌.

 
 

 

ده‌ستپێكردنی سه‌عاتی (سفر)ی دوای بڕیاری لێدانی ئێران:
راپۆرته‌ هه‌واڵه‌كان ده‌ڵێن ئێران هه‌وڵده‌دات له‌ڕێگه‌ی راگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ بیسه‌لمێنێت

كه‌ ئه‌م جه‌نگه‌ هه‌موو ناوچه‌كه‌ راده‌كێشێته‌ ناو كاره‌سات و كاولكارییه‌وه‌،

 به‌تایبه‌تی ده‌وڵه‌تانی عه‌ره‌بی له‌ كه‌نداو.

به‌ به‌رپابوونی جه‌نگێكی له‌و جۆره‌، زه‌ره‌ر و زیانی زۆر به‌ر ئێران ده‌كه‌وێت و

هاوكاتیش زه‌ره‌ریش به‌ر كه‌شتییه‌ جه‌نگییه‌كانی ئه‌مریكیش ده‌كه‌وێت له‌كه‌نداو.
 
ئێران هه‌وڵ نادات له‌هیچ ده‌وڵه‌تێكی عه‌ره‌بی ناوچه‌كه‌بدات، یان راستر نایه‌وێت

به‌ره‌ی شه‌ڕكه‌ فراوان بكات، چونكه‌ له‌ستراتجیه‌تی عه‌سكه‌ری و به‌رگریكردنی

كه‌م ده‌كاته‌وه‌.


سیناریۆی كرده‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا له‌ناوچه‌كه‌دا:
له‌ماوه‌ی رابردوودا وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا رابه‌رایه‌تی چه‌ند جه‌نگێكی له‌

ناوچه‌ی كه‌نداو و چه‌ند شوێنێكی دیكه‌ كردووه‌ وه‌ك:
جه‌نگی دووه‌می كه‌نداو دژی عێراق له‌ 17ی كانوونی دووه‌می 1991 تا 28ی

 شوباتی هه‌مان ساڵ‌.
جه‌نگی (ڕێوی بیابان) دژی عێراق له‌ 15ی كانوونی یه‌كه‌می 1998 تا 18ی

كانوونی دووه‌می هه‌مان ساڵ‌.
جه‌نگی یۆگۆسلاڤیا له‌  24ی تشرینی یه‌كه‌می2001  تا 14ی تشرینی یه‌كه‌می

هه‌مان ساڵ‌.
پرۆسه‌ی ئازادی عیراق له‌ 19ی ئازاری 2003 تا 9ی نیسانی هه‌مان ساڵ‌.

ئه‌مریكا ده‌یه‌وێت له‌ماوه‌ی چه‌ند هه‌فته‌یه‌كدا كۆتایی به‌م جه‌نگه‌ دژی ئێران بهێنێت،

 ئه‌مه‌ش زۆر به‌ووردی وه‌ك ئه‌وه‌ی جه‌نراڵه‌كانی شه‌ڕ نه‌خشه‌یان بۆ كێشاوه‌ به‌م

شیوه‌یه‌:

نه‌خشه‌ی لێدان و جێبه‌جێكردن:
پێش لێدانی ئێران، ئه‌مریكا هه‌ڵده‌ستێت به‌كێشانه‌وه‌ی تاكتیكی به‌شێكی

 هێزه‌كه‌ی و (به‌كارهێنانی بۆ ئێران له‌كاتی پێویستدا) له‌عێراق، بۆ ئه‌وه‌ی له‌

په‌لاماری سه‌ربازی ئێران بیانپارێزێت، ستراتیجیه‌تی شه‌ڕه‌كه‌ لێدانی ئاسمانی

به‌هێزه‌ و هه‌موو ناوه‌نده‌ ستراتیجی و سه‌ربازی و مه‌ده‌نییه‌كانی ئێران ده‌گرێته‌وه‌.

ئه‌م كرده‌ سه‌ربازییه‌ به‌به‌شداری به‌ریتانیا و ئیتالیا و فه‌ره‌نسا و ئیسرائیل ده‌بێت،

 رۆڵی سه‌ره‌كی ئیسرائیل له‌م شه‌ره‌دا به‌ر په‌رچدانه‌وه‌ی هه‌ر هێرشیكی

حزبوڵایه‌ كه‌ هاوكاری ئێران ده‌كات.

بنكه‌كانی هه‌ستانی فڕۆكه‌ جه‌نگیه‌كان ده‌كرێن به‌ 3 به‌شه‌وه:
1- باكوری خۆرئاوا كه‌ توركیا بۆ ئه‌وه‌ دیاری ده‌كرێت.
2- خۆرهه‌ڵات كه‌ ئه‌فغانستان دیاری ده‌كرێت.
3- باشور و خۆراوا كه‌ تیایدا پشت به‌ كه‌شتییه‌ فڕۆكه‌ هه‌ڵگره‌كان ده‌به‌سترێت.


 

قۆناغه‌كانی لێدان:
قۆناغی یه‌كه‌م: لێدانی ئاسمانی به‌هێز بۆسه‌ر  سه‌ربازگه‌ و بنكه‌كانی

ئاسمانی و به‌رگری ئاسمانی و باره‌گاكانی سوپای پاسداران و سوپای ئێران

وه‌ك له‌وێنه‌كه‌دا هاتووه‌ 

 

قۆناغی دووه‌م: لێدانی ئاسمانی به‌هێز بۆ سه‌ر هه‌موو دامه‌زراوه‌ ئه‌تۆمیه‌كان

و خاپوركردنیان به‌چه‌كی ئه‌تۆمی (تاكتیكی) له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ندێك له‌دامه‌زراوه‌كان

 زۆر قایمكراون و له‌ژێر شاخ و زه‌وی و له‌قوڵایدان، كه‌ زۆر ئه‌سته‌مه‌ به‌چه‌كی

 (ته‌قلیدی) وێران بكرێن.

 
 

به‌كارهێنانی رۆكێتی تایبه‌ت كه‌ له‌توانایدایه‌ شوێنه‌ سه‌خته‌كان و ژێرزه‌مینه‌

 قایمكراوه‌كان به‌ (كۆنكرێت) ببڕێت.

 ققۆناغی سێهه‌م: لێدانی ئاسمانی به‌هێز بۆ سه‌ر سه‌كۆ به‌رگرییه‌

ده‌ریاوانییه‌كانی ئێران كه‌ له‌دوورگه‌ی (هورمز)دان و به‌سه‌ر ناوچه‌ی كه‌نداودا زاڵن.

 

 قۆناغی چواره‌م: لێدانی ئاسمانی به‌هێز و خاپوركه‌ر بۆ سه‌ر هه‌موو بینا ئه‌منی

 و سیاسییه‌كان له‌ناو ئێران و وه‌زاره‌ته‌كان و ناوه‌نده‌ پۆلیسیه‌كان (بۆ شڵه‌ژاندنی

 باری ئاسایش) هه‌تا روخاندنی ده‌سه‌ڵات و هاوكاری هه‌موو ناوه‌نده‌

دژه‌ ئێرانییه‌كان (خۆپیشاندانه‌ جه‌ماوه‌ریه‌كان و خوێندكاریه‌كان)، هه‌روه‌ها

 هاوكاری تایبه‌ت بۆ هه‌رێمی بلوجستانی سونی مه‌زهه‌ب به‌چه‌ك  له‌ڕێگه‌ی

 سنوری نێوان ئه‌فغانستان و پاكستانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر هێرشی

ئاسمانی كاریگه‌ری نه‌بێت له‌سه‌ر ئامانجه‌كان.
 

نه‌وت و ژێرخانی ئابوری: 
تێكشكاندنی هه‌موو دامه‌زراوه‌ نه‌وتییه‌كان، ده‌بێته‌ هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخینه‌وت

 له‌ جیهاندا، چونكه‌ به‌هۆی ئه‌و جه‌نگه‌وه‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ هه‌موو ژێرخانی

ئابوری ئێران به‌دامه‌زراوه‌ نه‌وتی و غازییه‌كانیشه‌وه‌ خاپوور بكرێن.
 

به‌كارهێنانی چه‌كی نوێ:

 
له‌جه‌نگه‌كه‌دا هه‌وڵده‌درێت توانای موشه‌كه‌ ئێرانییه‌كان كۆنترۆڵ بكرێن، ئه‌مه‌ش

به‌بڵاوكردنه‌وه‌ی موشه‌كی به‌رگری زیره‌ك له‌نزیكترین تا دوورترین خاڵ كه‌

موشه‌كه‌ ئێرانییه‌كان ده‌توانن بیانگه‌نێ.. وه‌ك له‌م وێنه‌یه‌دا دیاره.
 

ئه‌گه‌ر موشه‌كه‌ ئێرانییه‌كان هه‌ندێك ئامانجیان پێكا، ئه‌وا ئه‌و كاته‌ په‌نا ده‌برێته‌ به‌ر

 به‌كارهێنانی چه‌كی قورس له‌رێگه‌ی ئه‌و فڕۆكانه‌ی له‌دوره‌وه‌ ئامانج ده‌پێكن.

كه‌نداوی فارس ناوچه‌ی سه‌ره‌كی رووه‌رووبوونه‌وه‌كان ده‌بێت، ئێران به‌پشتیوانی

 ژێر ده‌ریایی كۆن و به‌له‌مه‌ خیَراكانی و رۆكێته‌ تایبه‌ته‌كانی ده‌یه‌وێت رووبه‌ڕووی

 ئه‌مریكا بێته‌وه‌، به‌ڵام ئێران ته‌نها رۆكێتێكی هه‌یه‌ به‌ناوی (III SHKVALVA) كه‌

 مه‌ترسی بۆسه‌ر كه‌شتییه‌ گه‌وره‌كانی ئه‌مریكا هه‌یه‌، ئه‌م رۆكێته‌

ده‌ستكردی روسیایه‌ و مه‌كینه‌ی پاڵنه‌ری هه‌وایی (نه‌فاسه)ی له‌سه‌ره‌ و  ده‌توانێت

( 100) مه‌تر له‌چركه‌یه‌كدا ببڕێت،  له‌سه‌ر به‌شی كۆتایی مه‌كینه‌كه‌ی ئامێرێكی

گه‌رمی هه‌یه‌، به‌و هۆیه‌وه‌ ده‌توانرێت له‌لایه‌ن راداره‌كانی ئه‌مریكاوه‌ پێیبزانرێت.


ئه‌مریكا هه‌وڵده‌دات چه‌كه‌كانی زیان به‌خه‌ڵكی مه‌ده‌نی نه‌گه‌یه‌نن. له‌جه‌نگه‌كانی

 رابردوویدا ئه‌مریكا چه‌كی ستراتیجی به‌كارهێناوه‌ و ئه‌وه‌ش بۆته‌هۆی

 له‌ده‌ستدانی توانای ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌شه‌ڕی له‌گه‌ڵ كردوون.

بۆنموونه‌ دایكی بۆمبه‌كان كه‌ پێشتر له‌ جه‌نگی عیراق و ئه‌فغانستاندا به‌

كارهاتووه‌، ئێستا جۆرێكی پێشكه‌وتوتری هه‌یه‌ كه‌ قورسایه‌كه‌ی 21.500

 ته‌نه‌ و زۆر ورده‌ له‌پێكانی ئامانجدا و تا ئێستاش زۆر له‌ نهێنییه‌كانی

جۆره‌ نوێیه‌كه‌ی ئاشكرانه‌كراون و ئه‌گه‌ری به‌كارهێنانی هه‌یه‌ له‌ دژی ئێران.

ئه‌م بۆمبه‌ له‌رێگه‌ی فڕۆكه‌ی بارهه‌لچگری جه‌نگی جۆری C-130 ده‌ته‌قێنرێت.




وڵاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا به‌ته‌نها تێچوونی ئه‌م جه‌نگه‌ ناخاته‌ ئه‌ستۆی

خۆی و ئه‌م لێدانه‌ سنورداره‌ش نابێته‌ جه‌نگێكی گشتی هه‌مه‌لایه‌نه‌، به‌ڵكو ئامانجی

ئه‌وه‌یه‌ ئێران نه‌بێته‌ خاوه‌نی چه‌كی ئه‌تۆمی، ئه‌مریكا بۆ ئه‌م جه‌نگه‌ پێویستی

 به‌پشتیوانی ده‌وڵه‌تان هه‌یه‌ له‌رووی سیاسی و سه‌ربازی و گه‌مارۆدانی

 ئابوری گشتگیری درێژخایه‌ن له‌دژی ئێران

+ نوشته شده در  2008/6/18ساعت 1:18  توسط عمر عنایتی  | 

                    

به‌ڵگه‌نامه‌ی په‌یوه‌ندی سه‌لاحی موهته‌دی و ساواک / به‌شی دووهه‌م
 


بۆ هاوڕێ و سه‌روه‌ری هێژا و ڕێزداری خاوه‌ن‌شکۆ،
سه‌ره‌هه‌نگ سه‌یاحه‌تگه‌ر

پێشه‌کی ئیجازه‌ ده‌خوازم که‌ نووسینه‌که‌م به پاکترین و به‌حورمه‌ت‌ترین و خۆشه‌ویست‌ترین کرنۆش له کانگای دڵمه‌وه‌ پێشکه‌شی ئێوه‌ی پایه‌به‌رز بکه‌م. له یه‌زدان ئاوه‌ته‌خوازم که هه‌مووی ئێمه بپارێزێت تا له‌ ژێر سه‌رپه‌رشتی و ئامۆژگارییه‌کانی دڵسۆزانه‌ی ئێوه‌ی حه‌زره‌تی مه‌زن، بۆ ڕێگه‌ی گه‌یشتن و خزمه‌ت‌کردنی ئاماجه‌کانی پیرۆزی ڕێبه‌ری مه‌زن و باوکی تاجدارامان به‌ سه‌رکه‌وتن و به‌خته‌وه‌ری پترتر بگه‌ین.

له‌ دوای ڕۆیشتنم بۆ تاران، له‌ سه‌ر داوا و فه‌رمانی تیمساری مه‌زنی سازمانی ئازه‌ربایجان و به گوێره‌ی فه‌رمووده‌ی خۆتان، له‌گه‌ڵ ساواک په‌یوه‌ندیم گرت، به‌ڵام ئیداره‌کانی به‌ربڵاوی ئه‌وان که‌ پێشتر ده‌مناسین، هه‌موویان بۆ شوێنێکی نوێ گۆزرابوونه‌وه‌ و بۆیه نه‌متوانی که‌سێک بناسم و بیبینم. ناچار نامه‌یه‌کم نووسی و دیاریم کرد که‌ ئه‌گه‌ر خزمه‌تێک له‌ لایه‌نی گیان‌فیدا بکرێت، ئه‌وه‌ به‌ گیان و دڵ هه‌وڵ بۆ به‌جێ‌هێنانی ده‌ده‌م و ئه‌م نامه‌م بۆ سه‌رۆکایه‌تی به‌ڕێزی "ساواکی تاران" به پۆست ڕه‌وانه‌م کرد و له‌و کاته‌وه‌ تا ئێستا ئه‌وه‌ یه‌ک مانگ تێ ده‌په‌ڕێت، به‌ڵام به‌نده‌تان، وه‌ڵامێکی وه‌رنه‌گه‌رتووه‌.

ئێستا به له‌به‌رچاوگرتنی به‌ڵێنه‌کان و فه‌رمووده‌کانی پیرؤزتان له‌ کاتی به‌یه‌ک‌گه‌یشتنمان و هه‌روه‌ها به‌ ئاگاداری له‌وه که‌ زانستمه‌ندی و شکۆمه‌ندی ئێوه له‌ به‌رابه‌ر منی عه‌بدتان، تکام ئه‌وه‌یه که‌ گیان‌فیداتان له‌ تاران به‌ به‌رپرسی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات و بریارده‌ر بناسێن، تا ئه‌گه‌ر، یه‌که‌م کار و خزمه‌تێک له‌ ده‌ستم بێت و یا ئاستی زانیاریم و یا توانا و ده‌رفه‌تم بگونجێت، بتوانم ئه‌نجامی بده‌م و دووهه‌م ئه‌گه‌ر خۆم کێشه و پێداویستیه‌کم له‌ ژیانی تاکه‌که‌سی و کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌بێت و په‌یدا بکه‌م، بتوانم بۆ کردنه‌وه‌ و له‌ناوبردنی په‌یوه‌ندی و چاره‌سه‌ری بخوازم و فه‌رمانێکیش که‌ وه‌ربگرم، به‌ هه‌موو توانا و گیان‌فیدایی و پاکی به‌جێ بێنم.

له‌ کۆتایدا، جارێکی دیکه سوپاس و پێزانینی خۆم ئاڕاسته‌ی جوانمێری و گه‌وره‌یی و چاکه‌خوازی بێ‌سنوورتان ده‌که‌م، جارێکی دیکه له‌ کانگای دڵمه‌وه، به‌نده‌نه‌وازی خۆم پێشکه‌ش‌تان ده‌که‌م.

سه‌لاحه‌دینی مه‌هته‌دی
تاران: شه‌قامی ئاریامێهر، شه‌قامی جه‌مشید، کۆڵانی فیرۆز، پلاکی 26، ته‌له‌فون 21536

mohtadi-2.jpg

حضور دوست و سرور گرامی سرکار معظم جناب سرهنگ سیاحتگر

اجازه میخواهم که عریضه را با صمیمانه‌ترین و صادقانه‌ترین مراتب ارادت و احترام قلبی بحضور گرامیتان آغاز کنم. از خداوند خواستارم که همگی مارا توفیق عنایت دارد تا تحت سرپرستی و ارشادات دلسوزانه حضرتعالی در طریق خدمت به تحقق آرمانهای مقدس رهبر بزرگوار و پدر تاجدارمان به پیروزی و کامیابی روزافزون نایل گردیم.

بعد از مراجعت به تهران بنا به توصیه و امر تیمسار معظم سازمان آذربایجان و بنا بفرموده خودتان، به ساواک مراجعه کردم لیکن ادارات پراکنده آن که سابقا بنده می‌شناختمشان همگی به یک محل جدید منتقل شده بودند و بنابراین نتوانستم کسی را بشناسم و ببینم. ناچار نامه‌ای نوشتم و قید کردم که اگر خدمتی از دست فدوی برآید، با جان و دل در اجرای آن کوشا خواهم بود و این نامه را بعنوان ریاست محترم ساواک تهران توسط پست ارسال داشتم از آن تاریخ تاکنون یکماه میگذرد و بنده جوابی دریافت نداشته‌ام.

اینک با توجه به وعده‌ها و فرمایشات مبارک بهنگام شرفیابی و با توجه بر این معرفت و مرحمتتان نسبت به بنده استدعا دارم فدوی را در تهران به مقام مسئول و ذیصلاح معرفی فرمائید تا اگر اولا کار و خدمتی از دستم برآید و یا درجه معلومات و یا استعداد و امکانات تطبیق داشته باشم بتوانم انجام دهم و ثانیا اگر خود اشکال و احتیاجی در زندگانی شخصی و اجتماعی پیدا کردم بتوانم برای رفع و حل آن مراجعه و چاره‌خواهی نمایم و اوامری را نیز که دریافت دارم با حداکثر فداکاری و اخلاص اجرا دارم.

در پایان بار دیگر ضمن تشکر از لطف و عنایت بیدریغتان بار دیگر و از اعماق قلبتان ارادت بی‌شائبه را تقدیم میدارم.

صلاح‌الدین مهتدی
تهران: خیابان آریامهر خیابان جمشید کوچه فیروز کاشی 26 تلفن 21536


 
به‌ڵگه‌نامه‌ی په‌یوه‌ندی سه‌لاحی موهته‌دی و ساواک / به‌شی 3
2008 06 24 - 00:16

نامه‌ی هاوبه‌شی مه‌حه‌مه‌د ئه‌یلخانی‌زاده و سه‌لاحی موهته‌دی بۆ تیمسار سه‌یادیان



سه‌رۆکایه‌تی مه‌زنی سازمانی ئاسایشت و پاراستنی ئازه‌ربایجانی ڕۆژئاوا
تیمساری خۆشه‌ویست "سه‌یادیان"

به‌ دڵێکی پڕ له هه‌ستی پاک و خۆشه‌ویستی، له‌ یه‌که‌م ڕۆژ له مانگی سه‌رماوه‌زی پیرۆز، هه‌ڵاتنی جه‌ژنی گه‌وره و ژیانه‌وه‌ی مه‌زن، 21ی سه‌رماوه‌ز، به‌ خزمه‌تی پیرۆزتان، پیرۆزبایی و پێشکه‌ش ده‌که‌م و پایه‌داری و ته‌ندروستی و به‌ختیاری و سه‌رکه‌وتنی ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژتان له خزمه‌تی شاهه‌نشا و وڵات ئاواته‌خوازین.

24 ساڵ پێش ئیمڕؤ و ساڵێک پێش هاتنی سه‌رکه‌وتووانه‌ی سوپای شاهه‌نشاهی بۆ ئازه‌ربایجانی خۆشه‌ویست، بنه‌ماڵه‌ی ئێمه به ده‌ربڕینی وه‌فاداری و گیان‌فیدایی وڵات‌پارێزانه، له‌ به‌رانبه‌ر حه‌ز و خۆشه‌ویستی شاهانه له‌ نیشتمانی باوباپیرانی خۆی، له‌ هه‌بوونی تاقمێکی ئاشووبگه‌ر و جودای‌خواز، دابڕانی په‌یوه‌ندی ئه‌و له‌ته‌ک ناوه‌نده‌کانی کۆبوونه‌وه‌ و پیلانگێڕیه‌کانی خاینه‌کان و دروستکردنی ئاژاوه به‌ نهێنی و ئاشکرا له‌گه‌ڵ فه‌رمانده‌یی هێزه‌کانی چه‌کداری شاهه‌نشاهی، هه‌ر به‌م هۆیه چه‌ن جاران، که‌وتینه‌ته به‌ر بایه‌خ و خه‌مخۆری و ڕه‌حمی زاتی پیرۆزی شاهانه‌یان.

ئێستا که‌ جارێکی دی بیره‌وه‌ری ئه‌و سه‌رده‌مانه‌ی ناسک و گرینگ و ئه‌و قه‌یرانانه دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌، له‌ خزمه‌تی پیرۆزتان ڕه‌جا و ده‌پاڕینه‌وه که ئاماده‌یی و گیان‌فیدایی، له‌و په‌ڕی قوربان‌بوون بۆ به‌خت‌کردنی گیانمان له‌ ڕێگای به‌جێ‌هێنانی فه‌رمانه‌کانی شاهانه بۆ خزمه‌تکردنی ئاو و خاکی نیشتمانی خۆشه‌ویست، و کۆشش بۆ دامزراندنی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی تێروته‌سه‌ل و به‌هێز و پڕ له ئاسایشت، گوێدان به ئامۆژگارییه‌کان و ڕێنوێنیه‌کانی به‌ڕێوبه‌ری و به‌رپرسیاری نیشتمانی، بۆ به‌جێ‌هێنانی هه‌رچی زۆرتری ده‌وری خزمه‌تگوزارانه‌ی خۆمان، پێشکه‌شی خاکی به‌رپێی پڕ له‌ شانازی شاهه‌نشای ئاریامێهر بگه‌ێنین تا به‌ لێبوردن و به‌خششی شاهانه له زیندان، ڕزگارمان بێت و بتوانین که‌سانی چاک و سوودمه‌ند و کاریگه‌ر و بڕوامه‌ند بۆ خزمه‌تی ئامانجه‌کانی نه‌ته‌وه‌یی و جیهانی پێشوای مه‌زن و باوکی تاجداری خۆمان بین.

له‌گه‌ڵ ڕێز و حورمه‌ت و هیوای چاوه‌ڕوانی و ئومێد
موحه‌مه‌د ئه‌یلخانی‌زاده – سه‌لاحه‌دینی موهته‌دی



ده‌قی فارسیه‌که‌ی:

ریاست معظم سازمان امنیت و اطلاعات آذربایجان‌غربی تیمساز محبوب صیادیان

با قلبی مملو از احساسات پاک و صمیمانه در نخستین روز از آذرماه خجسته طلیعه جشن بزرگ و رستاخیز عظیم بیست و یکم آذر را بحضور مبارک تبریک عرض مینمایم و دوام سلامت و سعادت و توفیق روزافزونتان را در خدمت شاهنشاه و میهن خواستاریم.

بیست و چهار سال پیش از امروز و یکسال قبل از ورود پیروزمندانه ارتش شاهنشاهی به آذربایجان عزیز و فرار، خانواده ما با ابراز کمال فداکاری و جانبازی میهن‌پرستانه نسبت به علایق ناگسستنی و وفاداری تزلزل‌ ناپذیر خویش نسبت به تاج و تخت سلطنت شاهنشاهی و بنابه امر و اشاره مقدس ملوکانه از سرزمین نیاکانی خویش از وجود عناصر آشوبگر و تجزیه‌طلب و قطع ارتباط آن با مراکز تجمع و توطئه‌های خائنین و ایجاد اغتشاشات نهانی و علنی با فرماندهی نیروهای مسلح شاهنشاهی سهم درخشان و فراموش ناشدنی و پرافتخاری را ایفاء و ادا کردند و بهمین مناسبت بارها در موارد عدیده مورد مفقد خاص و عنایات و مراحم ویژه ذات مبارک ملوکانه قرار گرفتند.

اینک که بار دیگر خاطره آن دوران حساس و بحرانی تجدید میگردد از حضور مبارک استدعای عاجزانه داریم که مراتب فدویت و کمال فداکاری و آمادگی‌مان را جهت جانبازی در راه اجرای منویات مقدس ملوکانه در جهت خدمت به آب و خاک میهن عزیز و کوشش در راه ایجاد جامعه‌ای مرفه و نیرومند و امن و اطاعت از ارشادات و راهنمائیهای مقامات مسئول مملکتی برای ایفای هرچه بیشتر نقش خدمتگزارانه خود بشرف عرض آستان پرافتخار شاهنشاه آریامهر برسانند تا با عفو ملوکانه و استخلاص از زندان بتوانیم عناصری مفید و مؤثر و مؤمن در خدمت به آرمانهای ملی و جهانی پیشوای کبیر و پدر تاجدار خویش باشیم.

با تقدیم مراتب ارادت و احترام و ابراز کمال انتظار و امیدواری
محمد ایلخانی‌زاده- صلاح‌الدین مهتدی

mohtadi-3.jpg
+ نوشته شده در  2008/6/4ساعت 22:2  توسط عمر عنایتی  | 

                      

به‌ڵگه‌نامه‌ی په‌یوه‌ندی سه‌لاحی موهته‌دی و ساواک / به‌شی یه‌که‌م
 


 

لێپرسینه‌وه‌ له: سه‌لاحه‌دینی موهته‌دی کوڕی ڕه‌حمان

پ(پرسیار): خۆت به‌ ته‌وای بناسێنه‌.

و(وه‌ڵام): "سه‌لاحه‌دینی موهته‌دی" کوڕی "ڕه‌حمان"، خاونی ژماره‌ ناسنامه‌ی 23، ده‌رچوو له‌ گوندی "قوڵقوڵه‌" سه‌ر به‌ به‌شی "تورجان"، له‌دایکبووی ساڵی 1317، ده‌رچووی دانشکه‌ده‌ی حقوقی زانکۆی تاران به‌شی دادوه‌ری، دانیشتووی "بۆکان"، پیشه ئاژه‌ڵدار و جووتیار.

پ: سوێند ده‌خۆی ئه‌و شته‌ی باسی ده‌که‌ی، ڕاست بێت؟

و: سوێند ده‌خۆم به‌ شه‌ره‌فم که‌ بێجگه له ڕاستی، شتێک نه‌ڵێم و نه‌نووسم.

پ: تا به‌ ئێستا له‌ لایه‌ن ناوه‌نده‌کانی ئاسایش و پاراستنه‌وه‌، گیراوی؟ ئه‌گه‌ر وا بێت ئه‌نجامه‌کانی باس بکه‌.

و: له‌ ساڵی 1347 بڕێک له‌ تیرۆریسته‌کانی ئێرانی نیشته‌جێی کوردستانی عیراق له‌ لایه‌ن "مه‌لا موسته‌فا بارزانی"، که‌وتنه‌ به‌ر شوێنکه‌وتن و هه‌ڵاتن بۆ نیشتمانی ئێران، بۆ ماوه‌یه‌ک له‌ ناوچه‌کانی ڕۆژئاوای ئێران ئاژاوه و ناهێمنیان نایه‌وه. بۆ له‌ناوبردنی ئه‌م ئاشووبه به هێزی ژاندارمریی گشتی وڵات، فه‌رمان و ده‌سه‌ڵاتی پێویست درا. ژاندارمریش که توانا و ئه‌زموونی سیاسی چه‌ن ساڵه‌ی سازمانی ئاسایشت و پاراستنی نه‌بوو، به‌ربڵاو که‌سانێک گرت، که‌ منیش یه‌کێک له‌و که‌سانه بووم و له دادگای کاتی جه‌نگی ژاندارمری گشتی وڵات مه‌حکه‌مه‌ کریام، به‌ڵام به‌رپرسانی سازمانی زانیاری و پاراستنی ئازه‌ربایجان به‌ سه‌رۆکایه‌تی تیمسار "سه‌یادیان" و پاشان سه‌روان "که‌لباسی" سه‌رۆکی "ساواکی مه‌هاباد" که له نزیکه‌وه‌ منی ده‌ناسی، به‌ هانای من گه‌یشت. به‌ هه‌رحال 2 ساڵ له‌ زیندان بووم و له‌ ساڵی 1349 ئازاد کریام و خێرا چووم بۆ لای تیمسار "سه‌یادیان" و سه‌روان "که‌لباسی" و ئاماده‌یی خۆم بۆ خزمه‌ت به‌ شاهی شاهان، ئاریامێهر و نیشتمانی خۆشه‌ویست ده‌ربڕی. هه‌ڵبه‌ت خزمه‌ت و ئه‌رکی زۆر گرینگیان پێ ڕاسپاردم که‌ ئه‌گه‌ر پێویست بکات، پاشان باسیان ده‌که‌م.

پ: زانیاری ته‌واو له‌ هاوڕێیان و هه‌ڤاڵان و خزمانی پله یه‌که‌می خۆت به‌ گشتی باس بکه.

و: بابم ئاغای "عه‌بدولره‌حمان موهته‌دی" مامۆستای زانکۆی ئیلاهیات بوو که له ساڵی 1346 کۆچی دوایی کرد. دایکم زیندووه‌ و ناوی "سه‌یزاده زوبێده"یه و له "بۆکان" خه‌ریکی کاری ناوماڵه. له‌ ساڵی 1351 ژنم هێناوه و ناوی "گوڵاڵه"یه و کچێکم هه‌یه‌ به‌ ناوی "هێرۆ". چوار مامه‌م هه‌یه به‌ ناوی "ئه‌حمه‌د" و "قاسم" و "ئه‌بوبه‌کر" و "سه‌عد". کوڕه مامه و کچه مامه‌ی زۆرم هه‌یه‌. هاوڕێیانی من زۆربه‌ی هه‌مان دۆستانی خێزانین، چونکه خودی من هاوڕێ له‌ته‌ک ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه که دانیشتووی بۆکانین و که‌سانی وه‌ک "سۆفی قادری به‌هرامپوور" و کوڕه‌که‌ی "عه‌لی به‌هرامپوور" و " سه‌ی‌حه‌مه‌مینی نوورانی" و "سه‌ی‌شوکری قوریشی" له دۆستان و ناسراوانی نزیکی منن. هه‌روه‌هاش ئاغای "موحه‌مه‌دی نووری" نوێنه‌ری پارله‌مانی میلی و سه‌روان "حه‌سه‌نی شاتری" که هه‌ر دوو له‌ تارانن، له‌ هاوڕێیانی نزیکی منن.

پ: ئایا له‌ "مه‌ریوان" هاوڕێت هه‌یه‌؟ ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ ناو و نیشانی باسی بکه.

و: من له مه‌ریواندا له‌ته‌ک ئاغای "فاتێحی شێخوسلامی" هاوڕێی سه‌رده‌می زانکۆ دۆستایه‌تیم هه‌یه و برا پچووکه‌که‌ی "موسله‌حی شێخوسلامی" و باوکیان "شێخوسلامی مه‌ریوان" ده‌ناسم. هه‌روه‌هاش که‌سێک به‌ ناوی "عومه‌ر" که‌ له‌ "مه‌ریوان" به‌ "عومه‌ر له‌گه‌نی" به‌ناوبانگه ده‌یناسم و من ئه‌وم له‌ ڕێگای عیراق دیوه له‌ نێوانی ساڵه‌کانی 1341 و 1342.

پ: ئێوه تا به ئێستا چه‌ن جار به‌ شێوه‌ی نایاسایی، بۆ عیراق سه‌فه‌رتان کردووه؟

و: سه‌فه‌ری من بۆ عیراق یه‌کجار بووه له مانگی گه‌ڵاڕه‌زانی ساڵی 1341 و له ڕه‌شه‌مه‌ی ساڵی 1343 بۆ نیشتمانی ئێران گه‌ڕامه‌وه. له‌ ساڵی 1341 من قوتابی ساڵی سێهه‌می دانشکه‌ده‌ی حقوق بووم. ساڵه‌کانی ده‌بیرستانم‌ به سه‌رکه‌وتنی باش له‌ لایه‌ن زانستی و ڕه‌فتاری به کۆتایی گه‌یاند و بووه جێگای که‌یفخۆشی بابم که مه‌لایه‌کی وشکی توندڕه‌و بوو. پاشان له دوایدا که‌ چوومه دانشکه‌ده، من که لاوێکی ناشاره‌زای شارێکی پچووک بووم، به‌ هۆی تێکه‌ڵی و هاوڕێیه‌تی له‌ته‌ک کۆمه‌ڵێک گه‌نجی تارانی تووشی عاره‌ق‌خۆری بووم. به‌ جۆرێک گیرۆده‌ی خواردنه‌وه‌وه‌ بووم که‌ له‌ ساڵی سێی دانشکه‌ده‌ی حقوق ده‌ر نه‌چووم. بابم که‌ بارودۆخی خوێندن و ڕه‌وشتمی به‌ دڵ نه‌بوو، له‌ ماڵی خۆی وه‌ده‌ری نام. مامه‌کانیشم به‌ په‌یوه‌ندی له‌ته‌ک ئه‌و، له‌ وه‌رگرتنی من دووره‌په‌رێزی‌یان ده‌کرد. منیش تووشی سه‌رلێشواوی و بۆشای ڕۆحی و کرداری بووم. له هه‌مان کاتدا بیستم "مه‌لا موسته‌فای بارزانی" و کورده‌کانی عیراق له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی عیراق به شه‌ڕ ده‌که‌ن. منیش که‌ له هه‌موو لایه‌ک هیوام لێ بڕا بوو و له لایه‌کی تریشه‌وه‌ وه‌کوو هه‌ر لاوێک، سه‌رشێت و سه‌رکێش بووم، چووم بۆ کوردستانی عیراق، به‌ڵام له‌ کوردستانی عیراق تاقمێک کوردی ئێرانی نیشته‌جێ بوون که له ژێر ڕکێفی سه‌رۆکایه‌تی "ئه‌حمه‌د ته‌وفێق" ناوێک که ناوه ڕاستییه‌که‌ی "سه‌ی‌عه‌بڵای ئیسحاقی"یه، چالاکیان ده‌کرد. چالاکی ئه‌م تاقمه به پێچه‌وانه‌ی خه‌لكی عیراق، دژی خاک و ئاو و یه‌کیه‌تی وڵات و به‌رژه‌وه‌ندی سیاسی نیشتمانی ئێران بوو. من له ده‌ستپێکی چوونم هه‌ستم به‌وه‌ کرد که کاری ئه‌م تاقمه خه‌یانه‌ت به خاکی نیشتمانی پاڵشایه‌تی و به گشتی، به هه‌موو کوردانه و باوه‌ڕم وا بوو که کورده‌کانی ئێرانی دانیشتووی عیراق، ده‌بێت هه‌موو کات، توانایان بۆ دژایه‌تی ده‌وڵه‌تی عیراق ته‌رخان بکه‌ن. به‌داخه‌وه‌ له‌و ڕۆژانه، له ساڵه‌کانی 41 و 42، مه‌لاموسته‌فا بارزانیش له‌ بۆچوون و کاری "ئه‌حمه‌د ته‌وفێق" پشتیوانی ده‌کرد و ده‌رفه‌تی خراپه‌کاری له ناوی ئێرانی دابوو. ئه‌م جیاوازی باوه‌ڕ و هه‌ڵسوکه‌وتانه‌مان، بووه هۆی دوژمنی نێوانی من و "ئه‌حمه‌د ته‌وفێق" و له ئه‌نجامدا له لایه‌ن "ساواک" تاوانبار کریام و له کونگره‌ی "حیزبی دموکراتی کوردستانی ئێران"، ڕاگه‌یاندنی ڕه‌سمی دژی من ده‌رچوو که له لایه‌ن ئێران و ساواکه‌وه نیردراوم بۆ عیراق که "حیزبی دموکراتی کوردستانی ئێران" له‌ناو ببه‌م. هه‌ڵبه‌ت من پێشنیارم کردبوو و گوتم که "حیزبی دموکراتی کوردستانی ئێران" هه‌ڵوه‌شێته‌وه، به‌ڵام له‌و کاته ساواک له ناردنی من ده‌ستی تێدا نه‌بوو. پاشان له لایه‌ن به‌رپرسانی زانیاری و ئاسایشت، به منیان ڕاگه‌یاند که که‌وتمه‌ته به‌ر به‌خششی شاهانه، منیش گه‌ڕامه‌وه و خوێندنم به‌رده‌وام کرد.

پ: له‌ لایه‌ن ساواکی "ورمێ"، چ جۆره ئه‌رکێکیان پێ سپاردی؟ و ئێوه چ جۆره خزمتێکتان کردووه به گشتی بای بکه‌ین.

و: له‌و کاته که له‌ "زیندانی ورمێ" بووم، له‌گه‌ڵ "ساواکی ورمێ" په‌یوه‌ندیی نامه‌یم هه‌بوو و له سه‌ر داوای خۆم ئاغای "تووسی‌نیژاد" ئه‌ندامی ساواکی ورمێ به شاراوه هات بۆ لام و هه‌ر زانیارییه‌ک له بارودۆخی زیندان، که پێویستی بوو، پێم ڕاگه‌یاند. دوای کۆتایی زیندان له ورمێ، له‌ته‌ک ئاغای "تووسی‌نیژاد" ئه‌ندامی ساواک، ئاغای "سه‌رهه‌نگ سه‌یاحه‌تگه‌ر" جێ‌گری ساواک و "تیمسار سه‌یادیان" سه‌رۆکی هێژای ساواکی پارێزگا، چاوپێکه‌وتنم کرد و چون له‌و کاته دانیشتووی "تاران" بووم، ڕاسپارده‌یه‌کم به‌ ده‌ستی وه‌رگرت بۆ ساواکی تاران و خۆشم به پۆستی سفارشی بۆ ساواکی تارانم نووسی و ئاماده‌یی خۆمم بۆ خزمه‌ت و هاوکاری ده‌ربڕی. له لایه‌ن "ساواکی تاران" له‌گه‌ڵ من په‌یوه‌ندی گیرا و له دوای چه‌ن جار دانیشتن، ئاشنایه‌تی و هاوڕێتی گه‌رم و گوڕانه، به من ئه‌رکیان سپارد تا به خه‌رجی ساواک بڕۆم بۆ "ئه‌وروپا" و له کونگره‌ی قوتابیانی کورد به‌شداری بکه‌م و له دژی هه‌ر جۆره بڕیار و ڕاگه‌یاندنێک دژ به ئێران بم و له لایه‌کی دیکه‌ پێشکه‌وتنه‌کانی ئێران و بارودۆخی کورده‌کانی ئێران بۆ قوتابیانی کورد باس بکه‌م. من ئه‌م ئه‌رکه‌م به وردی و سه‌رکه‌وتن به ئه‌نجام گه‌یاند. دوو که‌سی دیکه که یه‌کێکیان "دوکته‌ر موحه‌مه‌دسدیقی موفتی‌زاده" مامۆستای زمانی کوردی "زانکۆی ئه‌ده‌بیاتی تاران" و ئه‌وه‌ی دیکه کوڕی مامه خوالێخۆش بووه‌که‌م "سواره‌ی ئه‌یلخانی‌زاده" ئه‌ندامی به‌رجسته‌ی ده‌سته‌ی لێ‌کۆڵینه‌وه‌ی "رادیۆ و ته‌له‌فیزیۆنی میلی ئێران"، له‌م سه‌فه‌ره‌ هاوڕێ‌تیمیان ده‌کرد. دوای مانگێک مانه‌وه‌ له‌ ئه‌وروپا و په‌یوه‌ندی له‌ته‌ک کورده‌کانی ناسراوی ئه‌وروپا و قوتابیانی کارگێڕ و کاریگه‌ر له‌ کونگره‌، به‌ سه‌رکه‌وتنی ته‌واو بۆ ئێران گه‌ڕامه‌وه‌ و ڕاپۆرتی ئه‌رکه‌کانی خۆمم له‌ته‌ک ڕاپۆرتی ته‌واو سه‌باره‌ت به‌ بارودۆخی کوردانی ئه‌وروپا به ساواکی ناوه‌ندی، پێشکه‌ش کرد، که زۆر زۆر بووه جێگای که‌یفخۆشی و پشتگیری کاربه‌ده‌سان. پاشان جه‌ژنه‌کانی شاهه‌نشاهی دووهه‌زار و پانسه‌د ساڵه‌ی شاهه‌نشاهی ئێران پێ گه‌یشت و من بۆ بۆکان گه‌ڕامه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی "ساواکی مه‌هاباد"، جه‌ژنێکی مه‌زنمان به‌ڕێوه برد که پتر له‌ چه‌ن سه‌د که‌س به‌شداریان کرد و خۆم به‌ تایبه‌ت وتارێکم له‌ ستایشتی که‌سایه‌تی ناوداری جیهانی پێشه‌وا و باوکی تاجدارمان "شاهه‌نشاهی ئاریامێهر" و له‌ فه‌لسه‌فه‌ی به‌ڕێوه‌چوونی جه‌ژنه‌کان پێشکه‌شم کرد، که‌ بووه جێگای سه‌رنج و ڕه‌زامه‌ندی هه‌موو خه‌ڵک، که له لایه‌نی ساواکه‌وه‌ پێیان ڕاگه‌یاندم. دوای ماوه‌یه‌ک که‌سێکی هه‌ڵاتوو له‌ زیندانی ورمێ که‌ هه‌موو کاربه‌ده‌ستان له‌ دوای ده‌گه‌ڕان، به‌ زمانی خۆش و ئومێدی لێ‌بوردن که ده‌که‌وێته‌ به‌ر به‌خشینی شاهانه، ڕازیم کرد که له‌ته‌ک خۆم بۆ مه‌هاباد بێت. ئه‌م که‌سه‌ ناوی "یوسف یوسفی" بوو که به "یوسف ڕیتاڵ" به ناوبانگ بوو که‌سێکی زۆر شه‌ڕخواز بوو. نیوه‌شه‌و به بێ‌ئاگاداری پێشوو، له مه‌هاباد بردم بۆ ماڵی ئاغای "خوداپه‌ره‌ست" جێگری که‌فیلی ئه‌و کاته‌ی ساواک و ڕاده‌ستم کرد، که بۆ ئه‌م کاره‌ به تایبه‌تی له‌ لایه‌ن تیمسار سه‌یادیان بۆ خۆی ده‌ستخۆشی لێ کردم. له گۆڕانکارییه‌کانی نوێی کادری سیاسی ساواکی مه‌هابادیش من بۆ خۆم که‌ ئێستا به پیشه‌ی کشت و کاڵ و ده‌مزراندنی پرۆژه‌یه‌کی مه‌زنی ئاژه‌ڵداری مودێرن خه‌ریکم، خۆم په‌یوه‌ندیم گرت و له‌ته‌ک سه‌رگورد "په‌ڕنیان‌فه‌ڕ" سه‌رۆک و ئاغای "ڕه‌زه‌وی" جێگیر و ئاغای "عه‌ره‌ب‌شا" که زۆر بۆ بۆکان سه‌فه‌ر ده‌که‌ن، هه‌ر جار بۆ ماڵی ئێمه دێن و من هه‌ر کات کارێک و پێویستیه‌کم هه‌بێت به به‌ڕێز سه‌رگورد که خه‌مخۆر و مێهره‌بانی زۆری بۆ من هه‌یه، ده‌چم بۆ لای.

selah-mohtedi-1.jpg
+ نوشته شده در  2008/5/29ساعت 5:50  توسط عمر عنایتی  | 

                   

بیانیه سفیر رایان سی کراکر، سفیر ایالات متحده در جمهوری

 عراق، در حضور جلسه مشترک کمیسیون امور خارجه

 و کمیسیون نیروهای مسلح

آمریکاییها، در این اتاق و خارج از آن، منتظر چیزی بیش از جدیدترین اطلاعات به روز درباره آخرین وقایع هستند. آنها میخواهند پاسخ چند پرسش کلیدی را بدانند. آیا اهداف ما واقع بینانه است؟ آیا این امکان وجود دارد که عراق تبدیل به کشوری متحد و باثبات با دولتی دموکراتیک شود و تحت حکومت قانون اداره شود؟ منحنی حرکت ما چیست – آیا عراق، به طور کل، در مسیر درست حرکت میکند؟ آیا میتوان انتظاری بیش از این داشت و در چه چارچوب زمانی؟ آیا روش های بهتر دیگری برای کشور ما وجود دارد؟


آقای رییس،

از فرصتی که در این هفته برای صحبت در کنگره به من داده شد، متشکرم. خدمت در عراق در زمانی که بسیاری از مسائل درکشورمان و برای مردم منطقه در گرو این موضوع است، و در زمانی که تعداد زیادی از آمریکایی های دیگر نیز که دارای قابلیت های فراوان هستند در ارتش و سرویس های غیرنظامی مشغول همین کار هستند، سعادت و افتخاری است که نصیب من شده است. میدانم که مسئولیت سنگینی به عهده من گذاشته شده است تا بهترین و صادقانه ترین ارزیابی را از وضعیت عراق و پیامدهای آن برای ایالات متحده ارائه کنم.

آمریکاییها، در این اتاق و خارج از آن، منتظر چیزی بیش از جدیدترین اطلاعات به روز درباره آخرین وقایع هستند. آنها میخواهند پاسخ چند پرسش کلیدی را بدانند. آیا اهداف ما واقع بینانه است؟ آیا این امکان وجود دارد که عراق تبدیل به کشوری متحد و باثبات با دولتی دموکراتیک شود و تحت حکومت قانون اداره شود؟ منحنی حرکت ما چیست – آیا عراق، به طور کل، در مسیر درست حرکت میکند؟ آیا میتوان انتظاری بیش از این داشت و در چه چارچوب زمانی؟ آیا روش های بهتر دیگری برای کشور ما وجود دارد؟

اینها پرسشهای معقولی هستند که از طرف ملتی که در کشوری دیگر و برای مردم آن کشور سرمایه گذاری کرده و فداکاری میکند پرسیده میشود. اما، در طرح این پرسشها، نباید قدرت تشخیص خود را درباره منافع اصلی آمریکا در رسیدن به نتیجه ای موفقیت آمیز در عراق از دست بدهیم.

قصد من امروز این است که ارزیابی خود را در مورد تحولات سیاسی، اقتصادی، و دیپلماتیک در عراق ارائه کنم. درانجام این کار، نه بزرگی چالش هایی را که عراقی ها با آن روبرو هستند و نه بغرنج بودن وضعیت را کوچک خواهم شمرد. ولی در عین حال، قصد دارم نشان دهم که برای آمریکا امکان مشاهده تحقق اهدافش در عراق وجود دارد و عراقیها توانایی آن را دارند تا از عهده مشکلاتی که امروز با آن روبرو هستند، برآیند و به آنها بپردازند. یک عراق امن، با ثبات و دموکراتیک که با کشورهای همجوار در صلح زندگی میکند، دست یافتنی است. به تشخیص من، منحنی تحولات سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک در عراق رو به بالا است، ولی شیب این خط زیاد نیست. این روند سریع نخواهد بود، متعادل نخواهد بود، در مقاطعی پسرفت ها و همچنین پیشرفت هایی خواهد داشت، و مستلزم اراده و تعهد بسیار راسخ و محکم از جانب آمریکا خواهد بود. در هیچ لحظه مشخصی قادر نخواهیم بود ادعای پیروزی کنیم؛ و نقطه عطف این ماجرا به احتمال زیاد فقط با نگاه به گذشته قابل تشخیص خواهد بود.

این یک ارزیابی میانه روآنه است، ولی نباید موجب دلسردی شود. در طول زمانی که در عراق سپری کردم، آنچه مرا در رسیدن به این ارزیابی یاری کرد، تامل درباره تاریخ کشور خودمان بود. در زمان های مختلف طی سال های اولیه تشکیل کشورمان، بقای ما به عنوان یک کشور نامعلوم بود. اقدامات ما برای ایجاد نهادهای دولتی همیشه در تلاش های اول موفقیت آمیز نبود. و مسائل سخت – از قبیل برده داری، نداشتن حق رای برای همه، حقوق مدنی، و حقوق ایالتی – فقط پس از بحث و جدل های بسیار تند و خشن و در برخی مواقع خشونت آمیز رفع شد.

عراق در حال تجربه یک انقلاب است – نه فقط یک تغییر رژیم. فقط با درک این موضوع است که میتوانیم ارزش آنچه را که در عراق میگذرد و آنچه را که عراقی ها به آن دست یافته اند، درک کنیم، و در عین حال درباره چالش هایی که وجود دارند، واقع بین باقی بمانیم.

زمينه

ارزیابی موقعیت امروز عراقیها فقط در متن موقعیتی که سابق بر این داشتند عاقلانه است. هر عراقی که زیر 40 سال سن داشته باشد – و این بخش اعظمی از جمعیت عراق است – پیش از آزاد شدن آن کشور چهار سال و نیم پیش، هیچ واقعیت دیگری غیر از حکومت حزب بعث را نمی شناخت. سی و پنج سال پیش از آن، آن کشور مملو از جرم های ضد بشریت در ابعاد و مقیاس مختلف بود. صدام حسین با بیرحمی کامل بر این کشور حکومت می کرد، و از استفاده از زور، قتل و شکنجه علیه افرادی که حتی در حلقه نزدیکان وی بودند، اجتناب نمی کرد. برنامه نسل کشی وی علیه کردها و بیرحمی او نسبت به شیعه هایی که در جنوب کشور زندگی می کردند، کاملا شناخته شده است. در ضمن، او از خشونت و ارعاب به عنوان ابزارهایی جهت تکمیل ویران سازی جامعه عراق استفاده کرد. هیچ سازمان یا نهادی که به نحوی با حفظ رژیم مرتبط نبود، باقی نماند. او فضای رعب و وحشت فراگیری ایجاد کرد که در آن حتی افراد خانواده وی از صحبت با یکدیگر هراس داشتند.

این خاطره ای است که عراقی ها در زمانی که مجسمه صدام در روز 9 آوریل 2003 سرنگون شد به عنوان تاریخ کشورشان در یاد داشتند. نلسون ماندلایی وجود نداشت تا در صحنه ملی و سیاسی سر بر آورد؛ هیچ فردی با استعدادهای رهبری نمیتوانست جان سالم به در برد. یک عراق جدید، به معنای واقعی کلمه، باید از نو ساخته می شد، و در اکثر موارد این سازندگان هم از لحاظ قومی و هم نژادی به نوبه خود به پایین ترين سطح هویت خود تنزل یافته بودند.

پیشرفت های زیادی حاصل شده است، به ویژه در ایجاد ساختاری نهادی که پیش از آن اصلا وجود نداشت. ولی به جای اینکه این دوران، دورانی باشد که در آن خصومت ها و سوء ظن های گذشته برطرف می شوند، جامعه عراق در طول بویژه 18 ماه گذشته فشارهای بیشتری را متحمل شده است. خشونت های فرقه ای در سال 2006 و اوائل 2007 ریشه در ویران سازی اجتماعی صدام داشت و عواقب بسیار وخیمی را برای مردم عراق و نیز سیاست های این کشور به همراه داشته است. انسان های بیشماری آواره شده و کشتارهای فرقه ای گسترده توسط القاعده و دیگر گروه های افراطی موجب تضعیف هر چه بیشتر سیاست ها و بافت جامعه عراق شده است – جامعه ای که از قبل هم فرسوده بود. گزافه گویی نیست اگر بگویم عراق جامعه ای بسیار آسیب دیده است و برای مدتی دیگر نیز همچنان باقی خواهد ماند.

سیاست های ملی

تحولات در عراق باید با در نظر گرفتن چنین پس زمینه ای بررسی شود. عراقی ها در حال روبرویی با جدی ترين و عميق ترين چالش های قابل تصور سیاسی، اقتصادی و امنیتی هستند. مجادله آنها فقط بر سر این نیست که چه کسی باید بر عراق حکومت کند – بلکه آنها میخواهند بدانند عراق چه نوع کشوری خواهد بود، چگونه اداره خواهد شد، و عراقیها چگونه قدرت و منابع کشور را بین خود تقسیم خواهند کرد. قانون اساسی که در همه پرسی سال 2005 تصویب شد به برخی از این پرسش ها به شکل تئوری پاسخ داد، ولی هنوز موارد روشن نشده بسیاری هم در قانون و هم در روش اجرا وجود دارد.

برخی از تحولات دلگرم کننده تر سیاسی در سطح ملی را نه میتوان توسط معیارهای تعیین شده سنجید و نه از فاصله دور از عراق قابل تشخیص هستند. به عنوان مثال، بحث و گفتگوی جدیدی درباره فدرالیسم در میان سران عراق و، مهمتر در درون جامعه سنی آغاز شده است. افرادی که در مناطقی مانند استان انبار و صلاح الدین زندگی میکنند در حال تشخیص این موضوع هستند که چگونه نقش بیشتر افراد محلی در تصمیم گیریها موجب قدرت بخشیدن به جوامعشان می شود. دیگر به بغدادی که همه قدرت در آن متمرکز باشد به عنوان نوشدارو تمام مشکلات نگاه نمیشود. این طرزفکری است که به تازگی به وجود آمده است، ولی در نهایت برای تغییر طرزفکر و رسیدن به یک دیدگاه مشترک در میان سران عراق بسیار ضروری است.

به همین نحو، به خاطر نظام قومی که به هنگام تقسیم منابع کشور در طول چند سال گذشته مورد استفاده قرار گرفته بود، نارضایتی محسوسی در میان عراقی ها وجود دارد. سران جوامع مختلف عراق آشکارا تصدیق میکنند که تمرکز بر منفعت های قومی منجر به حکومترانی بد و ضعیف و لطمات بسیار سخت به عراق شده است. و بسیاری ادعا میکنند که حاضرند فداکاری کنند و آنچه را که لازم است انجام دهند تا عملکرد دولت عراق مقدم بر منافع فرقه ای و قومی آنها باشد.

در انتها، میبینیم که عراقی ها در حال به توافق رسیدن بر سر برخی از مسائل پیچیده، نه از راه ایجاد چارچوبی ملی، بلکه از طریق پرداختن به مشکلات فوری هستند. یکی از این موارد، پذیرش بیش از 1,700 مرد جوان از اهالی ابوغریب، در غرب بغداد، از جمله اعضای سابق گروه های شورشی، توسط دولت مرکزی در نیروهای امنیتی عراق است. یک نمونه دیگر این است که دولت عراق، بدون راه انداختن تبلیغات و جار و جنجال زیاد، با هزاران تن از اعضای ارتش سابق عراق تماس گرفته و به آنها پیشنهاد داده است یا بازنشسته شوند، یا به خدمت در ارتش بازگردند، یا در مشاغل دولتی استخدام شوند. بنابراین، بدون اعلام عفو عمومی، مشاهده میکنیم که عفو عمومی، و به کارگیری اعضای سابق حزب بعث در امور کشور پیش از اصلاح قانون توسط شورای قانون گذاری، در دست اجرا است. در هر دو مورد، بذرهای سازش ملی در حال کاشته شدن هستند.

اما، کشور ما پیشرفت در زمینه سازش ملی را با تصویب قوانین مهم مرتبط میداند. البته در این کار منطق وجود دارد، زیرا، به هر حال، قانونی که از عراقی ها می خواهیم به تصویب برسانند درباره راه های تقسیم قدرت و منابع در میان جمعیت های متعدد عراق است. این قانون همچنین مربوط به چشم انداز کشور عراق در آینده است. به عنوان نمونه، قوانین تقسیم درآمدهای نفت و درآمدهای دیگر با مسائل پیچیده تری به غیر از این سر و کار دارند که آیا عراقی هایی که در مناطق نفتی زندگی میکنند حاضرند این ثروت را با دیگر عراقی ها تقسیم کنند یا خیر. مسئله ای که درباره قانون نفت مشکل است این است که این قانون عراق را یک گام دیگر در مسیر سیستم فدرال، که عراقی ها هنوز از آن استقبال نکرده اند، پیش می برد. ولی یک بار دیگر، مشاهده میکنیم که با تقسیم درآمدهای نفت از طریق اختصاص بودجه به طور مساوی بین استان های عراق توسط دولت مرکزی، حتی با عدم وجود قانون، اقدام عملی انجام شده است.

از بسیاری از جوانب، مباحثی که اکنون در عراق در جریان است مانند همان هایی است که در زمان جنبش حقوق مدنی ما یا مبارزه بر سر حقوق ایالتی رواج داشت. با ادغام اعضای سابق حزب بعث در امور کشور، عراقی ها تلاش میکنند با گذشته بسیار بیرحمانه ای که داشتند کنار بیایند. آنها تلاش میکنند این وحشت را در خود کنترل کنند که حزب بعث ممکن است روزی دوباره به قدرت بازگردد، و در ضمن این موضوع را هم تشخیص میدهند که بسیاری از اعضای سابق حزب بعث جرمی مرتکب نشده اند، و به خاطر سرکوب دیگران به این حزب نپیوستند بلکه به منظور بقای شخصی بوده است. آنها، از لحاظ قدرت های استانی، در حال دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی بسیار جدی درباره یافتن تعادل درست بین قدرت مرکزی و قدرت های استانی هستند. برخی بر این اعتقادند که واگذاری قدرت به استان ها بهترین تضمین برای اجتناب از به قدرت رسیدن افراد مستبد در آینده در بغداد است. برخی دیگر مسئله را این گونه می بینند که با در نظر گرفتن توزیع پیچیده جمعیت در این کشور، عراق به یک قدرت مرکزی توانمند نیاز دارد.

به طور خلاصه، نباید از اینکه عراقی ها چنین مسائلی را هنوز کاملا حل و فصل نکرده اند تعجب کرده و یا دلسرد شویم. بلکه، باید بپرسیم روشی که آنها برای برخورد با چنین مسائلی اتخاذ کرده اند نماینگر جدیت و در نهایت توانایی آنها برای حل مشکلات بنیادی عراق است یا خیر. آیا کادر رهبری جمعی کشور آمادگی دارد تا مصلحت عراق را مقدم بر منافع قومی و جمعیتی بشمارد؟ آیا آنها می توانند در مورد نوع عراقی که می خواهند، به توافق برسند و آیا به توافق خواهند رسید؟

با اینکه اعتقاد دارم سران عراق تصمیم دارند به مشکلات فوری کشور بپردازند، ولی این کار، به دلیل فضای موجود و اهمیت مسائلی که با آن روبرو هستند، بیشتر از آنچه که ما در ابتدا پیش بینی می کردیم به درازا خواهد کشید. نخست وزیر المالکی و دیگر سران عراق با موانع عظیمی در تلاش هایشان برای اداره کارآمد کشور روبرو هستند. آنها با حس عمیقی از تعهد و میهن پرستی با این وظیفه سنگین روبرو شده اند. بخش مهم ارزیابی و تشخیص مثبت من، تلاش هایی بوده است که توسط سران عراق در تابستان گذشته انجام گرفت. پس از هفته ها کار در زمینه آماده سازی و روزهای متعددی که در جلسات فشرده گذشت، پنج تن از برجسته ترین رهبران ملی عراق از سه جمعیت اصلی این کشور در روز 26 اوت اطلاعیه ای صادر کردند مبنی بر توافق بر سر پیش نویس قانون مربوط به ادغام اعضای سابق حزب بعث در امور کشوری و قدرت های استانی. این تفاهم نامه به هیچ وجه تمام مشکلات عراق را حل و فصل نخواهد کرد. ولی تعهد سران این کشور برای همکاری با یکدیگر بر سر مسائل سخت، دلگرم کننده است.

شاید از همه مهمتر این است که این پنج رهبر برجسته عراق با یکدیگر تصمیم گرفتند تا آشکارا تمایل مشترک خود را برای ایجاد یک رابطه بلندمدت با ایالات متحده آمریکا ابراز کنند. علیرغم اختلاف هایی که در دیدگاه ها و تجربه هایشان وجود دارد، همه آنها درباره ادامه حضور نیروهای چندملیتی در عراق توافق نظر داشتند و همگی از فداکاری های این نیروها برای کشور عراق قدردانی کردند.

سیاست های استانی و محلی

در سطح استانی، موفقیت های سیاسی برجسته تر بوده اند، به ویژه در شمال و غرب عراق که پیشرفت های امنیتی در برخی از نواحی بسیار چشمگیر بوده است. در این نواحی، شواهد فراوانی وجود دارد که پیشرفت های امنیتی درها را برای سیاست های ارزشمند باز کرده اند.

در استان انبار، پیشرفت حاصله در زمینه امنیت خارق العاده بوده است. شش ماه قبل، خشونت به وفور وجود داشت، نیروهای ما هر روز مورد حمله قرار می گرفتند، و عراقیها زیر فشار ترس و حشت از القاعده خم شده بودند. ولی القاعده در استان انبار زیاده روی کرد، و اهالی انبار القاعده را از خود راندند – چه گردن زدن دانش آموزان باشد یا قطع کردن انگشتان دست مردم به عنوان مجازاتی برای سیگار کشیدن. با تشخیص اینکه نیروهای ائتلاف میتواند در راندن القاعده به آنها کمک کند، این قبایل جنگیدن در کنار ما، و نه علیه ما، را آغاز کردند، و به همین دلیل منظره انبار اکنون به نحو بسیار چشمگیری با گذشته فرق دارد. نمایندگان قبیله ها در شوراهای استانی حضور دارند، و اکنون به شکل مرتب تشکیل جلسه میدهند تا راههای ازسرگیری خدمات، توسعه اقتصاد، و به اجرا گذاشتن بودجه استانی را مشخص کنند. این رهبران درباره جذب سرمایه صحبت میکنند و به دنبال یافتن کمک هستند تا شهرهایشان را بار دیگر بسازند. چنین صحنه هایی در دیاله و نینوا نیز در حال شکل گیری است، جایی که عراقی ها با کمک نیروهای ائتلاف و نیروهای امنیتی عراق خود را تجهیز کرده اند تا القاعده را از جوامع خود اخراج کنند. دنیا باید توجه داشته باشد زمانی که القاعده اجرای برنامه غیرواقعی راه اندازی خلافت این گروه در عراق را اعلام کرد، مردم عراق، از استان انبار گرفته تا بغداد تا دیاله، به طرز قاطعی آن را رد کردند.

افراطی های شیعه نیز با رانده شدن روبرو هستند. حملات اخیر توسط عوامل گروه جیش المهدی، که از جانب ایران حمایت میشود، علیه عبادت کنندگان در شهر کربلا موجب برانگیختن واکنش شدید شده است و مقتدی الصدر را بر آن داشت تا از جیش المهدی بخواهد حملات خود را بر ضد عراقی ها و نیروهای ائتلاف متوقف کند.

یکی از چالش های اصلی برای عراقی ها اکنون این است که این تحولات مثبت در استان ها را به دولت مرکزی در عراق وصل کنند. بر خلاف ایالت های ما، استان های عراق توانایی کمی در فراهم کردن بودجه از راه دریافت مالیات دارند، که این امر موجب میشود برای به دست آوردن منابع به دولت مرکزی وابسته باشند. توانایی رو به رشد استان ها در طراحی و اجرای بودجه و آمادگی دولت مرکزی برای ارائه منابع به آنها نمایانگر موفقیتی است که در این زمینه کسب شده است. در 5 سپتامبر، رهبران ارشد فدرال عراق به استان انبار سفر کرده و اعلام کردند بودجه ثابت استانی سال 2007، 70 درصد افزایش یافته است و همچنین 50 میلیون دلار برای جبران خسارت های متحمل شده در مبارزه با القاعده تخصیص یافت. همچنین، حمایت دولت مرکزی برای حفظ امنیت ارزشمندی که در نواحی مانند انبار، به وسیله گسترش سریع پلیس های محلی به دست آمده است، ضروری می باشد. دولت عراق نزدیک به 21,000 تن از اهالی انبار را به عنوان مامورین پلیس گماشته است.

اقتصاد و ایجاد ظرفیت

عراق در حال حصول پیشرفتهایی در زمینه اقتصادی است. امنیت بهتر موجب افزایش تحرک و احیای بازارها، با مشارکت فعال جوامع محلی، شده است. ویرانی های جنگ در حال پاکسازی و ساختمان ها در حال ترمیم هستند، جاده ها و سیستم های فاضلاب در دست احداث و تجارت قوت گرفته است.

صندوق بین المللی پول پیش بینی میکند که رشد اقتصادی عراق در سال 2007 از 6 درصد بیشتر خواهد بود. وزارتخانه ها و شوراهای استانی عراق در استفاده از درآمد نفت عراق برای سرمایه گذاری پیشرفت های چشمگیری در طول سال جاری به دست آورده اند. بودجه دولت در سال 2007، 10 میلیارد دلار (نزدیک به یک سوم درآمد پیش بینی شده از صدور نفت) را به سرمایه گذاری ثابت اختصاص داد. بیش از 3 میلیارد دلار به استان ها و منطقه کردنشین اختصاص یافته است. آخرین اطلاعات نشان میدهد که سازمان های دریافت کننده بودجه (وزارتخانه های کشور و شوراهای استانی) تخصیص این بودجه ها را با نرخی بیش از دو برابر سال گذشته آغاز کرده اند. در این زمینه بهترین عملکرد را مقامات استانی داشته اند، که با انجام این کارها، در زمینه برنامه ریزی و تصمیم گیری و برگزاری مناقصه های عادلانه تجربه کسب میکنند. آنها، با انجام این کارها، تحرک بیشتری در توسعه شرکت های محلی و ایجاد اشتغال به وجود آورده اند. با گذشت زمان، پیش بینی می کنیم که با وجود مقامات محلی که پاسخگویی و علاقه بیشتری دارند، نگرش مردم عراق نسبت به رهبران منتخب این کشور تغییر خواهد کرد، و نگرش استان ها نسبت به بغداد تغییر خواهد کرد.

در دو کنفرانسی که در طول دو هفته گذشته در دبی برگزار شد، صدها تن از تاجرین و بازرگانان عراقی با صدها تن از سرمایه گذاران خارجی که به تازگی به بدست آوردن سهمی از تجارت عراق علاقمند شده اند ملاقات کردند. مزایده ای که توسط پرایس واتر هاوس کوپرز برای فروش طیف تلفن همراه انجام گرفت موجب کسب 75/3 میلیارد دلار برای دولت، بیش از آنچه پیش بینی شده بود، گردید. وزیر دارایی قرار است این درآمد، به علاوه تمام درآمد نفت کشور، را صرف سرمایه گذاری فوری و نیازهای ضروری کشور کند.

اما، رویهم رفته، اقتصاد عراق به طرز چشمگیری پایین تر از پتانسیل خود عمل میکند. عدم وجود امنیت در روستاها موجب افزایش هزینه حمل و نقل میشود و به ویژه بر تولید و کشاورزی تاثیر میگذارد. تولید برق در بسیاری از قسمت های کشور بهبود یافته است، ولی به طرز وحشتناکی در بغداد ناکافی است. بسیاری از محله ها در شهر بغداد دو ساعت در روز یا کمتر از شبکه برق ملی برق دریافت میکنند، اما تولید برق برای خدمات ضروری مانند ایستگاه های پمپ آب یا بیمارستان ها خیلی بهتر است. وزیر برق هفته گذشته گفت که 25 میلیارد دلار تا سال 2016 لازم است تا نیازهای برق این کشور را برآورده سازد، ولی با سرمایه گذاری 2 میلیارد دلار در سال که این وزراتخانه از بودجه دولت، به علاوه سرمایه گذاری خصوصی در تولید نیروی برق، دریافت میکند، میتوان به این هدف دست یافت.

کمک های مالی ما صرف بهبود زندگی مردم عادی عراق و حمایت از اهداف سیاسی مان می شود. واحدهای نظامی از بودجه "واکنش اضطراری فرماندهان" (CERP) به منظور تضمین این امر استفاده میکنند که ساکنین عراق، با کاهش خشونت در محله ها، شاهد زندگی بهتری باشند. بودجه "تثبیت جامعه" USAID در حال ایجاد ده ها هزار شغل است. با تخصیص متمم جدید بودجه 2007، "بودجه واکنش سریع" را در اختیار سرپرست های تیم های بازسازی استانی خود قرار داده ایم تا محله ها و نهادهای عراق را در محیط پر جنب و جوشی که اکنون ایجاد شده است، بسازند. آموزش های شغلی و برنامه های میکروفایننس در حال حمایت از شرکت های خصوصی تازه ایجاد شده هستند. و در بغداد، فعالیت و اقدامات ایجاد ظرفیت خود را با وزارتخانه ها افزایش داده ایم.

مجموعه نیروهای منطقه ای و بین المللی

فعالیت بین المللی و منطقه ای با عراق رو به گسترش است. در ماه اوت، شورای امنیت سازمان ملل، به دعوت عراق، ماموریت امدادی سازمان ملل در عراق (UNAMI) را با دستور گسترده تر از طریق UNSCR 1770 ایجاد کرد. پیمان بین المللی با عراق، با ریاست مشترک عراق و سازمان ملل، در حال پیشروی است. در کنفرانسی که در ماه مه در سطح وزیران برگزار شد، هفتاد و چهار کشور وعده دادند از اقدامات عراق در زمینه اصلاحات اقتصادی حمایت کنند. بنا بر گزارش سازمان ملل، 75 درصد پیشرفت درصد از 400 ناحیه ای که عراق برای انجام اقدامات مشخص کرده، حاصل شده است. در ماه جاری، نخست وزیر عراق و دبیرکل سازمان ملل ریاست نشست وزیران در نیویورک را به عهده خواهند داشت تا در مورد پیشرفت بیشتر تحت پیمان بین المللی و موثرترین راه اجرای UNSCR 1770 به بحث و مذاکره بپردازند.

بسیاری از کشورهای همجوار عراق تشخیص داده اند که منافع آنها نیز در گرو نتیجه کشمکش کنونی در عراق است، و در حال فعالیت با عراق به شکل سازنده ای هستند. نشست وزیران کشورهای همجوار در ماه مه، که پنج عضو دائم شورای امنیت (P-5) و هشت کشور صنعتی (G-8) نیز در آن شرکت داشتند، با جلسات بعدی گروه های کاری در زمینه امنیت، مسائل مرزی، و انرژی پیگیری شده است. نشستی در سطح سفیران به تازگی در بغداد تشکیل شد، و نشست دیگر وزیران کشورهای همسایه در ماه اکتبر در استانبول برگزار خواهد شد.

در پس زمینه این سازوکارهای جدید، مزایای همسایگی به تدریج در حال آشکار شدن است. برای اولین بار در طول سال ها، عراق نفت خود را از طریق ترکیه و نیز از طریق خلیج فارس صادر میکند. عراق و کویت در حال رسیدن به نتیجه نهایی در یک معامله تجاری هستند که طبق آن کویت گازوئیل به شدت مورد نیاز همسایه شمالی اش را تامین خواهد کرد. اخیرا اردن بیانیه ای مبنی بر استقبال از اعلامیه اخیر سران و حمایت از اقدامات عراق در زمینه سازش ملی صادر کرد. و عربستان سعودی قصد دارد سفارتخانه ای در بغداد تاسیس کند – اولین سفارتخانه این کشور پس از سرنگونی صدام.

نقش سوریه کمی مشکل سازتر بوده است. از یک طرف، سوریه میزبان نشست گروه کاری امنیت مرزها بود و ورود تروریست های خارجی و عبور از این کشور به عراق را ممنوع کرد. از طرفی دیگر، بمبگذارهای انتحاری کماکان از مرز سوریه عبور میکنند تا افراد غیرنظامی عراقی را به قتل رسانند.

ایران نقش مخربی در عراق ایفا میکند. ایران، در حالیکه ادعا کرده که در گذار از این مرحله از عراق حمایت میکند، به شکل فعالانه موجب تضعیف آن از طریق ارائه امکانات مرگبار برای دشمنان کشور عراق شده است. به نظر میرسد که دولت ایران، با انجام این کار، خطراتی را که یک عراق بی ثبات میتواند برای منافع آن کشور ایجاد کند، نادیده میگیرد.

برنامه ریزی برای آینده

سال 2006 سال بدی در عراق بود. این کشور در مرز از هم پاشی سیاسی، اقتصادی و امنیتی قرار گرفت. سال 2007 شاهد پیشرفت هایی بوده است. چالش های عظیمی کماکان باقی است. عراقی ها هنوز در حال دست و پنجه نرم کردن با پرسش های بنیادی درباره راه های تقسیم قدرت، پذیرفتن اختلاف هایشان، و غلبه بر مشکلات گذشته هستند. تغییراتی که در راهبردهایمان در ژانویه گذشته ایجاد کردیم – افزایش نیروها – به ایجاد تغییر و بهتر شدن مجموعه نیروها در عراق کمک کرده است. افزایش حضور ما این احساس را در محله های تحت محاصره به وجود آورده است که میتوانند القاعده را از طریق همکاری با ما شکست دهند. اقدامات امنیتی ما برای جمعیت عراق اجرای حملات را برای تروریست ها بسیار مشکل تر کرده است. زمان و فضای لازم را برای عراقی ها به وجود آورده ایم تا درباره نوع کشوری که میخواهند تامل کنند. اکثر عراقی ها حقیقتا عراق را به عنوان یک جامعه چند-فرقه ای و چند-قومی میپذیرند – ولی هنوز توازن قدرت در این میان مشخص نشده است.

البته، اینکه آیا عراق به حداکثر پتانسیل خود میرسد یا خیر در نهایت محصول تصمیمات عراقی ها است. ولی دخیل بودن و حمایت آمریکا اهمیت بسیار زیادی در شکل دادن به یک نتیجه گیری مثبت خواهد داشت. کشور ما خون و ثروت زیادی را صرف ایجاد ثبات در عراق و کمک به عراقی ها جهت تشکیل نهادهایی برای یک کشور متحد و دموکراتیک کرده است که تحت حکومت قانون اداره شود. تحقق این چشم انداز به زمان و صبر بیشتری از طرف آمریکا نیاز دارد.

نمیتوانم موفقیت درعراق را تضمین کنم. اعتقاد دارم، همانطور که توضیح دادم، این امر دست یافتنی است. مطمئنم که ترک یا کاهش شدید اقدامات ما موجب شکست خواهد شد، و عواقب چنین شکستی باید به درستی درک شود. عراقی که در هرج و مرج یا جنگ داخلی سقوط کند به معنی درد و رنج انسان های بیشماری خواهد بود – بسیار بیشتر از آنچه تا کنون در داخل مرزهای عراق به وقوع پیوسته است. این امر ممکن است موجب تشویق دخالت کشورهای منطقه شود، که همگی آنها، به شکل بنیادینی، آینده خویش را مرتبط با عراق می بینند. بدون شک، ایران برنده این سناریو خواهد بود؛ نفوذ خود را بر منابع عراق و احتمالا قلمرو این کشور استحکام می بخشد. رییس جمهور ایران پیش از این نیز اعلام کرده است که ایران هر نوع خلائی را که در عراق ایجاد شود، پر خواهد کرد. در چنین محیطی، پیشرفت هایی که در مقابل القاعده و دیگر گروه های افراطی به دست آمده است می تواند به راحتی از بین برود، و آنها می توانند پایگاه هایی ایجاد کنند تا به عنوان مکان امن برای اجرای عملیات منطقه ای و بین المللی مورد استفاده قرار دهند. مسیر فعلی ما دشوار است. گزینه های دیگری که داریم بسیار بدتر هستند.

هر راهبردی با گذشت زمان نیازمند تنظیم مجدد است. این کاملا در محیطی مانند عراق که تغییر یک رویداد روزانه یا ساعتی است، صدق دارد. به عنوان رییس هیات آمریکا در عراق، مرتبا در حال ارزیابی اقدامات مان و به دنبال تضمین این امر هستم که این اقدامات با اقدامات نظامی ما هماهنگ و تکمیل کننده آنها باشند. اعتقاد دارم، در سایه حمایت کنگره، وضعیت غیرنظامی مناسبی در عراق داریم. در طول سال های آینده، به افزایش اقدامات غیرنظامی خود در خارج از بغداد و در منطقه بین المللی ادامه خواهیم داد. این حضور به ما اجازه داده است تا بر ایجاد ظرفیت تمرکز کنیم، به ویژه در استان ها – واحدهایی که احتمالا تاثیر و نفوذشان با انتقال قدرت از بغداد رشد خواهد کرد. تعداد تیم های بازسازی استانی از 10 به 25 عدد در سال جاری افزایش یافته است. در حمایت از این اهداف، از کنگره درخواست کمک های اقتصادی بیشتر، از جمله بودجه بیشتر واکنش سریع برای ایجاد ظرفیت، خواهیم کرد. همچنین خواستار حمایت از دو پیشنهاد مهم خواهیم بود که پیش بینی میشود برای هزاران عراقی ایجاد اشتغال دائم بکند. یکی از این پیشنهادها ایجاد یک "صندوق سرمایه گذاری عراق-آمریکا" است که از مدل موفقیت آمیز صندوق لهستان و دیگر مناطق در اروپای مرکزی الگوبرداری شده است. چنین صندوقی میتواند امکان سرمایه گذاری برابر در شرکتهای جدید یا نوسازی شده مستقر در عراق را فراهم آورد. دومین پیشنهاد، آغاز عملیات در مقیاس بزرگ و راه اندازی تاسیسات نگهداری بر اساس "صندوق سپرده بزرگراه" است. چنین صندوقی، بر اساس تقسیم هزینه، به عراقی ها آموزش خواهد داد تا بودجه و تاسیسات نگهداری زیرساخت های بخش دولتی را ایجاد کنند (نیروگاه ها، سدها و جاده ها). با گذشت زمان، تقسیم هزینه کاهش و پایان خواهد یافت، و به این وسیله متخصصین آموزش دیده و حرفه ای عراقی از خود به جا خواهیم گذاشت و عادت نگهداری پیشگیرانه را در ایشان ایجاد خواهیم کرد.

به اقدامات خود جهت کمک به عراقی ها در پیگیری سازش ملی ادامه خواهیم داد، در حالیکه تشخیص می دهیم ممکن است که پیشرفت در این زمینه در شکل های مختلف باشد و باید در نهایت توسط خود عراقی ها انجام گیرد. به دنبال یافتن راه های بیشتری جهت خنثی کردن دخالت های منطقه ای و تقویت حمایت منطقه ای و بین المللی خواهیم بود. و به عراقی ها کمک خواهیم کرد تا تحولات مثبت در سطح محلی را استحکام بخشند و آنها را به دولت ملی وصل کنند. در پایان، پیش بینی میکنم اقدامات بیشتری را صرف ایجاد مشارکت راهبردی بین آمریکا و عراق خواهیم کرد، که یک سرمایه گذاری است در آینده هر دو کشور.

+ نوشته شده در  2008/4/8ساعت 9:46  توسط عمر عنایتی  | 

 

                      

افشاگری هایی در زمینه معدن طلای قروه

 

آب سرطان زای آرسنیک دار، تنها سهم مردم قروه

 

آسو صالح:

 

- انگلیسی ها طلای کردستان را به چینی ها فروختند:

به گزارش خبرگزاری اقتصاد ایران، استاندار کردستان اعلام کرد: "شرکت زی جین (zijin) آماده خرید سهام شرکت انگلیسی ریوتینتو و سرمایه گذاری در معدن های داشکسن قروه است. اسماعیل نجار میزان سرمایه گذاری شرکت چینی در این معدن را حدود 250 میلیون دلار اعلام کرده است.

 

این گفته ها در حالی صورت می گیرند که پیشتر عبدالفتاح حسامی، رئیس سابق سازمان صنایع و معادن استان کردستان گفته بود: مسئولان شرکت انگلیسی ریوتینتو هنوز موضع رسمی خود را در ارتباط با کناره گیری یا ادامه شرکت در پروژه، به طور رسمی اعلام نکرده اند و سازمان صنایع و معادن کردستان تاکنون مطلبی را مبنی بر کنار کشیدن این شرکت از پروژه مذکور دریافت نکرده است.

 

معدن طلای سارگونای (داشکسن سابق) در جنوب شرقی استان کردستان و در شهر قروه واقع است. اولین مطالعات شناسایی در می و آگوست 1999 آغاز شد. حفاری های انجام شده تاکنون به صورت موفقیت آمیزی به کشف یک توده با 1200 متر طول، 600 متر عرض و عمق حداقل 350 متر در منطقه اصلی داشکسن انجامیده است. این پهنه کانی در عمق همچنان ادامه دارد. وسعت منطقه مورد اکتشاف 16 کیلومتر مربع و افراد موردنیاز پروژه از روستاهای داشکسن، بهارلو و نای بند تامین می شدند.

 

 

- معدن طلا، شرکت انگلیسی و سهم استاندار کردستان:

شرکت انگلیسی ریوتینتو صاحب نام ترین شرکت جهان در زمینه طلا است. این شرکت 10 میلیون دلار برای معدن داشکسن هزینه کرد. اما بر اساس قانون جذب سرمایه گذاری خارجی، شرکت سرمایه گذار خارجی به طور مستقیم نمی تواند در انجام فعالیت های معدنی حضور داشته باشد و فقط از طریق مشارکت با یک شرکت ایرانی امکان فعالیت دارد. بر اساس این قانون، سقفی برای سهم شرکت خارجی در نظر گرفته نشده و این سهم حتی می تواند 90 درصد هم باشد.

 

بدین ترتیب، شرکت ریوتینتو برای انجام عملیات اکتشاف در معدن طلای داشکسن، به همراه شرکت خدمات اکتشافی، شرکتی تحت عنوان "زرکوه" به شماره ثبت "258973"، تشکیل دادند. شرکت ریوتینتو 70 درصد از سهم شرکت "زرکوه" را در اختیار داشت. 30 درصد سهام باقی مانده نیز مربوط به سرمایه گذاران ایرانی بود.

 

در آستانه شروع عملیات حفاری معدن، هفته نامه سیروان چاپ سنندج در یکی از شماره های خود با تیتر "طلای کردستان را به انگلیسی ها ندهید" به نقد مشارکت شرکت انگلیسی ریوتینتو در کشف و استخراج معدن طلای ساریگونای پرداخت. در این گزارش به نقل از یک تاریخ نگار معاصر، سابقه این شرکت انگلیسی افشا شد و از آن به عنوان یکی از شرکت های انگلیسی فعال در زمینه قاچاق اسلحه، موادمخدر و یادگارهای جنگ تریاک نام برده شده است.

 

اسدالله رازانی استاندار وقت کردستان، بلافاصله پس از انتشار این گزارش نسبت به درج آن اعتراض کرده و آن را تشویش اذهان عمومی نامید. وی اظهار داشت: "این تیتر و مطلب به جز تخریب و تاثیر در عقب نگه داشتن برنامه توسعه منطقه هیچ نتیجه ای ندارد." وی در گفته های خود ادامه داد: "اینگونه مطالب مخدوش کردن اذهان مردم است."

 

در این میان "بارترام" مدیر شرکت ریوتینتو چندبار به ایران سفر کرد و دیدارهایی با اسدالله رازانی انجام داد. این دیدارها قبل از تاسیس سرکت "زرکوه" صورت پذیرفت. اسدالله رازانی در این دیدارهای محرمانه که هیچ گاه خبر آنها منتشر نشد، پیشنهادهای همکاری را از سوی بارترام دریافت می کند. "عضو هیات مدیره شرکت زرکوه" یکی از همین پیشنهادها بود. رازانی به دلایلی از این کار امتناع کرد. اما سرانجام توافقاتی مبنی بر همکاری دوجانبه صورت پذیرفت. بر اساس این توافقات اسدالله رازانی، به عنوان مقام استاندار کردستان می بایست از ارتباطات خود در وزارت صنایع و معادن استفاده نماید و پروانه حفاری را بر اساس "ذخیره احتمالی" دریافت کند. بنا به اعلام مسئولان ایرانی "ذخیره قطعی" معدن 18 تن و "ذخیره احتمالی" آن 68 تن می باشد. از سوی دیگر در قانون معادن مشخص نشده است که پروانه بهره برداری از معادن باید براساس ذخیره احتمالی یا قطعی صادر شود. به همین دلیل شرکت ریوتینتو خواستار صدور پروانه بهره برداری براساس ذخیره احتمالی بود که زمان بهره برداری از معدن بر این اساس بسیار بیشتر از زمانی است پروانه بر اساس ذخیره قطعی صادر شود. اسدالله رازانی بر اساس توافق با شرکت ریوتینتو مسئول اخذ پروانه بهره برداری بر اساس ذخیره احتمالی شد. اما در مقابل شرکت ریوتینتو متعهد شد که در مرحله بهره برداری درصدی را به رازانی پرداخت کند. هیچ اطلاعاتی از میزان این درصد در دست نیست.

 

چنین به نظر می رسد که واکنش سریع و خشم مفرط استاندار از درج این خبر در هفته نامه سیروان که جرقه افشاگری های دیگری را در ذهن بسیاری زد، هم دستی وی با این ماجرا و ترس از افشای توافق او با شرکت انگلیسی بود. پس از چاپ این خبر، فشارهای بسیاری بر دست اندرکاران "سیروان" وارد آمد.

 

 

- سهم مردم قروه از معدن؛ آب سرطان زای آرسنیک دار:

روزنامه سرمایه در تاریخ یازدهم دی ماه سال جاری تیتر اصلی خود را به موضوع ورود سرمایه گذاری های چینی به بزرگترین معدن طلای ایران اختصاص داد. در این گزارش از زبان شاه غیبی، رئیس سازمان صنایع و معادن کردستان آمده بود که شرکت ریوتینتو انصراف قطعی خود را از پروژه معدن طلای داشکسن اعلام داشته است. در گزارش مزبور گفته شده که به جز دلایل سیاسی، کناره گیری شرکت انگلیسی، مخالفت مردم منطقه با حضور انگلیسی ها مزید بر علت بوده است.

 

اما مجله اینترنتی قروه در یک یادداشتی کوتاه اتهام وارده به مردم قروه را رد می کند و آن را بی اساس می داند، چراکه: "با آغاز به کار فعالیت های اکتشافی، بسیاری از جوانان منطقه با حقوق مکفی استخدام شده بودند و به جرات می توان گفت که تمام استاندارهای جهانی کار توسط شرکت انگلیسی رعایت می شد. هرچند انتقاداتی به سهم ایران از طلای معدن می شد، اما نفس حضور سرمایه گذار خارجی در این منطقه محروم مورد تائید اکثریت مردم بود."

 

شایان ذکر است در نزدیکی قروه "پروژه ذوب آهن زاگرس" قرار دارد که استخدام کارگران و متخصصان غیربومی، خشم مردم منطقه را برانگیخته است؛ اما در پروژه معدن طلا، باتوجه به ایجاد فرصت شغلی بیش از 1500 نفر که اکثرا از مردم بومی بودند، مورد تائید ساکنین منطقه بود.

 

مجله اینترنتی قروه، همچنین در یادداشتی به قلم محمد ملکی زعیم، این چنین از علت کناره گیری شرکت ریوتینتو می نویسد: "پس از گذشت چند ماه و در اوج اختلافات سیاسی ایران و اروپا بر سر مسائل هسته ای، شرکت ریو تینتو تصمیم به کناره گیری از بزرگترین معدن طلای ایران گرفت".

 

شرکت ریوتینتوی 70 درصدی، از پروژه کناره گیری کرد، فعالیت های معدن طلای داشکسن نیز متوقف شد و صدها نفر کارگر و کارمند این پروژه بیکار شدند. مردم قروه باید به سهم خود راضی باشند: 70 درصد برای سرمایه گذاران خارجی، 30 درصد برای سرمایه گذاران داخلی و آب سرطان زای آلوده به آرسنیک، سهم مردم قروه!

+ نوشته شده در  2008/3/21ساعت 14:38  توسط عمر عنایتی  | 

                  

نیشانی "وزارت فرهنگ ده‌وڵه‌تی جمهووری کوردستان"

لێکۆله‌ره‌ی ماندوویی نه‌زان،دۆستی کۆچکردوو مه‌حموودی مه‌لاعێزه‌ت کاتی خۆی که‌ له‌به‌راییه‌کانی ساڵانی 1990 کاندا زۆر به‌ گوڕ کاری له‌ سه‌ر ئه‌و به‌ڵگانه‌ ی کۆمار ده‌کرد که‌ "حه‌مه‌ڕه‌شید خان" و میرزای به‌وه‌جی ، میرزا محه‌مه‌دئه‌مینی مه‌نگوڕی پاراستبوویان، بڕیاری بۆ نه‌ده‌درا چ ناوێک بۆ کاره‌که‌ی هه‌ڵبژێرێ ، گه‌لۆ وه‌کوو کاری پێشووی نێوی بنێ "کۆماری میللی مه‌هاباد" و له‌ بنی بنووسێ "نامه‌ و دۆکومێنت" یان شتێکی دیکه‌. من سه‌رنجم بۆ ئه‌وه‌ ڕاکێشا که‌ له‌ یه‌کێک له‌ کتێبه‌کانی حوسێنقولی پسیان دا وێنه‌ی تابڵۆی وه‌زاره‌تی فه‌رهه‌نگی " ده‌وڵه‌تی جمهووری کوردستان" چاپ کراوه‌. و به‌ناو کردنی ئه‌و به‌ڵگانه‌ وه‌کوو "ده‌وڵه‌تی جمهووری کوردستان، نامه‌ و دۆکۆمێنت" نه‌ ک هه‌ر پشت به‌ستنه‌ به‌ به‌ڵگه‌یه‌کی ڕه‌سه‌ن، به‌ڵکوو نیشانه‌یه‌کی وه‌فاداریشه‌ به‌ تێکۆشه‌رانی ئه‌و ئه‌زموونه‌ که‌ بێ ئه‌ملاو ئه‌ولا ئاواتێکی ئه‌وتۆیان له‌ مێشکی دابووه‌.کاک مه‌حموود به‌ قسه‌ی کردم و ئه‌و ناوه‌ی بۆ کاره‌ به‌نرخه‌که‌ی هه‌ڵبژارد.
ئه‌و شیکردنه‌وه‌ کورته‌ به‌و مه‌به‌سته‌ بوو بڵێم ،ئه‌گه‌رچی له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ئه‌و ناوه‌ و گه‌لێک ناوی دیکه‌ش به‌کار هاتوون‌،به‌ڵام سه‌رده‌رکردنی یه‌کجاره‌کی له‌ نێوه‌رۆکی ئه‌و ئه‌زموونه‌به‌ پێی سه‌نه‌د و به‌ڵگه‌کانی - ئه‌وه‌نده‌ی ماونه‌ته‌وه‌ وله‌به‌ر ده‌ست دان -، نه‌ک به‌ پێی ئه‌و نامیلکه‌ و کتێبانه‌ی به‌گوێره‌ی سه‌لیقه‌ و بۆچوونی نووسه‌ره‌کانیان نووسراون ، هێشتا ڕێگه‌ ده‌هێڵنه‌وه‌ بۆ لێکدانه‌وه‌ی فره‌ چه‌شنه‌. هه‌ویرێکه‌ ئاو زۆر ده‌با.

تێبینی: وێنه‌ی سه‌ره‌وه‌ یه‌کمجار له‌ کتێبی حوسێنقوڵی پسیان ، "از مهاباد خونین تا کرانه‌های ارس"دا چاپ کراوه‌ و ،مه‌حموودی مه‌لا عێزه‌ت یش، پشت به‌رگی چاپی یه‌که‌می به‌رگی دووه‌م ی "ده‌وڵه‌تی جمهوری کوردستان" ،به‌رگی دووه‌م،وه‌شانخانا ئاپێک و مه‌حموود مه‌لا عززه‌ت، ستۆکهۆلم 1995"ی پێ ڕازاندووه‌ته‌وه‌.


وێنه‌ی ڕه‌حیمی قازی له‌ ڕێوڕه‌سمی هه‌ڵکرانی ئاڵای کۆمار له‌ مهاباد، 26ی سه‌رماوه‌زی 1324 [17ی دیسامبری 1945]


وێنه‌ی ڕه‌حیمی قازی له‌ ڕێوڕه‌سمی هه‌ڵکرانی ئاڵای "ده‌وڵه‌تی جمهووری کوردستان" له‌مهاباد.
تێبینی: ئه‌م وێنه‌یه‌له‌ فیلمێکی به‌ڵگه‌یی به‌ زمانی ڕووسی وه‌رگیراوه‌

ئیمزا و ده‌ستخه‌تی محه‌مه‌دی نانه‌وازده‌



حوکمی سه‌رپۆلی دوو محه‌مه‌دی نانه‌وازاده‌ که‌ " له‌ طرف وه‌زیری هێزی جه‌مهوورییه‌تی کوردستان" ئیمزای کردووه‌ و ده‌ره‌جه‌ی " سه‌روه‌ر" ی داوه‌ به‌ ڕه‌حیمی سه‌یفی قازی [قازی]
وه‌ک له‌ سه‌ر زه‌رفه‌که‌ ده‌بیندرێ ئه‌و حوکمه‌ ژماره‌ی 680 یه‌ و له‌ ڕێکه‌وتی 1325.01.27 ده‌رچووه
.


تێبینی: ئه‌م به‌ڵگه‌یه ئی ئارشیڤی ڕه‌حیمی قازی یه‌ و بۆ هه‌وه‌ڵ جار له‌ وێبنووسی "ڕوانگه‌ " دا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌.

 

وێنه‌یه‌کی سه‌رپۆلی دوو محه‌مه‌دی نانه‌وازاده‌ له‌ جلوبه‌رگی سیڤییلدا

له‌م وێنه‌یه‌دا محه‌مه‌دی نانه‌وا زاده‌،یه‌ک له‌ فه‌رمانده‌ره‌ نیزامییه‌ به‌وه‌جه‌کانی کۆماری کوردستان به‌ جلوبه‌رگی کوردییه‌وه‌ ده‌بینین. نه‌فه‌ری لای ڕاست.که‌سی لای چه‌پ حوسێنی فه‌تاحی قازی [ماموسێن] یه‌.باسی ئه‌ندامه‌تی ماموسێن له‌ کۆمه‌ڵه‌ی ژیانی کورد یان حیزبی دێمۆکراتی کوردستان له‌ هیچ سه‌رچاوه‌یه‌کی به‌رده‌ست دا نه‌کراوه‌، به‌ڵام ئه‌و یه‌ک له‌و خوێندکاره‌ کوردانه‌ی بوو وا‌ له‌ لایه‌ن کۆماری کوردستان ڕا بۆ په‌روه‌رده‌ی عه‌سکه‌ری ناردرانه‌ باکۆ.زۆربه‌ی ئه‌و خوێندکارانه‌، که‌ ژماره‌ی ته‌واویان هێشتا به‌ته‌واوی ڕوون نه‌بووه‌ته‌وه‌،له‌گه‌ڵ تێکچوونی کۆمار گه‌ڕانه‌وه‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان.له‌ تاریخی 1325.10.21 سه‌رکونسوولی ده‌وڵه‌تی شایشانی ئێران له‌ باکۆ مه‌جدی،له‌ ڕاپۆرتێکدا که‌ بۆ سه‌فاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێرانی ناردووه‌ گله‌یی و گازندی ئه‌وه‌ ده‌کا که‌ "سێ نه‌فه‌ر خوێندکاری نیزامی سه‌یفی قازی[ڕه‌حیم] فه‌تتاحی [ماموسێن] و سوڵتانی " هێرشیان بردووه‌ته‌ سه‌ر چه‌ند خوێندکاری که‌ پێوه‌ندییان له‌ گه‌ڵ کونسولخانه‌ی ئێران هه‌بووه‌ و داوا ده‌کا وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێران به‌هانایانه‌وه‌ بێ وپرسیاری کردووه ده‌بێ له‌ کاربه‌ده‌ستانی شووڕه‌وی پرسیار بکرێ‌ ئه‌و سێ که‌سه‌ چما چه‌کیان پێدراوه؟ "‌ [بڕوانه‌، کتێبی فرقه‌ دمکرات آذربایجان، از تخلیه‌ تبریز تا مرگ پیشه‌وری ،تهران:نشراوحدی 1385 ،لل525 - 526]
وێده‌چێ ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ گه‌رمه‌ی چالاکی ژ.ک دا له‌ ته‌ورێز گیرابێ.


ئه‌م وێنه‌یه‌ش له‌ کتێبی "پیشوای بیداری، خاطرات سعید همایون وه‌رگیراوه‌

مه‌دره‌سه‌ی کوردستانی نه‌غه‌ده‌

کۆمه‌ڵێک له‌ ئامۆژگاران و شاگردانی مه‌دره‌سه‌ی کوردستانی شاری نه‌غه‌ده‌ [ سندووس] له‌گه‌ڵ به‌رپرسه‌که‌یان حه‌سه‌نی کاکاغازاده‌،دانیشتوو،له‌ ڕاسته‌وه‌ که‌سی سێیه‌م. له‌ نامه‌یه‌کدا که‌ کاکاغازاده‌ بۆ ڕۆنامه‌ی کوردستان [ ژماره‌ 46، شه‌ممو 21 بانه‌مه‌ر 1325 = 11 مه‌ 1946 ]ی ناردووه‌ ده‌خوێنینه‌وه‌: " آغای مدیر محته‌ره‌می روژنامه‌ی به‌رزی کوردستان خواهش ئه‌که‌م ئه‌و چه‌ند کلیمه‌ عه‌رایضانه‌ی خواره‌وه‌ له‌ لاپه‌رانی یه‌کیک له‌ روژنامانی محبوبی کوردستان ده‌رج بفه‌رمون . ئه‌من حسن کاکاغازاده‌ نماینده‌ی فه‌رهه‌نگ نه‌غه‌ده‌ له‌ طرف ته‌واوی ماموستایانی کورو کچانی مدره‌سه‌ی کوردستانی نه‌غه‌ده‌ له‌ دانانی حضره‌تی آغای میرزا مناف کریمی به‌ سمتی وه‌زیر و آغای دلشاد رسولی به‌ سمتی معاون و بازره‌سی کل وزارت فه‌رهه‌نگ کوردستان تبریک و اظهاری سوپاس وقدرزانی ئه‌که‌ین ئومیده‌وارین له‌وه‌ پاش مدره‌سانی مه‌ش وه‌کو مدره‌سانی مه‌رکزی کوردستان له‌ ژیر توجهاتی سه‌رپه‌رستانه‌ی ریاست جمهوری کوردستان و ئه‌و دوذاته‌ مباره‌کانه‌ دا به‌ آخرین نوختانی ته‌ره‌قی بگا زیاتر له‌وه‌ بوپیشکه‌وتنی ئه‌و فه‌رهه‌نگه‌ توجه‌ بفه‌رموون
نماینده‌ی فه‌رهه‌نگی نه‌غه‌ده‌ حسن کاکاغازاده‌"

جێی سه‌رنجه‌ ئه‌م پۆرتره‌یه‌ی پێشه‌وا که‌ لێره‌ دا ده‌یبینین هه‌ر هه‌مان شێوه‌ پۆرتره‌یه‌ که‌ له‌وێنه‌ی فه‌رهه‌نگییه‌کانی "ده‌رسخانه‌ی گه‌لاوێژ" یشدا به‌ سه‌ر ده‌رگای خانوه‌که‌وه‌یه‌ و ئه‌وه‌ ده‌گه‌یێنه‌ که‌ له‌ فێرگه‌کانی "کۆماری کوردستان" دا ئه‌و جۆره‌ پۆرتره‌یه‌ هه‌ڵئاوه‌سراوه‌
تێبینی : ئه‌م وێنه‌یه‌ به‌ سپاسه‌وه‌ له‌ لایه‌ن سوله‌یمان چیره‌وه‌ به‌ ده‌ستمان گه‌یشتووه‌


مـنداڵانی کورد له‌ مه‌یدانی چوارچرا

منداڵانی کورد و مامۆستاکانیان له‌ مه‌یدانی چوار چرا له‌ڕێوڕه‌سمی 2ی ڕێبه‌ندان دا.که‌سی یه‌که‌م له‌ لای ڕاسته‌وه عه‌لی خوسره‌وی " پشکنی فه‌رهه‌نگی کوردستان" ه‌ . ڕۆژنــامه‌ی کوردستان له‌ "ژماره‌ 27، دوشه‌ممو 5خاکه‌لیوه‌ 1325 =25 مارس 1946 " دا ئاگادارییه‌کی زۆر سه‌رنجڕاکێشی وی بڵاو کردووه‌ته‌وه‌ :اداره‌ی روژنامه‌ی کوردستان تکامان وایه‌ ده‌ستوری ژیره‌وه‌ له‌ هه‌وه‌لین ژماره‌ی روژنامه‌ی کوردستاندا ده‌رج بفه‌رمون له‌ به‌ر ئه‌وه‌ که‌ ده‌بی آموژگاران به‌ تایبه‌تی کارمندان فه‌رهه‌نگ ببنه‌ چاولیکراوی ری و شوینی باش پیویسته‌ ده‌ستور اکید بده‌ن که‌ له‌ روژی پینج مانگی خاکه‌لیوه‌ 25.01.05 هیچ کامیک له‌ فه‌رهه‌نگیان نابی پیچی له‌ سه‌ر به‌ستن و هه‌ر وه‌کو قه‌رار دانراوه‌ ده‌بی سه‌ر په‌تی بن و له‌ روژی ناوبراو دا هیچیه‌ک له‌ کارمندان فه‌رهه‌نگو شاگرده‌ مدرسه‌کان له‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ پیچه‌وه‌ نه‌بیندرین ئه‌و ده‌ستوره‌ به‌ ته‌واوی آموژگاران و کارمندان راده‌گه‌ینین و هیوا دارم که‌ فه‌رهه‌نگ ببیته‌ سه‌رمه‌شق و چاولیکراوی ته‌واوی اهالی 243 27.12 .1324
پشکنی فه‌رهه‌نگی کوردستان - علی خسروی
ئه‌و که‌سه‌ی له‌ دوای پلانکاردی کیژوڵه‌کان ده‌بیندرێ سه‌دیقی حه‌یده‌ری "مدیر کل انتشارات و تبلیغات کردستان"ه‌که‌له‌و هه‌ر 3 وێنه‌یه‌ی دا هه‌یه‌ که‌ تا ئێستا ساغ بووته‌وه‌ ئی ڕۆژی ڕاگه‌یاندنی کۆماری کوردستان ه‌ .
ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ کتێبی "پیشوای بیداری، خاطرات سعید همایون ، به‌ کوشش هاشم سلیمی ،چاپخانه‌ وزارت آموزش و پرورش،اربیل 2004"وه‌رگیراوه‌
 

عه‌زیزی زه‌ندی (عه‌زیز ئه‌لمانی) دامه‌زرێنه‌ری حیزبی ئازادیی کوردستان


عه‌زیزی زه‌ندی (عه‌زیز ئه‌لمانی) دامه‌زرێنه‌ری "حیزبی ئازادیی کوردستان" بۆ ئاگاداری زیاتر له‌ سه‌ر ژیان و به‌سه‌رهاتی عه‌زیزی زه‌ندی و حیزبی ئازادیی کوردستان بڕاونه‌ نووسراوه‌یه‌کی حه‌سه‌نی قازی که‌ له‌ مانگی ئووتی ساڵی 2007 له‌ وێبنووسی "ڕوانگه‌" دا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

http://ruwange.blogspot.com/search?updated-max=2007-08-16T12%3A37%3A00-07%3A00&max-results=50
تێبنی : ئه‌م وێنه‌یه‌ به‌ سپاسه‌وه‌ له‌ کتێبی " کۆمه‌ڵه‌ی ژیانه‌وه‌ی کوردستان [ژیانی کورد]
،نووسینی حامید گه‌وهه‌ری ساڵی 1998 چاپی ستۆکهۆڵم" وه‌رگیراوه‌


پۆلی ساوایانی پێشرۆ



پۆلی ساوایانی پێشرۆ

ئه‌م وێنه‌یه‌ی لێره‌ دا ده‌یبینن ڕۆژی 12ی سه‌رماوه‌زی 1324ی هه‌تاوی له‌ حه‌وشه‌ی "مه‌دره‌سه‌ی گه‌لاوێژ" کێشراوه‌ .مه‌لا عه‌بدوڵای داودی [ خاڵه‌ مه‌لا، مه‌لاعه‌بدوڵای حه‌جۆكێ] له‌ ژماره‌ به‌راییه‌کانی "کوردستان" دا ده‌نگو باسی چالاکییه‌کانی کوردیی خوێندنی نووسیوه‌ و پچڕ پچر له‌ چه‌ند ژماره‌ی کوردستان دا بڵاو کراوه‌ته‌وه‌. له‌ کورته‌ نووسراوێکدا،[ کوردستان، ژماره‌ی 65، سێشه‌مۆ 14ی پووشپه‌ڕی 1325ی هه‌تاوی ] مه‌لای داودی باسی پێشکه‌وتنی کاری خوێندنی کوردی ومه‌دره‌سه‌ی گه‌لاوێژ ئاوا ده‌گێڕێته‌وه‌ :
" مه‌دره‌سه‌ی گه‌لاوێژ
به‌ ئه‌مری پیشوای به‌رزی کوردستان له‌ شه‌وی هه‌وه‌ڵی به‌فرانباری 1324 مه‌دره‌سه‌ی گه‌لاویژ بو به‌ روژانه‌ ویستا شاگردی روژانه‌ی 500 نه‌فه‌ر و شاگردی شه‌وانه‌ی 100 نه‌فه‌ر له‌ اهلی ئه‌و شاره‌ له‌و مه‌دره‌سه‌ی دا ده‌خوینن به‌لام بیجگه‌له‌ کوری کاکه‌ سواری منگور له‌ آغایانی عه‌شایری کوری هیچ ییک له‌وان نه‌مدیوه‌ که‌ بیته‌ ئه‌و مه‌دره‌سه‌ی ئه‌گه‌رچی هه‌مووشیان کومه‌گیان به‌و مه‌دره‌سه‌ی کردووه‌ نازانم که‌له‌سستی بو ناردنی مندالی خویان چه‌ رفاهییه‌تێک[ی] هه‌یه‌ و رجا له‌ هه‌موان ئه‌وه‌یه‌ که‌ بو دوای تعطیلات له‌پاش هاوینی ئه‌وساله‌ که‌ (خه‌رمانانی 1325)ه‌ منداله‌کانیان بو ئه‌و نه‌دره‌سه‌ی که‌ مه‌دره‌سه‌ییکی میللیه‌ و به‌ زبانی دایکوبابی خویان دوخوینن و قه‌ولیان پی ده‌دری که‌ له‌ به‌رانبه‌ر به‌ خویندنی سالانی پیشو که‌ شه‌ش سال ده‌یان خویند به‌ دو سال فیری خویندنه‌وه‌ و نوسین ببن.
مه‌لای داودی"

تێبینی: زۆر وێده‌چێ ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ ئارشیوی سه‌ید عوبه‌یدیلای ئه‌یووبیان وه‌رگیرابێ و ئه‌وڕستانه‌ی بن وێنه‌که‌ ئه‌و نووسیبێتنی . ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ کتێبی که‌ریمی حسامی :" پێداچوونه‌وه‌، چاپخانه‌ی ماردین، سوێد 1996" وه‌رگیراوه‌‌

هه‌ڵکردنی ئاڵای کوردستان له‌ سه‌ربانی خانووی هه‌یئه‌ت ڕه‌ئیسه‌ی میللی (2)



هه‌ڵکردنی ئاڵا له‌ سه‌ر خانووی هه‌یئه‌ت ڕه‌ئیسه‌ی میللی26ی سه‌رماوه‌زی 1324 [ 17ی دیسامبری 1946 ]، مهاباد
گۆڤاری کوردستان بڵاوکه‌ره‌وه‌ی بیری حیزبی دێمۆ کوردستان له‌ ژماره‌ی سێیه‌می خۆیدا، مانگی خاکه‌لێوه‌ی 1325 [ مارسی 1946] له‌ ژێر سه‌ردێڕی "هه‌ڵکردنی ئاڵای موقه‌ده‌سی کوردوستان له‌ مهاباد" ده‌نووسێ : " ..... ڕۆژی 26 ی سه‌رماوه‌ز [ی 1324ی هه‌تاوی] = 17ی دیسامبری 1945،ته‌واوی نوینه‌ره‌کانی ئه‌هالی کوردوستان له‌ شاری, مهاباد کوبونه‌وه‌. له‌ سه‌عات 10ی به‌یانی له‌ کانگای حیزب ئاڵای کورد به‌ حوضوری ده‌هه‌زار نه‌فه‌ر هه‌لگیرا و له‌ کاتیک دا ده‌سته‌ی موزیک مارشی میللی لی ده‌دا و له‌ سه‌رتاسه‌ری شه‌قامی وه‌فایی دا صه‌فی نیزام که‌ لوله‌ی تفه‌نگ و موسه‌لسه‌ل وسه‌رنیزه‌یان ده‌دره‌وشا ده‌سته‌ی لاوان و قوتابیانی مه‌کته‌ب،کچ و کور، له‌ لای راستی ئالا له‌ حه‌ره‌که‌ت دا بون گه‌وره‌ وچوکی مهاباد هه‌یئه‌ت و نوینه‌رانی حیزبی دیموکرات له‌ پشت سه‌ری ئالا سه‌ری ته‌عظیمیان بو دانه‌واندبو و، بو ئیحتیرام چه‌پله‌یان لی ده‌دا و هورایان ده‌کیشا و، پیشه‌وای موعه‌ظه‌می کوردستان جه‌نابی قاضی محمد وتاریکی به‌ تینی له‌ بابه‌ت ئالای موقه‌ده‌سی کوردستان ئیراد فه‌رمو.ئه‌وجار له‌ پاش نوتق و خیطابه‌ و تیرهاویشتنیکی زور وبه‌ جیهینانی مه‌راسیم و نه‌صبی ئالا له‌ سه‌ر عه‌ماره‌تی هه‌یئه‌تی ره‌ئیسه‌ی میللی جیژنه‌ دوایی هات...."
وێنه‌هه‌ڵگر: سه‌یادیان یان سمایل خانی فه‌ڕوخی
ئه‌م وێنه‌یه‌ له‌ کتێبی " پێداچوونه‌وه‌ ، که‌ریمی حسامی، چاپخانه‌ی ماردین، سوێد 1996 " وه‌رگیراوه

ڕدووداوه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌کی شووره‌وی دا


ڕووداوه‌کانی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌کی شووڕه‌وی دا (1945-1947) د.ئه‌فراسیاو هه‌ورامی


لێکۆله‌ره‌وه‌ی کورد دوکتور ئه‌فراسیاو هه‌ورامی ژماره‌یه‌ک به‌ڵگه‌ی زۆر به‌ نرخی سه‌باره‌ت به‌ (ژ.ک ) وحکوومه‌تی کوردستان له‌ ئارشیڤه‌کانی شووڕه‌وی پێشوودا دۆزیوه‌ته‌وه‌ و به‌ زمانێکی پاراو له‌‌ ڕووسییه‌وه‌ وه‌ریگێڕاوه.ئه‌م کاره‌ به‌ نرخه‌ له‌ باشووری کوردستان وه‌کوو کتێب چاپ کراوه‌ و به‌خۆشییه‌وه‌ له‌ تۆڕجیهانیشدا ده‌بیندرێ.بۆ خوێندنه‌وه‌ی بچنه‌ ئێره‌:
http://www.pertwk.com/pdf/rrudawekanyrojhellat.pdf
 

"یه‌که‌م" به‌یاننامه‌ی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان



"یه‌که‌م" به‌یاننامه‌ی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان

ئه‌م به‌ڵگه‌یه‌ی لێره‌دا ده‌یبینن. "یه‌که‌م" به‌یاننامه‌ی کومه‌له‌ی دیموکراتی کوردستان
[حزب دمکرات کردستان] ه‌ که‌ به‌ ده‌ستخه‌ت نووسراوه‌ته‌وه‌ و فارسی و کوردییه‌که‌ی به‌ ته‌نیشت یه‌که‌وه‌ بڵاو کراوه‌ته‌وه‌. له‌ بن ئه‌و ده‌قه‌ دا ئیمزای 39 که‌س ده‌بیندرێ، به‌ڵام ده‌قێکی چاپکراوی ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ش به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌، (بڕوانه‌، [چاپکراوه‌وه‌ی] ڕۆژنامه‌ی کوردستان مه‌هاباد 1324-1325 هه‌تاوی (1946)، ئاماده‌ کردنی ره‌فیق ساڵح، سدیق ساڵح، پڕۆژه‌ی هاوبه‌شی ئاراس – بنکه‌ی ژین ، سلێمانی 2007) که‌ له‌ بنه‌وه‌ی به‌سه‌ریه‌که‌وه‌ نێوی 72 که‌س هاتووه‌ وتێیدا هه‌ڵه‌ی زۆر زه‌ق ده‌بیندرێ و بێ ئه‌ملا ئه‌ولا ئه‌وکه‌سه‌ی پیتچنی کردووه‌ بۆ چاپ نه‌ کورد بووه‌ و نه‌ کوردی زانیوه‌، هه‌ڵه‌ی وه‌کوو نووسینی 'قادر' به‌ 'قدیر'، ' مه‌نگور' یان ' منگور' به‌ 'مانقور' و زۆر شتی دیکه‌. ئه‌گه‌رچی ئاماده‌کاران تێکۆشاون بۆ ساخکردنه‌وه‌ و ئاماژه‌ کردن به‌و هه‌ڵه‌ زه‌قانه‌، به‌ڵام دیسان به‌ ته‌واوی ورد نه‌بوونه‌ته‌وه‌ و به‌و شێوه‌یه‌ی ‌ ئه‌وبه‌ییاننامه‌یه‌یان له‌ پاشکۆی کاره‌ به‌نرخه‌که‌یاندا بڵاو کردووه‌ته‌وه‌، دیسان که‌موکووڕی پێوه‌ دیاره‌. بۆ وێنه‌ ده‌کرا یه‌ک به‌ یه‌ک شی بکرێته‌وه‌ ‌ هه‌ر ناوه‌ی که‌ هاتووه‌ سه‌ربه‌ چ عه‌شیره‌ت و تایفه‌یه‌که‌ و گه‌لۆ ئه‌وه‌ی له‌ مه‌ڕ پیشه‌یان به‌ دوای نێوه‌کاندا نووسراوه‌ دروسته‌ یان نا ؟ بو وێنه‌ کێ له‌ موکوریان و سابڵاغ بیستوویه‌تی میرزا مسته‌فای سوڵتانیان 'مهندس فلاحت' بووبێ ؟ ئه‌و ڕاوێژکاره‌ی پرسیان پێ کردووه‌ گوێی به‌مه‌ نه‌بزووتووه‌ و ئه‌وانیش نه‌یانکردووه‌، ڕوو له‌و هه‌موو کورده‌ ته‌ره‌بووه‌ی دیکه‌ بنێن که‌ له‌ سلێمانی و باشووری کوردستان ده‌ژین.
له‌و پێوه‌ندییه‌ دا ئیستگرتن له‌ سه‌ر چه‌ند پنکتێک گرینگه‌:
1.ئه‌و به‌یاننامه‌یه‌ تاریخی پێوه‌ نییه‌. نازانین گه‌لۆ پێش کۆنگره‌ی یه‌که‌می "حیزبی دێمۆکراتی کوردستان" بڵاو بووه‌ته‌وه‌ یان نا؟
2.له‌ هیچ کوێی به‌یا‌ننامه‌که‌ دا به‌ ڕوونی نه‌هاتووه‌ که‌ ئه‌و 72 که‌سه‌ی که‌ ئیمزایان کردووه‌ دامه‌زرێنه‌ری "حیزبی دێمۆکڕاتی کوردستان"بن،ئه‌وه‌ شتێکه‌ چاوی وردبین و مووقه‌ڵێش ناکرێ نه‌یبینێ.
لێره‌ دا، ده‌قی ده‌ستخه‌تی ئه‌و به‌یاننامه‌ ده‌بینن که‌ به‌ سپاسه‌وه‌ سکانکراوه‌که‌یمان له‌ لایه‌ن عه‌لی که‌ریمی یه‌وه‌ به‌ ده‌ست گه‌یشتووه‌.
لیستی 72 ناوه‌که‌ش به‌ سپاسه‌وه‌ له‌ "پاشکۆی چاپکراوه‌وه‌ی به‌ نرخی ژماره‌کانی کوردستان " وه‌ وه‌کوو خۆی ڕاده‌گوزینه‌ ئێره‌ و به‌ دوویدا هه‌ڵه‌کان و ناساندنی زیاتری واژۆکاران تا ئه‌وجێی پێن ده‌کرێ ده‌ست نیشان ده‌که‌ین

"
قاضی محمد حریری – ملا سید عبدالله‌ روحانی – ملا حسین امیری روحانی رسول زکوی روحانی- نوری بیگ رئیس عشایر- معروف آقا رئیس عشایر – عمرخان شریفی رئیس عشایر – شیخ عبدوالقادر رئیس عشایر – عمر آقا جلالی رئیس عشایر – کریم آقا قم قلعه‌ رئیس عشایر – ابراهیم آقا مانقور رئیس عشایر – رشید جهانگیری رئیس عشایر –
کاک عه‌لی مانقور رئیس طائفه‌ - حسن حنارا رئیس طائفه‌ - جعفر حنارا رئیس طائفه‌
‌غنی خسروی رئیس شهردار – عباس آقا فنک رئیس طائفه‌ - عزیز صادقی مالک – محمد حسین سیف قاضی مالک – عبدالقدیر جعفری مالک – یوسف شریفی مالک – قدیر شریفی مالک – نجیب شریفی مالک – حسن جلالی مالک – مناف کریمی مالک - ابراهیم ابراهیمیان مالک – کاک حمزه‌ طائفه‌ مانقور مالک – کاک حذیر مالک – کاک حمزه‌ طائفه‌ ماماش مالک – کاک عبدالله‌ مالک – قاسم آقا ایلخانی زاده‌ مالک – مامند قدیری رئیس طائفه‌ - معروف قدیری مالک - حسنی معروفی مالک – محمدامین بایزدی رئیس طائفه‌ - گلابی بایزدی مالک – پیرات امیر عشایری مالک – قدیر مامندپور مالک – سلیم امیر عشایری مالک – عبدالله‌ عزیزی مالک – مرسی زرزا مالک تارانی زرزا رئیس طائفه‌- محمدامین عشایری مافرا مالک – کامزی عزیزی مالک – معروف برزنجی مالک – رحیم حسینی تاجر – سیدعلی حسن پور تاجر – حاجی مصطفی داودی تاجر – احمد ولی زاده‌ تاجر – سعیدی صلاحیان تاجر – صادق حیدری تاجر – حمید بلوریان تاجر – قاسم مطمتی تاجر – محمد خلیل خسروی تاجر - احمد الهی تاجر – هاشم یوسفی تاجر – حمید حمیدی تاجر – اسماعیل شریفی تاجر – قدیر کریمی تاجر – علی ریحانی تاجر – خدیر سید نظامی تاجر – محمدامین شریفی تاجر – حاجی علی دباغی تاجر – سید محمد حمیدی مستخدم دولت – محمد یحیی مستخدم دولت – سلطان اوتامیشی معلم - حاج سید رحیم سید محمد تقی زاده‌ دوا فروش – مصطفی سلطانیان مهندس فلاحت – رحیم لشگری معلم – محمدامین معین کاراژدار – حاجی رحمن شیرباغی تاجر"


نێوه‌کان به‌م جۆره‌ی من بردوومنه‌وه‌ سه‌ر یه‌ک و به‌ ڕێنووسی کوردیی نێوه‌ڕاست

1.قازی محه‌مه‌دی حه‌ریری [ قازی محه‌مه‌دی شنۆیه‌]، 2. مه‌لا سه‌ید عه‌بدوڵا
[ مامۆستای ئایینی]، 3. مه‌لا حوسێنی ئه‌میری [مامۆستای ئایینی]، 4. حه‌مه‌ ڕه‌سووڵی زه‌که‌وی [له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا حیسابدار و ته‌حویلداری ئیداره‌ی دارایی بۆکان بووه‌
و دواتر به‌ پێی ئه‌مری سه‌رۆکی ایداره‌ی دارایی کوردستان ، ئه‌حمه‌دی عیلمی به‌ تاوانی گه‌نده‌ڵی!! ئیداری له‌ سه‌ر کار لابردراوه‌. کوردستان، ژماره‌ 85، 21ی خه‌رمانانی 1325]،
5.نووری به‌گی به‌گزاده‌ [عه‌بباسی نه‌ژاد] ، 6.مارف ئاغا. 7. ئه‌مه‌ر خانی شه‌ریفی
[ سه‌رۆکی کۆنفێدراسیۆنی شکاک و مه‌زنی تایفه‌ی کاردا و دواتر یه‌ک له‌ چوار‌ ژه‌نه‌ڕاڵی
حکوومه‌تی کوردستان.له‌ بن " متنی پیمانی یه‌که‌تی و برایه‌تی حکومه‌تی ملی کوردستان وآذربایجان" دا نێوه‌ی وه‌ک 'عضوی کومیته‌ی مرکزی حزب دیموکرات کوردستان و ره‌ئیس عیلی شکاک" باس کراوه‌] 8. شێخ عبدولقادر له‌ عه‌شیره‌تی زیلان ، دواتر به‌رپرسی حیزب بووه‌ له‌ که‌لا ماکێ [ماکۆ]، 9. ئه‌مه‌راغای جه‌لالی، 10.که‌ریم ئاغای که‌ریمی له‌ تایفه‌ی دێبۆکری و خاوه‌نموڵکی دیی قوم قه‌ڵا له‌ نزیک مهاباد.باپیری جه‌عفه‌ری که‌ریمی یه‌ک له‌ ئه‌ندامانی پایه‌ به‌رزی حکوومه‌تی کوردستان، 11.برایماغای مه‌نگوڕ، مه‌زنی تایفه‌ی زێڕنێ [ کوڕی باپیراغای مه‌نگوڕ ]، 12.ڕه‌شید به‌گی جه‌هانگیری سه‌رۆکی عه‌شیره‌تی هه‌رکی له‌ بن "متنی پیمانی یه‌که‌تی و برایه‌تی حکومه‌تی ملی کوردستان و آذربایجان" دا وه‌کوو ' عصوی کمیته‌ مرکزی حزب دیموکرات کوردستان' نێوی هاتووه‌، 13. کاک عه‌لی مه‌نگوڕ سه‌رۆکی تایفه‌ ، 14. حه‌سه‌ن هه‌ناره‌ [ هه‌ناره‌ تایفه‌یه‌که‌ سه‌ر به‌ کۆنفێدراسیۆنی عه‌شیره‌تی شکاک]، 15. جه‌عفه‌ری هه‌ناره‌ [هه‌ر وه‌ها] ، 16. مامه‌ غه‌نی خوسره‌وی سه‌رۆکی شارداری مهاباد له‌ سه‌رده‌می کۆماری کوردستان دا
[هاتنی "رئیس شهردار" به‌ دووی نێوی غه‌نی خوسره‌وی دا زۆر سه‌رنجڕاکێشه‌، بڵێی ئه‌و
پێش زه‌مانی ده‌سته‌ڵاتی ژ.ک ، حیزبی دێموکرات و کۆماریش هه‌ر سه‌رۆکی شارداری بووبێ ؟ ئه‌گه‌ر نه‌بووبێ چۆنه‌ له‌و سه‌نه‌ده‌ دا وا باس کراوه‌ و تاریخی بڵاو بوونه‌وه‌ی ئه‌م به‌یاننامه‌یه‌ هێندێک لێڵ و ته‌ماوی ده‌کا]، 17.عه‌بباس ئاغای فنک ،18. عه‌زیزی سه‌دیقی،ورده‌ مالیک و دواتر له‌ ئه‌فسه‌رانی ئۆردووی میللی کوردستان.19. حه‌مه‌ حوسێن خانی سه‌یفی قازی،20.عه‌بدولقادری جه‌عفه‌ری [ بڵێی مه‌به‌ست له‌ سه‌ید قادری حه‌عفه‌ری کوڕی سه‌ید جامی بێ ؟!]، 21.یۆسفی شه‌ریفی له‌ نزیکانی ئه‌مه‌رخانی شه‌ریفی،22.قادری شه‌ریفی هه‌ر وه‌ها، 23.نه‌جیبی شه‌ریفی [ نوێنه‌ری ئه‌مه‌رخان بووه‌ بۆ پێوه‌ندی و وتووێژ له‌ گه‌ڵ کاربه‌ده‌ستانی ئێران له‌ دوایین ڕۆژه‌کانی کۆمار دا]، 24.حه‌سه‌نی جه‌لالی ، له‌ عه‌شیره‌تی جه‌لالی، 25. منافی که‌ریمی دواترکاربه‌ده‌ستی پایه‌به‌رزی حیزب و کۆماری کوردستان،26. برایمی ئیبراهیمیان خه‌ڵکی مهاباد. 27.کاک هه‌مزه‌ی مه‌نگوڕ، 28.کا خدری گوڵاویاغای [مامه‌ش]؟؟. 29. کاک هه‌مزه‌ی جه‌ڵدیانێ [ مامه‌ش]، 30.کاک عه‌بدوڵا.31. قاسماغای ئێلخانیزاده‌ [ ئه‌ندامی ده‌سته‌ی نوێنه‌رایه‌تی کورد له‌ سه‌فه‌ری باکۆ دا ، سێپتامبری 1945]،32.مامه‌ندی قادری،
33.مارفی قادری، 34، حه‌سه‌نی مه‌عرووفی، له‌ به‌ره‌ی مارفاغای تایفه‌ی دێبۆکری [ حه‌سه‌ن ئاغای کۆسه‌که‌رێزێ]، 35.حه‌مه‌ده‌میناغای بایه‌زیدی،36. گوڵاویاغای بایه‌زیدی،
37. پیرۆتی ئه‌میر عه‌شایری [مامه‌ش]، 38 .قادری مامه‌ند پوور، 39. سه‌لیمی ئه‌میر عه‌شایری [مامه‌ش]،40.عه‌بدوڵا عه‌زیزی ، 41. مووساخانی زه‌رزا، 42. تارانی! زه‌رزا،43.محه‌مه‌دی ئه‌مین عه‌شایری [ پیران]، 44.کاکه‌مزه‌ی عه‌زیزی ، 45. مارفی به‌رزنجی [ شێخ مارفی به‌رزنجی سه‌رۆکی ئیداره‌ی ئامار له‌ شاری شنۆ له‌ سه‌رده‌می حکوومه‌تی کوردستان دا]، 46.ڕه‌حیمی حوسێنی [ بڵێی مه‌به‌ست له‌ سه‌ید ڕه‌حیمی حوسێنی نه‌بێ که‌ دواتر له‌ زه‌مانی ڕێژیمی حه‌مه‌ڕه‌زا شا دا ماوه‌یه‌ک شارداری مهاباد بوو؟]،47.سه‌ید عه‌لی حه‌سه‌ن پوور [ باوکی دوکتور ئه‌میری حه‌سه‌نپوور]، 48. حاجی مسته‌فای داودی یه‌ک له‌ کاربه‌ده‌ستانی کۆماری کوردستان49.ئه‌حمه‌دی وه‌لیزاده‌،تاجری سابڵاغی،50.سه‌عیدی ساڵحیان، 51. سه‌دیقی حه‌یده‌ری، ئه‌ندامی ژ،ک و ئه‌ندامی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان و له‌ کاربه‌ده‌ستانی پایه‌به‌رزی کۆماری کوردستان، 52. حامیدی بلووریان، 53.قاسمی وه‌ته‌میشی [ له‌ ڕۆژنامه‌ی کوردستاندا نووسینی هه‌یه‌، حاجی قاسمی دواتر ] ، 54.میرزا خه‌لیلی خوسره‌وی به‌رپرسی ئیداره‌ی کاری کوردستان له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا، 55.مام ئه‌حمه‌دی ئیلاهی [ ئه‌حمه‌دی حاجی ئه‌ڵای]، ئه‌ندامی ژ.ک،له‌ کاربه‌ده‌ستانی پایه‌ به‌رزی کۆماری کوردستان،56.هاشمی یۆسفی، له‌ کاربه‌ده‌ستانی کۆماری کوردستان،57.حامیدی حه‌میدی؟، 58. سمایلی شه‌ریفی ؟، 59.میرزا قادری که‌ریمی، تاجری سابڵاغی، 60.میرزا عه‌لی ڕیحانی، ئه‌ندامی ژ.ک ، نوێنه‌ر بۆ پێوه‌ندی دیپڵۆماتیک له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا،61. خدری سه‌ید نیزامی [ سه‌ید پیره‌] ئه‌ندامی ژ.ک. سه‌رۆکی شاره‌وانی [پۆلیس] له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا
،62. حه‌مه‌ده‌مینی شه‌ڕه‌فی [ مایور شه‌ڕه‌فی سه‌رۆکی ئیداره‌ی ته‌خشایی وه‌زاره‌تی هێزی کوردستان له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا،63. حاجی عه‌لی ده‌باغی، 64. سه‌ید محه‌مه‌دی حه‌میدی مودیر و سه‌رده‌بیری ڕۆژنامه‌ و گۆزاری کوردستان،65.محه‌مه‌دی یاهوو، یه‌ک له‌ دامه‌زڕێنه‌رانی کۆمه‌ڵه‌ی ژیانی کورد [ژ.ک] و له‌ کاربه‌ده‌ستانی پایه‌ به‌رزی کۆماری کوردستان، 66.سوڵتانی وه‌ته‌میشی [ یه‌ک له‌و خوێندکارانه‌ی که‌ له‌ سه‌رده‌می کۆمار دا
بۆ خوێندن ناردرانه‌ باکۆ، دوکتور سوڵتانی وه‌ته‌میشی دواتر]، 67.حاجی سه‌ید ڕه‌حیم ؟،
68. سه‌ید محه‌مه‌دی ته‌هازاده‌ [ده‌وا فرۆش] ،69.میرزا مسته‌فای سوڵتانیان نوێنه‌ری حکوومه‌تی کوردستان بۆ وتووێژ له‌ گه‌ڵ حکوومه‌تی تاران و له‌ ڕاوێژکارانی قازی محه‌مه‌د.70.ڕه‌حیمی له‌شکری، له‌ کاربه‌ده‌ستانی حکوومه‌تی کوردستان، 71. میرزا حه‌مه‌ده‌مینی موعینی سه‌رۆکی شیرکه‌تی ته‌ڕه‌قی و له‌ کاربه‌ده‌ستانی حکوومه‌تی کوردستان،72.حاجی ڕه‌حمانی شێربه‌گی

+ نوشته شده در  2008/2/26ساعت 11:47  توسط عمر عنایتی  | 

 

          

نامه‌های صلاح الدین مهتدی به‌ ساواک

خدمت دوست و سرور گرامی سرکار معظم جناب سرهنگ سیاحتگر

نامه‌ی شماره‌ 1


اجازه میخواهم که عریضه را با صمیمانه‌ترین و صادقانه‌ترین مراتب ارادت و اخترام قلبی بحضور گرامیتان آغاز کنم. از خداوند خواستارم که همگی مارا توفیق عناین دارد تا تحت سرپرستی و ارشادات دلسوزانه حضرتعالی در طریق خدمت به تحقق آرمانهای مقدس رهبر بزرگوار و پدر تاجدارمان به پیروزی و کامیابی روزافزون نایل گردیم....

بعد از مراجعت به تهران بنابه توصیه و امر تیمسار معظم سازمان آذربایجان و بنابفرموده خودتان، به ساواک مراجعه کردم لیکن ادارات پراکنده آن که سابقا بنده می‌شناختمشان همگی به یک محل جدید منتقل شده بودند و بنابراین نتوانستم کسی را بشناسم و ببینم. ناچار نامه‌ای نوشتم و قید کردم که اگر خدمتی از دست فدوی برآید، با جان و دل در اجرای آن کوشا خواهم بود و این نامه را بعنوان ریاست محترم ساواک تهران توسط پست ارسال داشتم از آن تاریخ تاکنون یکماه میگذرد و بنده جوابی دریافت نداشته‌ام.
اینک با توجه به وعده‌ها و فرمایشات مبارک بهنگام شرفیابی و با توجه بر این معرفت و مرحمتتان نسبت به بنده استدعا دارم فدوی را در تهران به مقام مسئول و ذیصلاح معرفی فرمائید تا اگر اولا کار و خدمتی از دستم برآید و یا درجه معلومات و یا استعداد و امکانات تطبیق داشته باشم بتوانم انجام دهم و ثانیا اگر خود اشکال و احتیاجی در زندگانی شخصی و اجتماعی پیدا کردم بتوانم برای رفع و حل آن مراجعه و چاره‌خواهی نمایم و اوامری را نیز که دریافت دارم با حداکثر فداکاری و اخلاص اجرا دارم.
در پایان بار دیگر ضمن تشکر از لطف و عنایت بیدریغتان بار دیگر و از اعماق قلبتان ارادت بی‌شائبه را تقدیم میدارم.
صلاح‌الدین مهتدی
تهران: خیابان آریامهر خیابان جمشید کوچه فیروز کاشی 26 تلفن

ریاست محترم سازمان امنیت و اطلاعات آذربایجان غربی تیمسار محبوب صیادیان

نامه‌ی شماره‌ 2


با قلبی مملو از احساسات پاک و صمیمانه در نخستین روز از آذرماه خجسته طلیعه جشن بزرگ و رستاخیز عظیم بیست و یکم آذر را بحضور مبارک تبریک عرض مینمایم و دوام سلامت و سعادت و توفیق روزافزونتان را در خدمت شاهنشاه و میهن خواستاریم. بیست و چهار سال پیش از امروز و یکسال قبل از ورود پیروزمندانه ارتش شاهنشاهی به آذربایجان عزیز و فرار، خانواده ما با ابراز کمال فداکاری و جانبازی میهن‌پرستانه نسبت به علایق ناگسستنی و وفاداری تزلزل‌ ناپذیر خویش نسبت به تاج و تخت سلطنت شاهنشاهی و بنابه امر و اشاره مقدس ملوکانه از سرزمین نیاکانی خویش از وجود عناصر آشوبگر و تجزیه‌طلب و قطع ارتباط آن با مراکز تجمع و توطئه‌های خائنین و ایجاد اغتشاشات نهانی و علنی با فرماندهی نیروهای مسلح شاهنشاهی سهم درخشان و فراموش ناشدنی و پرافتخاری را ایفاء و ادا کردند و بهمین مناسبت بارها در موارد عدیده مورد مفقد خاص و عنایات و مراحم ویژه ذات مبارک ملوکانه قرار گرفتند. اینک که بار دیگر خاطره آن دوران حساس و بحرانی تجدید میگردد از حضور مبارک استدعای عاجزانه دایم که مراتب فدویت و کمال فداکاری و آمادگی‌مان را جهت جانبازی در راه اجرای منویات مقدس ملوکانه در جهت خدمت به آب و خاک میهن عزیز و کوشش در راه ایجاد جامعه‌ای مرفه و نیرومند و امن و اطاعت از ارشادات و راهنمائیهای مقامات مسئول مملکتی برای ایفای هرچه بیشتر نقش خدمتگزارانه خود بشرفرض آستان پرافتخار شاهنشاه آریامهر برسانند تا با اصرا عفو ملوکانه و استخلاص از زندان بتوانیم عناصری مفید و مؤثر و مؤمن در خدمت به آرمانهای ملی و جهانی پیشوای کبیر و پدر تاجدار خویش باشیم.
با تقدیم مراتب ارادت و احترام و ابراز کمال انتظار و امیدواری.
محمد ایلخانی‌زاده- صلاح‌الدین مهتدی

ریاست محترم سازمان امنیت و اطلاعات مهاباد

نامه‌ی شماره‌ 3


با کمال احترام بعرض میرساند همچنانکه خاطر مبارک مستحضر است در پنجاه سال پیش پدر من آقای عبدالرحمن مهتدی برحمت ایزدی پیوست. از آن تاریخ ببعد مسأله تنظیم و تقدیم اظهارنامه مالیات برارث مطرح گشته و پس از مدتها ارزیابی و بررسی اداره دارائی بوکان صورتی از مایملک مرحوم پدرم تهیه کرده است که بر مبنای آن تقاضای مالیات بر ارث نموده است. اینجانبان ورثه آن مرحوم علیرغم پریشانی وضع مالی و نابسامانی امور خانوادگیمان باز به تشخیص اداره دارائی گردن نهاده و مالیات درخواستی را قبول کرده‌ایم و شروع به پرداخت نموده‌ایم و تا حالا چندین قسط از بدهی دارائی نیز تصفیه شده است. اخیرا بازرسی از اداره دارائی استان به بوکان آمده و بهر نظری که بخودش مربوط است مجددا دستور طرح و ارزیابی را صادر کرده است. در مقابل این وضع که بنده آنرا به تعمد در ایجاد مزاحمت و پنداشتن اغراض ناسالم تعبیر میکنم میتوانم سه نقطه مشخص را بعرض برسانم:
1- این پرومنده مختومه است و برگ تشخیص قطعی صادر شده است و مدتها از تاریخ آنهم گذشته است و طرح و تعقیب مجدد آن غیرقانونی و ناشی از غرض و مرض خاصی است.
2- استناد به اینکه قسمتی از زمینهای من اکنون بطور متری برای ساختمان بفروش میرود استناد منطقی نیست زیرا دارائی حسین ‌الفوت متوفی مبنای صدور قرار مالیاتی است، نه تحولات و تغییراتی که بعدا در ملک حادث می‌شود.
3- اگر بازرسی اداره دارائی در ارزیابی جدید خود صادق است و اگر اداره پیشکاری استان آنهم در نظر دارد که نظریه و ارزیابی ایشان را تأئید و تصدیق نماید، بنده حاضرم و رسما پیشنهاد میکنم که جمع مایملک و دارائی که از پدرم به ما ورثه آنمرحوم رسیده است و هر چه هم که بعد از پنج-شش سال خودمان اضافه یا احداث کرده‌ایم اعم از منقول و غیرمنقول به یک سوم منبع ارزیابی شده در اختیار اداره دارائی قرار گیرد تا بهر نوع که صلاح میدانند، بفروشند یا خود مورد استفاده قرار دهند و ما نیز بتوانیم با خیال فارغ و با سرمایه کافی بوکان را ترک کرده و در تهران برای خود موقعیت و زندگی جدیدی فراهم نمائیم.
4- در صورتی که اداره دارائی حاضر نباشد ملکی را به یک سوم ارزیابی خود قبول کند، این فکر به طور منطقی برای هر کسی پیش خواهد آمد که ارزیاب در ارزیابی خویش صادق و بی‌غرض نبوده است.
5- اینک از حضور محترم استدعا دارد با عنایت و حمایتی که تاکنون از اینجانب و خانواده اینجانب معمول داشته‌اند اینبار نیز مستقیما دخالت فرموده و رفع اشکال و گرفتاری اخیر را که برای ما جنبه حیاتی دارد، بفرمائید.
صلاح‌الدین مهتدی

6/8/1351

ریاست محترم سازمان امنیت و اطلاعات مهاباد

نامه‌ی شماره‌ 4


با کمال احترام بعرض میرساند همچنانکه خاطر گرامی مستحضر است انیجانب مدتی قریب یکماه در مسافرت بوده‌ام در این مدت با تمام امکانات نیروی فکری و جسمی خویش تلاش کرده‌ایم تا در سطح وسیع و بین‌المللی محافظ و مدافع و مجری مصالح عالیه مملکتی و منویات مبارک شاهنشاه آریامهر باشم و خوشبختانه توفیق رفیق گشته است و رضایت و خرسندی کامل مقامات صلاحیتدار جلب گردیده است در عودت از سفر اروپا و در ملاقاتی که با آقای مبینی دست داد مقرر گردید که در بازگشت به بوکان صورت مشروحی از وضع خانوادگی و احتیاجات و گرفتاریهای شخصی را تهیه دیده و به جنابعالی تقدیم دارم تا جهت اظهارنظر و صدور دستور مثبت و مساعد به مرکز ارسال گردد. ار آنجائیکه در طول مدل مدت مأموریت جنابعالی در مهاباد اینجانب مکرر و مستمر از حسن ظن و مساعدت و میبت بی‌دریغتان برخوردار بوده‌ایم یقین داریم که اینبار نیز از بذل هر نوع معاونت و همراهی قصور نخواهید فرمود و سیاست جلب رضایت و اعتمادی را که تاکنون با موفقیت تعقیب کرده‌اید و نتایج درخشانی از آنرا در زمینه اجرای اوامر شاهنشاهی بدست آورده‌ایدهمچنان ادامه خواهید داد لیکن بعلت اینکه دو سه ماه پیش عریضه مفصلی در همین بابت به امضای آقایان عمر و حسن مهتدی و اینجانب تقدیم مقام محترم ریاست ساواک استان آذربایجان‌غربی گردیده است و در انهم اعلام آمادگی جهت خدمتگزاری و جانبازی و هم لیست نیازمندیها و مشکلات خود و خانواده را دقیقا درج کرده‌ایم، احتیاجی نمی‌بینیم که این بار تفصیل چندانی به نوشته خود بدهیم بنابراین مطالب را فهرست‌وار بعرض میرسانیم و نظر محترم جنابعالی و سایر مقامات صالحه و گرامی صاواک را بدون بدون عریضه قبلی معطوف میدارم.
1- ریش‌سفیدان و بزرگترهای خانواده ما چهار نفرند و هر چهار عموی من هستند باسامی آقایان احمد ایلخانی‌زاده، قاسم مهتدی، ابوبکر مهتدی، سعد مهتدی‌ایلخانی‌زاده که هر چهار نفر قریب به سه سال است در ناراحتی دائمی به سر میبرند ابتدا چندین ماه زندان و سپس محکومیت به اقامت اجباری در شهرهای دور است. طبعا عده کثیری عائله بی‌سرپرست هر آن و دقیقه شب و روز در انتظار آنند که این حالت که موقتا ناشی از سوءتفاهم و نتیجه شرایط و اوضاع و احوال خاصی بوده است بین دریای بیپایان عفو و مکرمت شهریاری، برطرف شده و بار دیگر پدر و سرپرست خانواده خویش را بازیابند.
2- در نتیجه تبعید این آقایان اهالی محل و بالاخص کسانیکه دارای سوابق اغراض و عداوتهای شخصی با خانواده ما هستند (و قسمت عمده این اغراض و عداوتهای شخصی نتیجه مستقیم مبارزات شاه‌پرستانه خانواده ما و مخصوصا عمویم آقای قاسم مهتدی در دوران حکومت غیرقانونی مصدق و سالهای سیاه 30 و 31 و 32 میباشد و در صورت لزوم هر کدام از آنها را فرد فرد و با نام میتوانم معرفی کنم) فرصت را مغتنم شمرده و مرتب با نقشه‌های دقیق و حسابشده در صدد تضعیف و ایجاد موقعیف اقتصادی و اجتماعی ما هستند و بنابراین برای مقابلیه با این وضع به تقویت و پشتیبانی مستقیم و غیرمستقیم آشکارا و مخفی سازمان امنیت احتیاج داریم و این امر برای خانواده ما امری حیاتی است.
3- در اثر نبودن محصول در چند سال متوالی گرفتاریهای شخصی و خانوادگی و نداشتن سرمایه جهت کار و کسب زراعتی بنحو خطرناکی مقروض گردیده‌ایم بنحویکه جمع بدهیهای ما اعم از قروض بنگاههای دولتی و وابسته به دولت یا افراد و اشخاص محلی، نزدیک به چهارصدهزار تومان است که بهره آن نیز هر سال وحشت‌آور بالا میرود علاوه براینکه احتیاج به سرمایه‌ای داریم که توسط آن بتوانیم کمباین و تراکتور و بذر و کود و سایر مایحتاج کار کشاورزی را تهیه نماییم و مانند سالهای اخیر مجبور نباشیم زمینهای زراعی خود را تقریبا به رایگان در اختیار بازرگانان شهری قرار دهیم و از خود دور ناظر کار و فعالیت و رفاه آنان باشیم برای تحقق این هدف احتیاج داریم که از منبع واحدی بتوانیم سرمایه‌ای بدست آوریم با بهره کم و اقساط طویل‌المدت با هم قروض خویش را تهیه نمائیم و هم کارهای کشاورزی‌مان را خود رأسا تصدی کنیم و برای همیشه به این گرفتاری و تهیدستی و ناراحتی روحی و مادی خویش پایان دهیم و نتیجتا قدرت و امکان آن را بدست خواهیم آورد که با فراغت بال و آسودگی خاطر تمام وقت و انرژی و اهتمام خود را مصروف خدمتگزاری و جانبازی در راه اجرای اوامر شاهنشاه عظیم‌الشأن و پدر تاجدار خویش بنمائیم.
و البته یقین است که حصول این مقصود با توجه به امکانات دستگاه مقتر دولتی و بالاخص با توجه به نیت مبارک شاهانه مبنی بر فراهم ساختن وسایل آسایش و رفاه یکایک مردم ایران نباید امر مشکل و متعذری باشد.
4- تقاضا داریم که در مواقع بروز حوادث و مشکلات مملکتی یا بهنگام امنیت و آسایش کشوری، خانواده ما و یکایک افراد آن بعنوان نیروی ذخیره و قوای داوطلب درنظر گرفته شده و از ارجاع خدمات میهنی و ابراز تعقدات فرماندهان و رؤسای کشوری و لشکری محروم نگردیم که به راستی عار داریم در جامعه‌ای که همه چیز خود را مدیون آنیم افراد باطل و عاطل باشیم و یقینا در طی عمل و آزمایش ثابت خواهیم کرد که برای رهبر خردمند و عادل و توانای خویش میتوانیم سربازانی لایق و مؤمن و با وفا باشیم.
صلاح‌الدین مهتدی.

 

+ نوشته شده در  2008/1/2ساعت 19:21  توسط عمر عنایتی  | 

 

                 

 

عجيب ترين مردان دنيا

سربازي كه 28 سال مخفي شد
<شوييچي يوكويي> سربازي بود كه در سال 1941 به ارتش امپراطوري ژاپن احضار و كمي پس از آن به <گوام> منتقل شد. در سال 1944 وقتي نيروهاي آمريكايي جزيره گوام را تسخير كردند، يوكويي از ترس كشته شدن به جنگل رفت و در آن جا پنهان شد. روز 24 ژانويه سال 1972 يوكويي توسط دو تن از ساكنان آن محل در يكي از نواحي دوردست <گوام> پيدا شد. در مدت 28 سال در يك غار زيرزميني كه خودش آن را كنده بود مخفي مانده بود و با وجود اينكه مدتها پس از پايان جنگ جهاني دوم اعلاميه آن را در نزديكي غار خود پيدا كرده بود ولي باز هم مي‌‌ترسيد از مخفيگاهش بيرون بيايد. او پس از بازگشت به ژاپن در حاليكه تپانچه زنگ‌زده خود را به كمرش بسته بود گفت: <واقعا عجيب است كه من پس از اين همه سال زنده از جنگل بيرون آمده‌ام.>










خـزنده انســان‌نمــا
<ديويد ايكه> قبلا يك فوتباليست حرفه‌اي بود و در شبكه تلويزيوني بي‌‌بي‌‌سي برنامه ورزشي اجرا مي‌‌كرد و البته سخنگوي ملي حزب سبز بريتانيا نيز بود. او از سال 1990 تمام هم و غم خود را بر روي يك تحقيق گذاشت. تحقيقي كه خود <ايكه> نام آن را <تحقيق تمام وقت بر روي خزندگان، كساني كه يا چيزهايي كه بر دنيا حكومت مي‌‌كنند> گذاشته است.او هميشه فقط لباس‌هاي فيروزه‌اي رنگ مي‌‌پوشد و معتقد است دنيا به دست يك گروه اسرارآميز به نام <اليت‌ها> اداره مي‌‌شود. به گفته او <اليت‌ها> گونه‌اي از خزندگان انسان‌نما هستند كه در زمان‌هاي باستان به عنوان < انجمن برادران بابيلوني> معروف بودند و در عصر حاضر <جورج دبليوبوش> ، <ملكه اليزابت دوم> و <كريس كريستوفرسون> از اعضاي آن هستند. او مي‌‌گويد: نسل‌هاي فعلي اين خزندگان به كودك‌آزاري و شيطان‌پرستي مي‌‌پردازند. او نويسنده پانزده كتاب است و نظرات و عقايد خود را در اين كتاب‌ها به تفصيل توضيح داده است. <ايكه> در سال 1999 پس از يك سخنراني پنج ساعته در دانشگاه تورنتو مورد تشويق و ستايش شديد دانشجويان آن دانشگاه قرار گرفت.










مـردي كـه رسمـا مـرده بــود
<لعل بيهاري> متولد سال 1961 يك كشاورز از منطقه <اوتارپرادش> هندوستان است. او ظاهرا يك انسان معمولي است ولي يك تفاوت عمده با ديگران دارد و آن اينكه <بيهاري> از سال 1976 تا 1994 يعني مدت هجده سال از نظر دولت مرده بود. او انجمن <مرتيك سنگ> يا <انجمن مردگان> را در <اوتار پرادش> تاسيس كرد و مدت هجده سال با نظام بروكراسي دولت هند جنگيد تا بالاخره در سال 1994 ميلادي توانست ثابت كند هنوز زنده است.در سال 1974 وقتي <لعل بيهاري> تصميم گرفت از بانك وام بگيرد، تازه فهميد كه از نظر دولت مرده است.
عموي بيهاري به يكي از كارمندان دولتي رشوه داده بود تا نام او را در ميان مردگان بنويسد و بدين ترتيب مي‌‌خواست ملك و املاك بيهاري را تصاحب كند. مدتي بعد بيهاري دريافت كه او تنها كسي نيست كه اين وضعيت را دارد و حداقل صد نفر ديگر مثل او مرده قلمداد مي‌شدند. همان وقت بود كه تصميم گرفت انجمن <مرتيك ‌سنگ> را تاسيس كند.
او و بسياري از اعضاي اين انجمن در خطر كشته‌شدن بودند زيرا خويشاوندانشان به‌خاطر دارايي‌هايشان نمي‌خواستند آنها زنده بمانند. بيهاري بالاخره توانست به حق خود برسد ولي هم‌اكنون اين انجمن بيش از بيست‌هزار عضو دارد كه همگي هندي هستند آنها توانسته‌اند هويت چهار نفر از اين بيست‌هزار نفر را اثبات كنند. بيهاري در سال 2004 كانديداي انتخابات پارلمان <لعل گنگ> شد.










او همـه‌چيـزمي خورد
<ميشل لوتيتو> متولد پانزده ژوئن سال 1950 يك مرد فرانسوي است. لوتيتو كه در شهر <گرين ويل> به دنيا آمده است به خاطر خوردن اشياي غيرقابل هضم مشهور شده و در كشور خود با لقب<موسيو مانگتو> به معناي <آقاي همه‌چيزخوار> معروف مي‌‌باشد. او براي مردم برنامه اجرا مي‌‌كند و در برابر چشمان حيرت زده آنها همه نوع فلز، شيشه، پلاستيك و چيزهايي از اين قبيل را مي‌‌خورد. او تاكنون چندين دوچرخه و تلويزيون را در كنار اشياي كوچك‌تر خورده است. لوتيتو ابتدا اجزاي اين وسايل را از هم جدا مي‌‌كند و سپس آنها را تكه‌تكه و به راحتي قورت مي‌‌دهد.
لوتيتو خوردن وسايل غيرمعمول را از كودكي آغاز كرده بود و از سال 1966 يعني از شانزده سالگي تا كنون براي مردم برنامه اجرا مي‌‌كند. لوتيتو تاكنون به‌خاطر اين رژيم غذايي عجيب خود احساس بيماري نكرده و حتي پس از خوردن مواد مسموميت‌‌زا هم مريض نشده است. او در هنگام اجراي برنامه به طور متوسط روزي يك كيلوگرم وسايل غيرقابل هضم مي‌‌خورد و قبل از صرف اين غذاي غيرمتعارف مقداري روغن معدني تناول مي‌‌نمايد. در طول خوردن آنها نيز مقداري زيادي آب مي‌‌نوشد. به نظر مي‌‌رسد كه ضخامت ديواره معده و روده‌هاي لوتيتو دو برابر يا حتي چند برابر مردم عادي است و اسيدهاي معده‌اش آنقدر قوي هستند كه مي‌‌توانند غذاهاي فلزي او را هضم كنند.










صد و چهل سال عمر
<يوشيرو ناكاماتسو> كه روز بيست و ششم ژوئن سال 1928 به دنيا آمده يك پزشك مي‌‌باشد. او همچنين يك مخترع ژاپني است كه ادعا مي‌‌كند ركورد بيشترين تعداد اختراعات را در دنيا شكسته است و بيش از سه هزار اختراع از خود بر جاي گذاشته كه از جمله معروف‌ترين آنها <ديسك‌ فلاپي> و كفش‌هاي فنري <پيون پيون> مي‌‌باشند.
او در طول مدت سي‌و چهار سال از تمام وعده‌هاي غذايي كه خورده است عكس‌برداري كرده و تمامي آنها را جزء جزء تجزيه و تحليل نموده و خواص و مضرات تك‌تك آنها را برشمرده است. هدف اصلي ناكاماتسو از اين كار عجيب كه صبر و حوصله بسياري را مي‌‌طلبد علاوه بر ركوردشكني اين است كه بتواند با در نظرگرفتن خاصيت‌هاي مختلف غذاها، بيش از صد و چهل سال عمر كند.










او سه دهه نخوابيد
<تاي نگوك> شصت ساله كه در محله خود به نام <هاي> معروف است، مي‌گويد: از سال 1973 پس از يك تب شديد ديگر نتوانسته بخوابد و در طول بيش از 11700 شب بي‌خوابي گوسفندهاي بيشماري را شمرده ولي تاثيري در اين اختلال ايجاد نشده است. او مي‌گويد: <نمي‌دانم اين بي‌خوابي بر روي سلامتي‌ام تاثير گذاشته است يا خير ولي هنوز هم مثل ديگران سالم هستم و مي‌توانم مزرعه‌ام را اداره كنم.>
يكي از همسايگان نگوك براي اثبات سلامتي او مي‌گويد: <او مي‌تواند پنج كيلوگرم كود را چهار كيلومتر با خود حمل كند و به خانه برگرداند.> همسر نگوك اظهار مي‌دارد: <شوهرم قبلا خوب مي‌خوابيد ولي پس از آن تب حتي داروي خواب‌آور هم نتوانسته او را بخواباند.>
وي در ادامه افزود: وقتي نگوك براي انجام آزمايشات پزشكي به بيمارستان شهر رفت، پزشكان گفتند او در سلامت كامل به سر مي‌برد و فقط كبدش كمي ضعيف كار مي‌كند. نگوك در حال حاضر در مزرعه‌اي در دامنه كوهستان زندگي مي‌كند و سرگرم مزرعه‌داري و مراقبت از مرغ‌ها و خوك‌هاي خود است.
او شش فرزند دارد كه هر يك در خانه خود زندگي مي‌كنند. او اغلب شبها اضافه‌كاري مي‌كند يا براي جلوگيري از ورود دزدها نگهباني مي‌دهد. او مي‌گويد: دو ماه از اين شب‌هاي بي‌خوابي را سرگرم كندن دو استخر بزرگ براي پرورش ماهي بوده است.

+ نوشته شده در  2007/10/28ساعت 15:53  توسط عمر عنایتی  | 

                 

موقعیت کنونی پژاک و چالشهای رودروی آن




محمود نزهت زاده
چند سال پیش و بهنگام اعلام موجودیت پژاک کمتر کسی پیش بینی می کرد که این سازمان نوبنیاد بتواند در مدت زمان کوتاهی  به وزنه ای در صحنه سیاسی کردستان ایران تبدیل گردد.

در آن دوره  نیروئی که بعدا پژاک بر بدنه آن شکل گرفت بجای مقاومت مسلحانه ، روی ریل سیاست اصلاح طلبانه و مقاومت دمکراتیک حرکت نموده و از دخالت فعال در سیاست روز در کردستان و ایران دفاع می کرد. برپایه همین استراتژی، آنان از سیاست شرکت فعال کردها در انتخاباتهای مجلس، ریاست جمهوری و شوراها دفاع می کردند، نیروهای روشنفکر را به تقویت جامعه مدنی در کردستان تشویق نموده  و از مبارزه نیروهای سیاسی قانونی  کرد منجمله از مبارزه فراکسیون نمایندگان کرد در مجلس ششم برای سهم گیری از قدرت سیاسی  حمایت فعال می کردند. مبارزه دمکراتیک و قانونی کردها در ترکیه الگوی مبارزه آن دوره آنان بود.

اما با به بن بست رسیدن پروژه اصلاحات در ایران و قبضه قدرت توسط نیروهای راست افراطی که همزمان بود با دخالت نظامی امریکا در عراق و بهم خوردن معادلات منطقه ای، پژاک نیزبعد از عبور از بحرانهای دشوار تشکیلاتی و فکری وارد فاز نوین مبارزاتی شد، فازی که حضور و مقاومت مسلحانه از یک سو و گسست از مبارزه اصلاح طلبانه و نیمه علنی و پیوستن به اردوی تحریم کنندگان انتخاباتها از سوی دیگر پایه های آن را تشکیل می داد.ورود به این فازو در چنین شرایط خاصی  به چند دلیل به بهبود موقعیت سیاسی پژاک  منجر گشت.

1. خلاء مبارزاتی در کردستان ایران و حضور دائمی احزاب سنتی کرد در اردوگاههائی در کردستان عراق و مشغول  بودن آنان با مبارزه درونی قدرت
- دوری احزاب سنتی از جامعه کردستان و عدم همخوانی سیاست ها و تاکتیکهای کلیشه ای آنان با سطح مبارزاتی و روشنفکری جامعه کردستان
- توجیه نافعالی سیاسی دائمی احزاب سنتی کرد با تز دفاع از دستاوردهای کردستان عراق، در حالیکه بیشتر مردم کرد و اعضای این احزاب به این امر واقفند که عدم حضور فعال آنان در کردستان ایران همیشه داوطلبانه نبوده بلکه عمدتا نتیجه بند وبست های نیمه آشکار اتحادیه میهنی کردستان با دولت ایران بوده است و  در ضمن با حضور ارتش امریکا در منطقه، حکومت  منطقه ای کردستان از سپر حفاضتی قوی آنچنانی برخوردار می باشد که دیگر نیازی به چنین فداکاری از طرف احزاب کرد ایرانی نماند. 

2. پژاک به خاطر برخورداری از رسانه های قوی و حمایت های بی دریغ حزب مادر توانسته بخش مهمی از جوانان دانشجو و فعالین سیاسی داخل کشور را به طرف خود جلب کند، نیروئی که با شکست پروژه اصلاح طلبی در ایران در جستجوی پروژه های دیگری هستند. احزاب سنتی کرد درست در چنین لحظاتی سرگرم مبارزه درونی قدرت همراه با برخوردهای خشن فیزیکی هستند، امری که بندرت مورد تایید افکار عمومی کردها می باشد. این گروهها بشدت به نوآوری فکری، نوسازی تشکیلاتی و جریان یافتن خون تازه در رگهایشان نیاز دارند و این امر مستلزم  جذب جوانان روشنفکر و آرمانخواه تازه نفس به  صفوف آنان می باشد. اما این احزاب با  ترسیم  چهره ای دیگر از خود در عوض به جذب شدن هرچه بیشتر این نیروی تازه نفس و جوان به پژاک یاری می رسانند. بعبارتی دیگر پژاک رزمنده و در حال مبارزه جذابیت بیشتری برای این جوانان آرمانخواه دارد.

3. پژاک بعد ازتجربه یک دوره بحرانی که منجر به دوری بخش مهمی از کادرهای قدیمی آن گردید نیاز به یک خانه تکانی فکری و مبارزاتی داشت تا دچار "پدیده" اردوگاه نشینی مزمن نگردد. حالت ایستائی و عدم تحرک کشنده ترین ضربات را بر پیکر چنین جریاناتی وارد می آورد، جریاناتی  که سرمایه اساسی آنان نیروی انسانی داوطلب و فداکار می باشد که این نیرو بنوبه خود نیاز مداوم به روحیه رزمندگی و اطمینان خاطر از درستی  سیاستهای اتخاذ شده حزب دارد. فاز نوین به انسجام تشکیلاتی و مبارزاتی پژاک کمک فراوانی نمود.

4. نیاز امریکا به یک نیروی فشار رزمنده و منسجم علیه ایران در صورت رویاروئی نظامی آن با حکومت ایران، نیروئی که علیرغم مخالفت اتحادیه میهنی و حزب دمکرات کردستان عراق بتواند در صورت مقتضی علیه ایران وارد عمل شود. کومله و حزب دمکرات به خاطر طبیعت محافظه کارانه ومقتضیات زندگی اردوگاهی نمی توانند برخلاف خواست دو حزب اصلی کردستان عراق وارد  ماجراهای سیاسی جدید شوند. در ضمن آنان بخاطر نداشتن نیروی رزمنده عملیاتی مناسب نمی توانند در این مرحله کارت هائی باشند که امریکا روی آنان حساب باز کند. امریکا با داشتن تجربه تلخ بازی با کارتهای تقلبی در عراق اینبار با حضور طولانی در منطقه خود از نزدیک وبه دقت به ارزیابی این نیروهای می پردازد.

حضور نیروهای پژاک در مرزها همچنین مانع حضور و نفوذ نیروهای مسلح اسلامی وابسته به ایران می شوند. در غیر این صورت این نیروهای افراطی اسلامی مورد حمایت دولت ایران می توانند مایه دردسر امریکا و دولت منطقه ای کردستان گردند.

پژاک نیروی عمده سکولار و غرب گرائی می باشد که برخلاف امواج تند اسلامگرائی و ضدغربی در منطقه خاورمیانه حرکت می کند. گوئی دولت ها و رسانه های غربی نیز به تازگی کشف کرده باشند که نزدیک به نیمی از نیروهای رزمنده و کادرهای پژاک را زنان و دختران جوان کرد  تشکیل می دهند آنهم در منطقه ای که هر روز زنان و دختران جوان توسط برادران و پدران متعصب خود به جرمهای واهی ناموسی به قتل می رسند.

امریکا به چنین نیروی همکار منسجم، رزمنده و سکولار عملگرائی نیازمند است که بتواند براحتی تغیر جهت سیاسی دهد.
البته منظور نگارنده این نیست که پژاک به نیروئی وابسته به امریکا بدل گشته است بلکه می خواهم بگویم که پژاک دارای خصوصیات و چنان شرایطی می باشد که دولت امریکا بتواند و بخواهد روی آن حساب باز کند. همین که امریکا پژاک را برخلاف دیگر گروههای همسوو همکار با پ ک ک را در لیست سازمانهای تروریست خود قرار نداده است نشانه های این حساب بازکردن امریکا روی پژاک می باشد.

با این وصف و بی گمان این تغیرجهت و حضور فعال و مسلحانه در کردستان ایران یک "فرصت طلائی" برای  پژاک به ارمغان آورده است. با این حضور و جهت گیری جدید، پژاک از حاشیه به مرکز و قلب سیاست کردی در ایران پرتاب شده است و پژاک در این دوره توانسته است مشروعیت خود را بعنوان یک نیروی اساسی کردی در ایران   تثبیت کند. زیاد نبریم که تا چندی پیش بیشتر نیروها و احزاب کردی پژاک را یک نیروی "غیراصیل" کرد ایرانی و بعضا دست ساخت رژیم می دانستند. دولت ها و رسانه های غربی نیز این سازمان را اصولا "به بازی" نمی گرفتند.

اما این سوال به جای خود باقی است که  مقاومت مسلحانه و تثبیت پژاک بعنوان یکی از نیروهای اصلی صحنه سیاسی درکردستان ایران  تا چه حد و به چه شکلی بر منافع استراتژیک و درازمدت کردها در ایران تاثیرگذار خواهد بود. این پرسش دیگری می باشد که نیاز به جستجوی دیگری دارد و طبیعتا پاسخ های یکسانی برای این پرسش نخواهیم یافت.

 چالشهای عمده پیش روی پژاک
- نداشتن دستگاه روابط عمومی قوی وسخنگویانی که بتوانند به بهترین نحو و با بهره گیری از دستاوردهای علمی در این زمینه، پژاک را به  افکار عمومی ایران و غرب بشناسانند. کسب حمایت افکار عمومی در سیاست باز و جهانی  شده امروز از اهم اهرمهای سیاسی  تاثیرگذار می باشد. بدون داشتن سخنگویان ورزیده و آشنا به کار رسانه ها و امور روابط عمومی نمی توان بر افکار عمومی تاثیر آنچنانی گذاشت. 

- پژاک تاکنون بطور رسمی از ایده فدرالیسم قومی در ایران دفاع کرده است. بدون اینکه به روشنی توضیح دهد که چطور می تواند در صورت استقرار فدرالیسم قومی در عمل از درگیری ها و کشمکشهای احتمالی قومی و مذهبی پیشگیری کند. سوالی که هیچکدام از مدافعین فدرالیسم قومی در ایران پاسخ روشنی به آن نمی دهند. با توجه به تخریبات عظیم و جبران ناپذیر احتمالی ناشی از عملی شدن پروژه فدرالیسم قومی، عدم پاسخگوئی به این سوال اعتبار سیاسی و اخلاقی مدافعین آن را بشدت زیر سوال می برد.

اما سخنان آقای حاجی احمدی رهبرپژاک در یکی از برنامه ها تلویزیون صدای امریکا در این خصوص این امیدواری را بوجود آورد که پژاک در کنگره دوم خود پاسخ مناسبی برای این پرسش بیابد.

با یافتن پاسخ روشن و منطقی به این پرسش وحدت مبارزاتی مردم ایران و گروههای ملی هم تامین می شود.
- اما بزرگترین معضل پژاک هنوز هم ناروشنی رابطه با حزب مادر و رفتار نادمکراتیک آن با مخالفین درونی خود می باشد. این امر آشکاری می باشد که پناه بردن به مبارزه مسلحانه مقتضی رفتاری نظامی، خشن و مخفی گری شدید می باشد که این امر نیز به نوبه خود مانعی است بر روند دمکراتیزه شدن خود حزب و جریان مسلح و دشوار بنظر می رسد که نیروئی مسلح که توانائی و شرایط  دمکراتیزه کردن ساختار درونی خود را نداشته باشد و رفتار دمکراتیک  همیشه ناظر بر فعالیتهای آن نباشد بتواند نویدآور سیستمی دمکراتیک  برای کل جامعه گردد. اصولا  نیروها و حتی دولتهای دمکرات درگیر مبارزه مسلحانه و جنگ نظامی همیشه با رعایت رفتار دمکراتیک و احترام به عقاید مخالفین مشکل داشته اند. این امر بنوبه خود حقانیت  شعارها وعده های دمکراتیک این جریانات را بشدت زیر سوال می برد. البته این امر مختص پژاک نیست و همه سازمانها و دولتهائی که تجربه این نوع فعالیت را داشته اند با چنین مشکلی روبرو بوده و هستند. برای مثال بی اعتمادی گسترده به وعده دمکراتیزه کردن خاورمیانه توسط دولت امریکا را نیز باید نتیجه درگیری نظامی امریکا در منطقه و عدم پایبندی ارتش آن دولت به رفتار دمکراتیک و زیرپا گذاشتن اصول حقوق بشرتوسط آنان دانست.

و اما سوالی که همیشه مطرح بوده است و جوابی قانع کننده تر می طلبد این است که در صورت بهم خوردن معادلات سیاسی منطقه ای اگر پ ک ک نیازمند رابطه با دولت ایران گردد این امر تا چه حد برشدت و نوع مبارزه  پژاک علیه دولت ایران تاثیرخواهد گذاشت؟

 

+ نوشته شده در  2007/10/4ساعت 15:22  توسط عمر عنایتی  | 

                

 

چهره‌ی کریه‌ عبدالله‌ مهتدی از دریچه‌ چشم یک هنرمند
 

نوشته‌ی: بروسکه/ سنندج
 
چند سال قبل سفری به‌ کردستان عراق داشتم و در آنجا به‌ طور اتفاقی با یکی از اعضای کومله‌ی زحمتکشان که‌ یک جوان عشقباز و کاملاً دختر باز بود آشنا شدم. اگر چه‌ سعی و اصرار من بر این بود که‌ از وی دوری کرده‌ و به‌ هتل بروم، ولی ایشان به‌ زور پافشاری میکرد که‌ " شما فردی اهل سیاست بوده‌ و باید به‌ دیدار مهتدی بیایی" !
جالب اینجاست که‌ من اصلآ به‌ عنوان یک فرد سیاسی خود را مطرح نکرده‌ و صرفآ چند سوال سیاسی ( که‌ ظاهرآ برای ایشان غیر قابل پاسخ بدو) کرده‌ بودم ...
به‌ هر حال شب رسید و من را به‌ روستای کوچک " زر گویزله‌" که‌ اسم آن را کمپ کومله‌ی زحمتکشان نامیده‌ بودند، و بیشتر به‌ یک اردوگاه کوچک پناهنده‌گان که‌ در آنجا تعدادی تفنگدار ( که‌ تفنگشان نیز جز نمایش دیگر کاربردی برایشان ندارد) به‌ همراه همسرانشان زندگی میکنند، به‌ چشم میخورد. آیا اینان چریک هستند یا عیاش و پناهندگانی که‌ باید دل به‌ حالشان سوزاند؟ اگار عیاش نیستند پس چرا شکم پیشمرگانشان این چنین باد کرده‌ و توان تکان خوردن هم ندارند و چنین نوجوانانشان با موبایل و در خیابان به‌ دختر بازی میپردازند؟! و اگر ادعای رهانیدن مردم کرد در شرق کردستان را دارند، پس چرا خود این چنین درمانده‌ و بی چاره‌ به‌ نظر می آیند.
جالب اینجاست که‌ با چشم خود مشاهده‌ کردم که‌ در جوار آنان نیز روستای دیگری به‌ نام " زر گویز " وجود دارد که‌ تعدادی تفنگدار به‌ نام " کومله‌ " وابسته‌ به‌ حزب کومونیست ایران و مخالف کومله‌ی دوم وجود دارند که‌ آنان نیز با زن و بچه‌هایشان سرگرم زندگی اند!!!
 
بعدها فهمیدم که‌ اینان رادیکال خود را ضد آمریکایی نامیده‌ و آقای مهتدی کاملآ آمریکایی! این در حالی بود که‌ مهتدی نیز مانند کومونیستهای همسایه‌ ادعای چپی بودن داشته‌ و عکس مارکس بر دیوار کوبیده‌ بود!
به‌ هر حال در بدو ورود فهمیدم که‌ جناب " مهتدی" مهمان دارند. چندین ماشین از ماشینهای لوکس آمریکاییها. تقریبآ 20 دقیقه‌ بعد توانستم به‌ خدمت این ارباب برسم. در آنجا متوجه‌ شدم که‌ متهدی و دار و دسته‌اش به‌ خاطر اینکه‌ طرفداران زیادی در شرق کردستان ندارند، سعی میکنند به‌ هر شیوه‌ای که‌ برایشان ممکن است، کردهایی که‌ از شرق کردستان برای مهمانی و یا تجارت و ...غیره‌ به‌ کردستان عراق می آیند را به‌ سوی خود کشانیده‌ و ابتدا دیداری را با خود " مهتدی" ترتیب میدهند! این در حالیست که‌ آنان حتی من را اصلآ نمیشناختند. من خود را به‌ عنوان یک هنرمند معرفی کرده‌ بودم. مهتدی هنگام دریافتن این امر اولین پیشنهادش این بود که‌ آثارم را به‌ دوستان وی در " اتحادیه‌ میهنی کردستان" داده‌ تا برایم چاپ کنند. بدین ترتیب با پیشنهاد رشوه‌ کار آغاز شد.
پس از مدتی وی شروع به‌ بحث و گفتگو در مورد وضعیت کردستان ایران کرده‌ و اوالین سوال خود را با پژاک مطرح کرد:
در شهر شما وضعیت پژاک و پ ک ک چگونه‌ است؟!
و من پاسخ حقیقی خود را به‌ وی دادم. البته‌ من هیچ نوع طرفداری خاصی از هیچ حزبی نکرده‌ و گفته‌ بودم که‌ طرفدار سیاست نیستم، اما با پاسخ من ایشان کاملآ عصبانی شده‌ و گفت:
مدرک شما چیست؟!
و من نام چندین زندانی زن و گریلای اسیر در زندانهای رژیم ایران را به‌ عنوان نمونه‌ بر زبان آوردم که‌ به‌ طور اتفاقی تعدادی از آنها را از طریق دوستانم ملاقات کرده‌ و دیده‌ بودم. کسانی که‌ هیچ منفعت شخصی ای در زندگی نداشته‌ و شب و روز با مطالعه‌ و کار و مبارزه‌ جان خود را در میادین شرق کردستان به‌ خطر انداخته‌ بودند.
اما متاسفانه‌ چشمهای متهدی را خون گرفته‌ بود و شروع به‌ توهین کردن به‌ " عبدالله‌ اوجلان " و " پژاک " کرد. گویی که‌ مسئله‌ی دشمنی به‌ نام رژیم جمهوری اسلامی ایران دیگر فراموش شده‌ و تمام تمرکز وی شده‌ بود پژاک!
من کاملآ در سکوت به‌ مدت بیش از دو ساعت به‌ سخنان وی گوش داده‌ و دریافتم که‌ " مهتدی" درصدد است تا تمامی صفاتی که‌ در خودش و خانواده‌ بوکانی اش مشاهده‌ میشود به‌ پ ک ک و پژاک نسبت دهد. اتهاماتی از قبیل : دگماتیک بودن ایدولوژی، استالنیسم، منفعت طلبی، قدرت طلبی، عشیره‌گرایی، نوکر صفتی، پاسیف بودن و ...
بعد از این سخنان اینبار اوجلان را مورد حمله‌ قرار داده‌ و گفت: وی شخصی کاملآ ترسو و ضد کرد و بی سواد است.
نمیدانستم که‌ به‌ این حرفها بخندم یا به‌ حال این بدبخت گریه‌ کنم.
فقط یک کلمه‌ گفتم: " آیا مثلآ میتوانی ثابت کنی که‌ چقدر بی سواد است؟! تعریف شما از سواد چیست؟! "
" مهتدی" چنین پاسخ داد: سواد یعنی درک و آگاهی...
و من گفتم: آیا کتابهایی از قبیل " مسئله‌ی شخصیت در کردستان " و یا " از دولت کاهنی سومر به‌ سوی تمدن دمکراتیک" از نوشته‌های اوجلان را خوانده‌اید؟!
پاسخ داد: بله‌. اما بدون تردید این کتاب نوشته‌ی اوجلان نبوده‌ و نیست.
وی در ادامه‌ حرفی بسیار عجیب و به‌ دور از منطق را بر زبان آورد: اوجلان اصلآ در زندان نیست!!! وی در جزیره‌ی امرالی در یک هتل بوده‌ و برای ترکها کار میکند!!!
دیگر نتوانستم جلوی خنده‌ام را بگیرم. انگار با یک چل و خل رو به‌ رو بودم. حتی چل و خلها هم چنین حرفهایی را بر زبان نمی آورند. انگار خود مهتدی به‌ تازگی از پیش اربابان ترک خود از ترکیه‌ بازگشته‌ و مدتی را هم در این هتل بوده‌ است.
گفتم: پس چه‌ کسی این کتابها را نوشته‌؟!
و " مهتدی" چنین فرمود: _ وکیلهایش!!!
در طی این مدت پیشمرگ نوجوان عیاش وی که‌ به‌ هر چیزی میمانست به‌ جز پیشمرگ، مانند نوکری به‌ دور آقای خود مهتدی گردیده‌ و مرتب برای این ارباب ناسیونالیست ( که‌ نقش تونی بلر کردستان را دارد) می آمد و میوه‌ و خوراک در خورد ایشان و چند نفر دیگر میداد.
گفتم باشه‌. اشکالی نداره‌. فرض کن که‌ چنین باشد. ولی فقط یک حرف دارم. شما چند پیشمرگ دارید؟! صد، دویست یا چهارصد. فرض کنیم چهارصدتا. یا بگیم هشت صد تا. به‌ همه‌ آنان بگویید یک کتاب مانند کتابهای اوجلان را برای شما بنویسند و به‌ اسم شما چاپ شود، آنوقت باز خواهم گشت و حرفی باهم خواهیم زد.
بسیار برای جای تعجب بود که‌ چرا یک کرد ( بدتر از ترکهای فاشیست) از اوجلان و یاوران و مبارزین راستین آن چنین متنفر است که‌ به‌ هر کس و ناکسی میرسد داد و فغانش بر علیه‌ آنان بلند میشود. مگر آنان با " مهتدی" چه‌ کرده‌اند؟! آیا ترکهای فاشیست و رژیم ایران و سوریه‌ چنین کرده‌ و گفته‌اند که‌ مهتدی کرده‌ و میگوید؟! دشمنی این کومله‌ با زحمتکشان و ضعف ارباب زاده‌ مهتدی برایم کاملآ واضح بود...
بدین ترتیب جناب مهتدی دیگر موضوع صحبت را عوض فرموده‌ و فهمیدند که‌ این نهنگ از آن ماهی های کوچکی نیست که‌ به‌ تور پوسیده‌ ایشان بیفتد. فقط دلم به‌ حال آنانی میسوزد که‌ چه‌ به‌ سادگی دنباله‌رو کسانی چون مهتدی گشته‌اند که‌ چیزی جز تبلیغ منفی و شایعات و دشمنی با حرکت آزادیخواهانه‌ی کردستان به‌ ویژه‌ پژاک ندارد و جز دروغ و حماقت مصرف دیگری ندارد. لیکن فیلسوف " مانی " زمانه‌ در زندان امرالی از دروغ پراکنیها و ریاگریهای خائنین ( در هر کجا که‌ بوده‌ و هر نامی که‌ داشته‌ باشند) باکی نداشته‌ و آتشین جنگاوران گریلا در هر جا روشنی خود را خواهند نمود...
بگزار زاغان بنالند... عقابها در میدان اند...
+ نوشته شده در  2007/9/18ساعت 22:36  توسط عمر عنایتی  | 

 

                 

PJAK چه می گوید؟


گفتگوی برهان جوانمرد با شورش

 

 مریوان، از اعضای رهبری PJAK

 

 

حملات آتشبارهای ایرانی به مناطق مرزی جنوب کردستان در روزهای اخیر مرا بر آن داشت تا در کاری که قرار بود در مورد PJAK انجام دهم، تعجیل نمایم. به همین جهت دست به تهیه مقدمات آن زده و برای پخش آماده‌اش نمودم.

 

برای اولین بار سه سال پیش نام PJAK را شنیدم. نامی که در محفل دانشجویی ما طرفدارانی داشت و یکی از موضوعات مباحث را تشکیل می‌داد. در رفت و آمد به سلیمانیه بود که دیدم این مباحث در این طرف مرز نیز وجود دارند. حتی وقتی به مراکز "کومه‌له" و "دمکرات" سر زدم، دیدم که آنجا نیز بحث PJAK داغ است. جالب اینجا بود که دوگانگی عجیبی وجود داشت. برخی سعی می‌نمودند به نوعی درباره نامطلوبی‌های PJAK سخن بگویند ولی در عین حال نشانه‌هایی از تحسین نیز در آنها وجود داشت. اینجا نیز احساس می‌کردی که همانند آنطرف مرز کردها نسبت به PJAK احترام خاصی دارند ولی به دلیلی نامفهوم برای من آن را پنهان می‌کردند. اگرچه اینجا خبری از نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی نبود ولی باید حداقل اعتمادی را جلب می‌کردی تا حرف دل خود را برایت بگویند. به همین جهت وقتی دیدم تلویزیونی که بیشتر از همه اینجا تماشایش می‌کنند روژ_تی‌وی است، چندان متعجب نشدم. در منزل یکی از دوستان، با فردی آشنا شدم که رفت‌و آمدی با PJAK داشت. اگرچه از نوعی رفت و آمد وی چیزی دستگیرم نشد ولی چند ماه بعد با همکاری همین شخص توانستم با PJAK تماس گرفته و قول یکی دیدار را ز آنها بگیرم. من در پی کسب تجربه در زمینه روزنامه‌نگاری بودم ولی اینجا روزنامه‌نگاری و مسائل سیاست کردی دیگر به صورت دو جزء لاینفک درآمده بودند.

 

اگرچه آمدن به سلیمانیه و بویژه اقامت در اربیل دشوار بود اما سفر به مناطق محل استقرار نیروهای PJAK دشوارتر. هم بر سر راه ایست بازرسی‌های متعددی وجود داشت، هم پس از اتمام راه‌های آسفالته نه‌چندان سالم، راههای شوسه‌ی بسیار خرابی آغاز شد که پس از اتمام سفر بیرون آمدن از یک سالن ورزشی را تداعی می‌کرد و خسته و کوفته به محض رسیدن به هتل خوابت می‌برد. در کنار آن کرایه اتوموبیل‌های "لندکروز"ی که با آن مسافرت کردیم نیز در مقایسه با ایران وحشتناک بود و فراموش‌نشدنی!

 

به محل موعود رسیدیم، اراضی دارای درختان پراکنده و گیاهانی که دیگر زرد شده بود. پس از کنترل توسط "هَوال" ها و پرس‌و جویی کوتاه به محلی رسیدیم که باید اندکی نیز پیاده می‌رفتیم. راننده به خوبی اینجا را می‌شناخت و جواب درستی به سوال‌هایم نمی‌داد اما پیدا بود که راهنمای کسان بسیار دیگری نیز بوده است. وقتی به نزد آنها رسیدیم، چند جوان دختر و پسر را دیدم که از ما استقبال کرده و به محل نشستن و انتظار در کنار چشمه‌ای زیبا راهنمایی کردند. احساسات عجیبی داشتم. در پی سوژه‌ای جالب بودم و مطمئن نبودم که این همان است یا نه. در جایی که نشسته بودم یک عکس عبدالله اوجالان در ابعاد تابلویی معمولی که زمینه‌ای زرد داشت به دیواری که از حصیر ساخته بودند آویزان بود. پس از مختصر صحبتی با جوانی خوشرو بنام "هیرش ماکویی"(از اعضای بخش مطبوعاتی PJAK)، کسی که قرار بود با وی دیدار کنم آمد. همراه با دو نفر دیگر، همگی مسلح به کلاشینکف و در هیات رزمندگان کوهستانی. "شورش مریوان" (عضو کادر رهبری PJAK) همراه با دو همراهش خوشامدگویی گرمی از ما نمودند. ابتدا زمان را پرسید، گفتم زمان طلاست ولی من عجله‌ای ندارم. خندید و گفت زمان برای دیگران طلاست ولی در جامعه کرد حلبی هم نیست! اما مادامی که عجله‌ای نداری، من هم عجله‌ای نخواهم کرد.

 

پس از چایخوری و اندکی استراحت که همراه با سخنان حاشیه‌ای بود از او در مورد بمباران‌های اخیر پرسیدم. گفت:

ـ بار اول نیست که اینجا را توپ‌باران می‌کنند اما نباید به این مسئله به چشم ساده‌ای نگریست. مسئله ابعاد مختلفی دارد. کردها در منطقه موقعیت مهمی کسب کرده و به سوی یک تشکل سیاسی می‌روند و این مایه نگرانی کشورهایی است که کردستان را اشغال نموده‌اند و ترکیه در راس اینهاست. حتی می‌توان برخی از نیروهای کنونی عراقی را که در دولت نیز مشارکت دارند جزء اینها به حساب آورد. ایران نیز یکی دیگر از این نیروهاست. ایران دو هدف دارد: اولا در راستای همکاری سه‌جانبه با ترکیه و سوریه سعی در ممانعت از پیشرفت کردها می‌کند. دوما در این میان می‌خواهد به حزب ما آسیب رسانده و تلفات خویش در مقابل نیروهایمان را جبران نماید.

 

ـ چه تلفاتی؟

ـ ایران در هر اپراسیون که انجام داده تلفات مهمی را متحمل شده است. مثلا اخیرا در ناحیه حاجی‌عمران یک هلی‌کوپتر آنها سقوط کرده که در آن عوامل مهمی از رژیم کشته شده‌اند. برخی رئیس مزدوران نیز در آن بوده‌اند. از جمله "حسین باپیر" که یکی از مزدوران معروف شهر پیرانشهر بود.

 

ـ ولی ایران آب و هوای نامطلوب را به عنوان دلیل سقوط هلی‌کوپتر عنوان می‌کند.

ـ (با یک لبخند) شاید هم موتورش داغ کرده باشد! لااقل شما این را نگویید. زیرا الان خود در قندیل هستید و می‌بینید که داریم از گرما ذوب می‌شویم و گرما نزدیک چهل درجه است. جایی که هلی‌کوپتر سقوط کرده فوق فوق به دلیل بلندی ده پانزده درجه‌ای از اینجا خنک‌تر است. حقیقت این است که این هلی‌کوپتر از طرف رفقای ما ساقط شده است. ایران جهت کمرنگ نمودن تاثیر آن دست به چنین تبلیغاتی می‌زند. متاسفانه کمتر محفلی نسبت به این مسئله واکنش نشان داد. احزاب کردی بدون توجه به اینکه این حمله در ماهیت خویش حمله به کل دستاورد کردها در جنوب کردستان و مقابل تمامی کردهاست سکوت پیشه کرده و با مسائل اخیر خویش حسابی از موضوع سیاسی روز دور گشته‌اند و اپوزیسیون ایرانی نیز چنانچه پیداست چندان از این بمباران‌ها ناخرسند نیست تا علیه آن واکنشی نشان دهد. واکنش لازم در برابر این امر را از نهادهای دیگر نیز ندیدیم، زیرا از ماهیت و واقعیت حملات آگاهی نداشته و قادر به تحلیل آن نیستند و یا گاه صرفا با دیدی تک‌بعدی به مسئله می‌نگرند. اگر کسی و یا نهادی وخامت این حملات و ماهیت واقعی آن را درک نماید، ممکن نیست در برابر آن سکوت پیشه کند مگر این سکوت به منظوری و جهت‌دار باشد. توجه کنید این حملات همزمان با بمب‌گذاری در منطقه شنگال و کشتن هفتصد کرد ـ که به نوبه خود یک ژنوساید و انفال جدید محسوب می‌گرددـ، ایجاد فشار بیشتر بر رهبر آپو در زندان، اپراسیون‌های دولت ترکیه در شمال کردستان و تخریب مناطق کردنشین در جنوب غرب کردستان (منطقه دیرک) از طرف رژیم سوریه است. همه اینها به همدیگر مربوط هستند. یعنی مسئله تنها PJAK نیست. این مرحله نوینی است که در آن اقدام علیه جنبش آزادیخواه آپوئیستی برعهده رژیم ایران گذاشته شده است. به نظر من ایران به بازیچه ترکیه تبدیل شده است. دولت ترکیه چند سال است که دم از حمله به جنوب کردستان می‌زند و این در تبلیغات انتخاباتی اخیر از مهمترین ابزارهای تبلیغاتی جناح‌های شوون و فاشیست ترکیه بود ولی به خوبی می‌داند که این به ضرر ارتش تمام خواهد شد. زیرا قبلا هفت بار همان حملات را انجام داده و مهمتر اینکه در آن حملات پشتیبانی نیروهای جنوب کردستان را نیز بهممراه داشت ولی نتیجه‌ای کسب نکرد. هم‌اکنون نیز با توجه به حساسیت افکار عمومی کردستان در مقابل ترکیه و مخالفت آمریکا با حمله ترکیه به جنوب کردستان، طی یک نقشه جدید و به احتمال بسیار با موافقت آمریکا می‌خواهند این کار را به دست ایران انجام دهند. این حملات مدتی پس از مذاکرات ایران و آمریکا و رفتن "نوری المالکی" به ترکیه انجام شدند. پروژه خط لوله گازی مابین ایران و ترکیه نیز یکی از مسائل دخیل در این مسئله است. شاید هم پس از حمله ایران به خاک عراق، این بهانه‌ای باشد برای اقدام علیه ایران همچنان که در نمونه حمله صدام به کویت دیدیم. صدام با موافقت پنهانی نیروهای خارجی به کویت حمله برد اما زمینه‌ساز فلاکتی برای خود شد که هم‌اکنون کل خاورمیانه از دست آن می‌نالد. بهرحال ایران با سیاسی ضد کردی و یک سیاست محافظه‌کار منطقه‌ای و برعهده گیری نقش در جبهه ضد کردی و با هدف تاثیرگذاری بر روند رفراندم در کرکوک و حل مسئله در شمال کردستان، جهت حمله به "منطقه دفاعی ماد" از پیشرفته‌ترین تسلیحات خویش بهره می‌گیرد ولی ما نیز برای مقابله امکانات و تجهیزات و تدارکات لازم را داریم.

 

ـ منظور از "منطقه دفاعی ماد" کجاست؟‌

ـ مناطقی که نیروهای گریلا در آن مستقر هستند را بعنوان "منطقه دفاعی ماد" عنوان نموده‌ایم. این محدوده از منطقه "زله" نزدیک "قه‌لا دزه" آغاز شده و تا منطقه بهدینان مرز دهوک و زاخو در طول مرز ادامه دارد. تمامی مناطق کوهستانی اینجا تحت کنترل نیروهای گریلاست و به شیوه‌ای مناسب اداره می‌گردد. زیرا در اینجا بالغ بر ۱۶۰ روستا وجود دارد که ارتباطی مناسب به همه آنها داشته و جهت ارائه خدمات یک سیستم خدماتی و اداری و قضایی را در آن داریم. از میان این مناطق، منطقه "قندیل" تحت کنترل PJAK است.

از همان ابتدای ورود و گفتگو نیز متوجه شده بودم که با یک قاموس سیاسی بسیار متفاوت روبرو هستم. اسامی چون منطقه دفاعی ماد و گریلا و اصطلاحات متفاوت دیگری که کمتر شنیده بودم. جدای از لهجه‌های مختلف کردی این جوانان که در همخوانی جالبی با همدیگر بودند، اصطلاحاتی را بکار می‌بردند که مختص به آنها بود. برای هر چیز لفظی مخصوص به خود داشتند. مثلا وقتی از رفیق شورش پرسیدم که چرا لفظ گریلا را بکار می‌برید و نه پیشمرگ را، گفت:

ـ لفظ گریلا برای اولین بار در اسپانیا بکار گرفته شده و معادل پارتیزان است اما به شیوه‌ای خاص از پیکارگری نظامی اطلاق می‌شود این به صورت یک سنت مبارزه مسلحانه در میان P.K.K درآمد. از همان ابتدای مبارزه P.K.K در کردستان معلوم شد که معیارهای موجود احزاب مارکسیستی برای یک کادر کفاف مبارزه در کردستان را نمی‌نماید و P.K.K دست به ایجاد معیارهای مخصوصی برای کادرهای لازمه جهت مبارزه در کردستان نمود. به این ترتیب کادری را ساخت که نه گاه و بیگاه و زمانی معین بلکه بیست و چهار ساعته کار می‌کرد و زندگی‌اش عبارت از مبارزه است و بس. در حوزه نظامی نیز این به سطحی رسید که فراتر از یک پیشمرگ بود. روابط و مناسباتی که از آن پیروی می‌کنیم، نگرش ما به زندگی، سیاست، خلق، زن، مرد و طبیعت هیچ کدام در چارچوب لفظ پیشمرگ نمی‌گنجد. پیشمرگ یک مبارز نظامی است که خانه و زندگی دارد و بخش نظامی مبارزه سیاسی است که هنگام جنگ در صحنه است و سایر اوقات در خانه خویش. شاید تماما نتوانستم تعریف ارائه دهم اما همگی زندگی یک پیشمرگ را می‌دانند اما ما معتقدیم که این برای مبارزه کافی نیست و گریلا و زندگی گریلایی هم جایگزین ماست برای این. گریلا کادری است که هم در عرصه سیاسی و هم نظامی توانایی مبارزه دارد، بیست و چهار ساعته در حال مبارزه بوده و مبارزه نه یک کار بلکه شیوه زندگی اوست. هیچ چشمداشت شخصی ندارد و تماما چشم به افق میهن خویش دارد. این برای جبران فراموشی عشق میهن است که در میان جامعه وجود دارد و ما از آن انتقاد داریم. نیروهای گریلایی ما قادر به انواع کارهای سیاسی و نظامی است. مثلا در چارچوب "جنگ رهایی‌بخش ملی" می‌جنگیدیم اما حال در چارچوب "دفاع مشروع" مبارزه می‌کنیم.

ـ منظور شما از دفاع مشروع چیست؟

ـ ببینید، جنگ رهایی‌بخش ملی استراتژی لازم برای رسیدن به "حق تعیین سرنوشت به دست خویش" بود که با استقلال و یا خودمختاری و یا خودگردانی عنوان شده و دارای تئوری و مراحل مخصوص به خویش است. اما حال که شرایط بلوک بندی در جهان تغییر یافته و خود پدیده دولت‌ـ ملت در حال افول است و دنیا رو به تشکل‌های فرامرزی می‌رود، برداشت ما نیز از "حق تعیین سرنوشت به دست خویش" تغییر یافته و با انعطافی معقول خویش را به شیوه‌ای شابلنی به استقلال جغرافیایی محصور نکرده و حاضر هستیم تا به شیوه‌ای معقول و با همزیستی با سایر خلق‌ها از هویت خویش دفاع کنیم. با توجه به شرایط پایبندی به مرزها و یا عدم پایبندی به آن تغییر می‌کند ولی ترجیح ما همزیستی و عدم تجزیه‌طلبی است و نیروی نظامی و شیوه جنگی حافظ این نیز "دفاع مشروع" نام دارد. البته دفاع مشروع تنها منحصر به حوزه نظامی نیست. هر اقدامی در جهت حفاظت از حقوق خویش در حوزه‌های حقوقی و سیاسی نیز در چارچوب دفاع مشروع هستند.

 

ـ در جایی خواندم که شما خواهان تجزیه ایران هستید؟

ـ نخیر، این موارد به صورت بسیار روشنی در برنامه و اساسنامه ما وجود دارند و جای مبهمی هم در آن نیست، ما برای برقراری یک سیستم دمکراتیک و اکولوژیک مبارزه می‌کنیم. ولی شیوه مبارزه ما محدود به یک حوزه نیست، چون رژیم ایران به آسانی حاضر به این خواسته نبوده و اقدام به سرکوب می‌نماید، ما نیز ناچار از اتخاذ شیوه‌های حقوقی، سیاسی و نظامی و اقدامات مقابله به مثل برای حفاظت از خویش می‌باشیم. این شیوه مورد تصویب کلیه نیروهای جنبش آزادیخواه کرد می‌باشد.

 

ـ راستش را بخواهید من دقیقا از سیستم P.K.K چیزی دستگیرم نشد، لطفا می‌توانید این سیستم را برایمان شرح دهید. مثلا P.K.K و H.P.G چه فرقی دارند، PJAK چه ارتباطی با آنا دارد و آیا کنگره خلق جناح سیاسی P.K.K است؟

ـ نخیر. اجازه دهید برایتان توضیح دهم. در این مورد اشتباهات بسیاری وجود دارند که من شخصا فکر می‌کنم برخی از اینها عمدی هستند. اگر اجازه دهید من مفصلا این سیستم را برایتان شرح خواهم داد.
P.K.K از اول مبارزه تا سال ۱۹۹۹ دو جناح سیاسی و نظامی داشت. جناح سیاسی آن ERNK (جبهه رهایی‌بخش ملی کردستان) بود و جناح نظامی نیز ARGK (ارتش رهایی‌بخش خلق کردستان) بود. جبهه رهایی‌بخش امورات سیاسی‌ـ سازمانی و دیپلماتیک و مالی و رسانه‌ای را در کردستان و اروپا و سایر کشورهایی که کردها در آن سکونت داشتند برعهده داشت و ARGK نیز "جنگ رهایی‌بخش ملی" را در کردستان انجام می‌داد. پس از توطئه بین‌المللی علیه رهبر آپو و در کنگره هفتم P.K.K که کنگره‌ای فوق‌العاده بود این دو نهاد به Y.D.K (اتحادیه دمکراتیک کردستان) و H.P.G (نیروهای دفاع از خلق) تغییر نام دادند ولی نام حزب همچنان P.K.K باقی ماند. سپس در ۴ آوریل سال ۲۰۰۲ حزب P.K.K منحل شده و بجای آن کنگره آزادی و دمکراسی کردستان KADEK بنیانگذاری شد. سال بعد از آن با انجام کنگره‌ای بزرگ KADEK در پاییز سال ۲۰۰٣ به کنگره خلق کردستان Kongra Gel تغییر نام داد. در طی این پروسه ساختار عمودی مارکسیست‌ـ لنینیست حزبی P.K.Kبه یک سیستم مدیریت افقی تغییر یافت که دارای بیش از ده کمیته تحت عنوان‌های کمیته سیاسی، کمیته اجتماعی، کمیته دفاع مشروع(که در سومین نشست به کمیته دفاع خلق تغییر نام داد)، کمیته بهداشت خلق، کمیته علم و روشنگری، کمیته اقلیت‌ها، کمیته مطبوعات، کمیته امور مالی و دارایی و چند کمیته دیگر بود. در کنار این و با توسعه مبارزه در کردستان، لزوم بیان هویت‌های مستقل هر بخش کردستان نیز پدید آمد. بدین ترتیب فعالیت‌های هربخش کردستان از هم مجزا شده و با آغاز از اتحادیه‌های کاری به سطح یک حزب رسید. حزب حیات آزاد کردستان PJAK در این چارچوب بنیانگذاری شد. تمامی احزابی که در این چارچوب هستند به شکلی مستقل دارای ارگان‌های اجرایی و تصمیم‌گیری خویش بوده و تنها جهت تعامل و هماهنگی و داشتن سیاستی مشترک در چارچوب کمیته سیاسی با همدیگر رابطه دارند. همچنین رابطه با هریک از نهادهای اجتماعی، بهداشتی و مطبوعاتی وابسته به کنگره خلق نیز از راه کمیته‌های مربوطه برقرار می‌شود.

 

ـ یعنی قصد شما نوعی اتحادیه و یا کنفدرالیسم است؟‌

ـ دقیقا، دقیقا! رهبر آپو در نوروز سال ۲۰۰۵ این سیستم را کنفدرالیسم دمکراتیک جامعه کردستان نام نهاد و اعلام کرد و برای آن پرچمی را نیز تعیین نمود که ستاره‌ای سرخ در میان خورشیدی زرد رنگ است که بر زمینه‌ای سبر قرار دارد. به کردی ما آن را "کوما جواکین کردستان" K.C.K(Koma Civaken Kurdistan) می‌نامیم. این نظام سه قوه دارد: قوه قانونگذاری و یا مقننه که کنگره خلق بالاترین ارگان آن و به مثابه مجلس و پارلمان آن است. قوه‌ی مجریه که در قالب هیئت اجرایی کنفدرالیسم دمکراتیک جامعه کردستان شکل پذیرفته و نقشی همانند کابینه وزیران را داشته و ریاست خویش را دارد که هم‌اکنون برعهده رفیق "مراد قره‌ییلان" است و قوه قضائیه که از دادگاه‌های خلقی و دیوان عدالت اداری تشکیل می‌شود که به عنوان مرجع تجدید‌نظر عمل می‌نماید. این سه قوه مستقل از همدیگر عمل می‌نمایند. اعضای کنگره خلق با انتخابات از میان تمامی اعضای نظام ما و خلق‌مان انتخاب شده ولی به دلیل وجود شرایط ویژه گاه این انتخابات در برخی مناطق قابل اجرا نیست. مثلا در شرق کردستان. کنگره خلق خود از طرف یک دیوان ریاست اداره می‌شود که رئیس دیوان، ریاست کنگره خلق را نیز دارد که به منزله رئیس مجلس است و هم‌اکنون این مسئولیت برعهده رفیق "زبیر آیدار" است. انتخابات نمایندگان کنگره هر دو سال یکبار اجرا می‌شود و هر فرد از رئیس گرفته تا اعضای هیئت اجرایی تنها دو دوره می‌توانند در آن عضویت داشته باشند. نمایندگان نیز دو سال یکبار تغییر می‌یابند. کنفدرالیسم دمکراتیک جامعه کردستان دارای قرارداد حقوقی خویش است که قرار است در آینده به صورت قانون اساسی درآید و در نشست‌های بعدی تصویب گردد. نظام کنفدرالیسم دمکراتیک در پی دستیابی به قدرت نیست بلکه هدف از آن سازماندهی جامعه فرودست (توده‌های خلقی و اقشار غیردولتی) در مقابل دولت است که از آن به عنوان جامعه فرادست یاد می‌کنیم. یعنی این نظام در پی ایجاد کنفدرالیسمی خارج از دولت است. رابطه ما با دولت‌ها نیز چنین است: اگر دولت‌ها به وجود ما احترام گذاشته و مانع‌سازی نکنند، ما نیز حقوق دولتی را می‌پذیریم ولی در غیر اینصورت برای کسب چنین موقعیتی مبارزه خواهیم کرد. هدف ما ایجاد یک جامعه غیردولتی است. این بحثی است که هم‌اکنون در جهان به عنوان جایگزین بحث مارکسیسم کلاسیک تحت عناوین کنفدرالیسم، اکولوژی، مدیریت‌های محلی و پراکندگی قدرت و ... وجود دارد. نویسندگان، دانشمندان و محققان مختلفی در این مورد کار می‌کنند. از جمله مورای بوکین پیشگام اکولوژی که آثار متعددی دارد از جمله گوش کن مارکسیست، اکولوژی آزادی و تمدن بدون شهر و دهها اثر دیگر و دانشمندی دیگر بنام والتر اشتاین که او نیز آثار متعددی دارد. آثار این دو نویسنده به زبان فارسی اندک هستند. فعالیت‌های فکری و ایدئولوژیکی رهبر آپو نیز در این چارچوب هستند که تفاوت خویش را حفظ می‌کند. البته احزاب سیاسی در این میان مطابق قرارداد کنفدرالیسم دمکراتیک جامعه کردستان دولت‌محور نبوده، طلب‌های اجتماعی بنیاد کار آنها بوده، جامعه را آگاهی بخشیده و سازماندهی نموده، جامعه را مکررا در برابر دولت تقویت کرده و مابین طلب‌های خلق و دولت توازن بوجود می‌آورند و می‌تواند با انعطافی بیشتر در نظام کنفدرالیسم دمکراتیک جای بگیرند. همچنین این نظام حاضر به پذیرش سایر احزاب در درون خویش نیز است که با قبول قرارداد ما و تعهد به آن میسر می‌گردد.

 

ـ هنگامی که رفیق شورش اینها را برایم توضیح می‌داد، من ناچار چندبار برخی موارد را پرسیدم و در آخر یادداشت‌هایم را به وی نشان دادم تا مطمئن شوم که اشتباه برداشت نکرده‌ام. باید اعتراف کنم که این برایم تازه و جالب و اندکی هم عجیب بود. رفیق شورش نیز به نوبه خود املای نهادها، اختصار لاتین آنها و برخی موارد دیگر را برایم تصحیح کرد و از این شاکی بود که روزنامه‌نگاران و روشنفکران بدون آگاهی از سیستم آنها و حتی بدون دانستن املای صحیح اصطلاحات و عناوین سازمانی‌شان اقدام به نوشتن مطالبی می‌نمایند که گاه منصفانه نبوده و گاه مسئولیت در آن به چشم نمی‌خورد. اما در این میان جای سوالی برایم باقی ماند، پس P.K.K کجا ماند و حالا چرا از نام P.K.Kاستفاده می‌کنند؟ رفیق شورش در این مورد جواب داد:


ـ
P.K.K در سال ۲۰۰۲ منحل شد اما در سال ۲۰۰٣ وقتی کنگره خلق تشکیل شد مسائلی در درون سازمان بوجود آمد که سبب اساسی آن وجود نقص در ادراک ایدئولوژیکی بود. رهبر آپو برای گذار از سیستم ناکافی حزبی اقدام به طرح‌ریزی سیستم سازمانی نوینی نمود اما در جریان اجرای آن متوجه گردید که خلئی ایدئولوژیکی می‌بایست با یک نهاد پر شود. به همین جهت در زمستان سال ۲۰۰٣ پیشنهاد کرد یک نهاد ایدئولوژیکی ایجاد شود که کار جهت‌دهی فکری به همه نهادهای کنگره خلق را عهده‌دار باشد و به یادبود P.K.K پیشنهاد کرد این سازمان "حزب کارگران کردستان P.K.K" نام بگیرد و این پروسه را روند بازسازی P.K.K نام نهاد. البته همانطور که در برنامه P.K.Kی نوین وجود دارد، این نهاد یک سازمان اجرایی نیست و اختیار جهت‌دهی عملی را ندارد، تنها وظیفه آن نظارت بر فعالیت‌های فکری‌ـ ایدئولوژیکی و انجام آموزش‌های ایدئولوژیکی جهت کادرهای تمام بخش‌های کردستان بوده و برنامه و اساسنامه و مدیریت و نظام مخصوص به خویش را داراست.

 

ـ پس چرا امروزه نیز اینهمه تحت‌نام P.K.K سخن گفته می‌شود و در مورد آن سخن می‌گویند؟
ـ این مسئله دو بعد دارد: یکی دشمنان خلق کرد همیشه نافی و منکر کرد و کردستان و دستاوردهای کردی بوده و در پی تحریف تعاریف، اصطلاحات و ماهیت هرچیزی که مربوط به آن باشد بوده‌اند و هستند. حال نیز دشمنان گویا می‌خواهند بگویند که اصلا
P.K.K تحولی به خود ندیده و منکر سازماندهی وسیع و نوین آن می‌شوند. بعد دیگر مسئله نیز عدم آگاهی و در پیش گرفتن کار سهل است. زیرا اصولا کسانی که به خود حق می‌دهند در این مورد بنویسند کمتر زحمت به خود می‌دهند تا در این مورد تحقیق نمایند. برخی P.K.K را شاخه نظامی می‌خوانند برخی کنگره خلق و خلاصه هر یک تفسیری می‌کند که بنیادی درست ندارد و مورد صحیح آنهایی است که برایتان مفصلا توضیح دادم.

 

ـ از PJAK بگویید، PJAKدر چه تاریخی تاسیس شد؟

ـ فعالیت‌های جنبش آزادیخواه آپوئیستی در شرق کردستان به اوایل سال ۱۹۹۰ برمی‌گردد. ولی فعالیت منسجم و کاری که می‌توان آن را بنیادین نام نهاد بعد از توطئه ۱۵ فوریه و تظاهرات مردمی در شرق کردستان آغاز شد. در سال ۲۰۰۲ این فعالیت‌ها تحت‌نام جنبش اتحاد دمکراتیک ساماندهی شدند و در تابستان سال ۲۰۰٣ کنفرانس شرق کردستان برگزار شد که پیش‌کنگره PJAKمحسوب می‌گردید و در ۴ آوریل سال ۲۰۰۴ ، رسما PJAK تاسیس گشته و رفیق عبدالرحمان حاجی‌احمدی به ریاست آن انتخاب گردید. PJAK دو شاخه سیاسی دارد: شاخه جوانان آن کمون جوانان شرق Koma Ciwanen Rojhilat (K.C.R) و شاخه زنان اتحادیه زنان شرق کردستان Yekitiya Jinen Rojhilate Kurdistan (Y.J.R.K) نام دارد. همچنین نیروهای نظامی PJAK تحت نام نیروهای رهایی‌بخش کردستان Hezen Rizgariya Kurdistan (H.R.K) سازماندهی شده‌اند.   

ـ آیا شما از جایی هدایت می‌شوید و یا دستور می‌گیرید؟‌

ـ بنده مفصلا سیستم جنبش آپوئیستی را برایتان شرح دادم. نظام ما یک سیستم مدیریتی افقی و موازی است و سیستم عمودی نیست که همه دستورات از بالا بیایند. اگر کسی از مباحث مدیریتی اطلاع داشته باشد بهتر متوجه این امر خواهد شد. ما حزبی مستقل هستیم که بنابر قرارداد کنفدرالیسم دمکراتیک جامعه کردستان کسی حق دادن دستوری را به ما ندارد. ما نهادهای تصمیم‌گیری و اجرایی و حتی قضایی(دیسیپلین) را داریم که حزب تماما با آن مکانیسم‌ها کار می‌کند. مثلا شما توجه کنید در دنیا احزاب کمونیستی و سوسیالیستی وجود داشتند که همگی یک مدل داشته و با هم در انترناسیونال سوسیالیست بودند و هستند. هیچ کدام از این احزاب حق ندارند در امور دیگری دخالت کنند اما نقاط تعامل آنها نیز وجود دارند. ما نیز اندکی به آنها تشابه داریم، با این تفاوت که آنها از چند خلق بوده و ما همگی از یک خلق یعنی نهادهای خلق کرد هستیم و برای دور نشدن از حالت ملی و حفظ هویتی متحد و جلوگیری از ایجاد از هم‌گسیختگی هویتی و سیاسی تدابیری داریم. همگی ما معتقد به آپوئیسم (افکار رهبر آپو) هستیم و رهبر آپو را بعنوان رهبر خلق کرد و خط‌مشی مبارزاتی ایشان را بعنوان تنها راه رهایی از معضلات کردستان و کل خاورمیانه می‌دانیم.

 

ـ کسانی ادعا داشتند که شما دست‌پرورده رژیم ایران هستید؟ چه جوابی برای آن دارید؟ واکنش چندانی در این زمینه از شما ندیدیم.

ـ این سخنان در سازمان‌های کشورهای خاورمیانه همیشه رواج دارند. این یک سنت بسیار ناپسند در میان احزاب کردی و بویژه ایرانی است که همدیگر را بدون دلیل متهم به خیانت و دست‌پروردگی می‌کنند. شاید من نیز معتقد باشم که یک حزب به اهداف خویش خیانت کرده است اما اگر برای این دلیل نیاورم، سخنان من ارزشی نخواهد داشت. امروزه پس از چند سال ثابت شد که تمامی اتهاماتی از این دست علیه PJAK نادرست و کذب محض بوده و لزومی هم به پرداختن به آنها وجود ندارد. حتی کسانی که آن ادعاها را داشتند نیز هم‌اکنون ساکت شده‌اند. به نظر شما چرا ساکت شده‌اند؟ چون خلاف گفته‌هایشان ثابت شد. اما مورد مهم چیزی است که شما اشاره نمودید. ما جواب بسیاری از اتهامات را عمدا نمی‌دهیم. زیرا همانند بسیاری از عرصه‌های دیگر، در عرصه مباحثات نیز قائل به یک آداب سیاسی و نزاکت اجتماعی و سیاسی هستیم که در میان احزاب کردی و ایرانی جای چندانی ندارند و اکثرا در مباحث به هتاکی و فحاشی روی می‌آورند. اولا چنین کسانی برای ما جدی نیستند و چون جدی نیستند جوابشان را نمی‌دهیم، در ثانی خواهان حفظ نزاکت لفظی سیاسی خویش هستیم و مهمتر اینکه در عمل همه‌چیز عیان می‌گرد و ما با این اطمینان‌خاطر برخورد می‌نماییم.

ـ نظر شما در مورد سایر احزاب کردی چیست؟‌

ـ منظورتان همه‌ی احزاب کردی است؟

 

ـ حزب دمکرات کردستان ایران و کومه‌له‌ی زحمتکشان.

ـ ببینید جنبش آپوئیستی چرا بوجود آمد؟‌چون شورش‌های سنتی کردی و احزابی که تا سال ۱۹۷٨ فعالیت نموده بودند، هیچکدام نتوانسته بودند مسئله ملی کرد را حل نمایند و آخرین شورش‌ها به رهبری بارزانی به "ئاش به‌تال" یعنی دست کشیدن از مبارزه انجامیده بود. P.K.K بر بستری اینچنین و برای حل این مسئله رشد نمود. PJAK نیز بر همان منوال تشکیل شد. اگر احزاب قبل از PJAK پیروز شده و موفقیت به دست آورده و ورشکست نمی‌شدند، لزومی به تشکیل PJAK بدین شکل نبود. شاید احزابی تشکیل می‌شدند اما نه برای رهایی بلکه برای توسعه اجتماعی‌ـ اقتصادی می‌بود. اگر میهن ما آزاد می‌شد چه لزومی داشت من جوانی خود را صرف مبارزه در کوهستان‌ها بکنم. در زمینه‌ای دیگر می‌توانستم کار کنم. ولی شکست احزاب کردی در شرق کردستان، پیشرفت فوق‌العاده جنبش P.K.K بویژه در شمال کردستان و سطح علمی افکار رهبر آپو ما را به سوی تشکیل چنین سازمانی سوق داد. رهبر آپو در جایی می‌گوید: ما کار را با سه کلمه آغاز کردیم؛ کردستان مستعمره است. این کار با سه کلمه آغاز شد و هم‌اکنون به سطحی رسیده که یک سر سازماندهی آن در اروپا و سر دیگرش در کردستان است. جنبش ما به نظام و سیستمی تبدیل شده که دیگر از بین رفتن آن غیر ممکن گشته است. احزابی که شما از آن نام بردید احزاب سنتی هستند که علی‌رغم ظهور و پیشرفت‌شان در مقطعی خاص، به دلیل مشکلات ایدئولوژیکی و ساختاری و عملی و زمینه اجتماعی و معضلات متدیک قادر به موفقیت نگشتند. هم‌اکنون نیز علی‌رغم اینکه فکر می‌کنند با مداخلات خارجی زمینه پویایی آنها فراهم خواهد آمد و دل به آمدن آمریکا و جنگ محتمل آن با ایران خوش کرده‌اند اما از درون دچار تفرقه و انشعاب می‌شوند. دلیل انشعاب آنها این است که تئوری مشخصی ندارند که بتواند پدیده و مسئله کرد را تحلیل کرده، راه‌حل را تشخیص داده و اقدام نمایند، در ساختار سنتی حزبی باقی مانده‌اند، از کاراکتر ایلیاتی گذار ننموده‌اند، اراده آنها سست گشته، تحت‌تاثیر شیوه زندگی و برخورد نامطلوب در جنوب کردستان و تحت نظارت احزاب حاکم جنوب مانده‌اند. برداشت این احزاب از انقلاب غلط است و قادر به درک ماهیت مسئله کرد و ماهیت دشمنان و مخاطبان آن و شرایط جهانی و منطقه‌ای نیستند. دوران این احزاب به سر رسیده است. تنها اگر اینها بتوانند بخش پویا و جوان خویش را از قید سیستم خوشگذران و بی‌هدف زندگی در جنوب کردستان رها نموده، اقدام به ارائه یک تئوری منسجم نموده، راهکارها و استرتژی و تاکتیک‌ها را تعیین کرده و اراده و عزم انجام آن را نشان داده و حاضر به دادن بدیل در راه آن باشند می‌توانند ادعای پایبندی به شهیدان خود و خلق را داشته باشند. انسان‌های بزرگی در میان این احزاب در راه مبارزه شهید شده‌اند. جای تأسف است که راه آنها را ادامه نداده و درگیر مسائلی هستند که دل دشمنان را شاد می‌نمایند. ما مدعی هستیم که با تئوری و افکار خویش، ساختار سازمانی و قدرت عمل و انتقادپذیری فعلا تنها آلترناتیو موجود نه‌تنها در شرق کردستان بلکه در کل ایران هستم.

ـ احزاب ایرانی و یا اپوزیسیون ایرانی چه؟

ـ اپوزیسیون ایرانی از حالت انسجام بسیار به دور هستند. استراتژی مشخص ندارند، ماهیت‌شان مخدوش بوده و جای ابهام دارد. در کل اعتمادی به آنها باقی نمانده است، زیرا در عرصه عملی تقریبا صفر هستند. نشستن در خارج از کشور و داشتن پنجره‌ای غربی و اوریانتالیست برای نگریستن به مسائل وطن و دل خوش کردن به چند تلویزیون بسیار سطح پایین و بی‌کیفیت و پراکندگی فکری و چند دستگی و دهها مسائلی از این دست مانع آن هستند که انسان بتواند این اپوزیسیون را جدی ببیند. اگرچه تحرکات داخل ایران در چارچوب قانون موفقیت ببار نیاورده اما به نظر من این تحرکات جدی‌تر از اپوزیسیون خارجی است. به نظر من بزرگترین نقطه ضعف آنها عدم انتقادپذیری آنها و داشتن دیدی حماسه‌پرداز و احساسی و غیر عملی و اغراق‌آمیز نسبت به خویش است. یکی خویش را رئیس‌جمهوری می‌بیند، دیگری ولی و قیم و آن یکی هم رستم زالی است در تلویزیون! هیچکدام هم عملی ندارند که به مردم امید بدهند. تلویزیون‌ها و کانال‌های رسانه‌ای دیگرشان نیز بازتاب همین مقولات هستند.


ـ رابطه آنها با شما چگونه است؟‌

ـ درکل رابطه جالبی نداریم! واقعیت این است که ما سنت‌شکن و هنجارشکن هستیم و این دید تنگ‌نظر و ایلیاتی شرقی که حاضر به بازبینی کارهای خویش نیست کسانی چون ما را برنمی‌تابد. آنها احزاب تسلیمیت‌پذیری را می خواهند که اراده‌شان تابع وضع موجود باشد و "لختی شاه" را به مثابه آن "کودک" نبیند. سیاست مستقل، عمل جسورانه، هنجارشکنی و نوآوری و خلاقیت از دید آنها گناه است. به همین جهت کمتر از ما بحث می‌نمایند و هنگام بحث از ما نیست‌انگاری می‌کنند. رسانه‌های فارسی نیز همینگونه عمل می‌نمایند. مثلا اکثرا اخبار مربوط به ما را از دید جمهوری اسلامی و یا اروپا نقل کرده و حاضر نیستند مواردی را از ما بشنوند. تا بحال روزنامه‌هایی نظیر "دـ گاردین" و "واشنگتن پست" و یا چند روزنامه محلی اروپایی و یا کانال الجزیره در مورد ما برنامه ساخته اما آن دسته از رسانه‌های ایرانی و فارسی که حالت اپوزیسیون را برای خویش قائل هستند حتی یکبار هم به ما مراجعه نکرده‌اند. در کل برخود اپوزیسیون ایرانی نسبت به ما بهتر از برخورد رژیم ایران نبوده است. حتی رژیم ایران وجود ما را علنا می‌پذیرد اما برخی از اینها تا انکار و نفی ما نیز پیش رفتند. اما این ما هستیم که در عرصه‌ی مبارزه فعالانه ایستاده‌ایم و روزی خواهد رسید که همگی مجبور به اعتراف به این وضعیت خواهند شد. عمل همه‌چیز را ثابت خواهد کرد.


ـ نظرات
PJAK را در چند خط چگونه می‌توانید بیان کنید؟

ـ ما جامعه‌ای در حال گذار داریم و دشمنانی که رابطه آنها با همدیگر و با جهان و با کردها یک صفحه پیچیده شطرنج را تشکیل داده است. مباره ما دو بعد دارد یکی بعد داخلی که عبارت از انتقاد از ناهنجاری‌های سنتی و مانع‌ساز و روابط و مناسبات عقب‌مانده اجتماعی می‌باشد و ما با کار بر روی شخصیت و اجتماع کرد با استفاده از تئوری‌های رهبر آپو در صدد تصحیح آن هستیم. بعد خارجی نیز مبارزه با دشمنان و اشغالگران میهن‌مان است که با استفاده از علوم روز، روش‌های معقول و برخوردهای مناسب، درس گرفتن از تجربیات سایر شورش‌ها و احزاب کردی و دیدی نقدپذیر در پی انجام آن هستیم. به نظر ما مبارزه جهت توسعه اجتماعی‌مان دشوارتر از مبارزه با دشمنانمان است. اگر قادر به متحول نمودن جامعه‌مان باشیم، پیروزی در برابر دشمنان چندان دشوار نخواهد بود.

تنها با ایجاد یک شخصیت کادر نیرومند، اراده‌مند، آگاه و مبارزه و همچنین آموزش جامعه خویش و کاری بی‌وقفه و تلاشی وافر، دوری از چشمداشت‌های شخصی و پایبندی بی‌پایان به خلق و خط‌مشی رهبریت‌مان می‌توان در مقابل دشمنان برخوردی جدی داشته و مدعی انقلابی بودن شد.

 

ـ فاکتورهای خارجی چه؟ مثلا آمریکا و حمله به عراق؟ نظر شما در مورد ماهیت این حمله چیست؟‌ چه نظری در مورد آمریکا دارید؟

ـ هرچه ما مسائل و مشکلات خویش را به دست خود و بصورت عاقلانه و دمکراتیک حل ننماییم راهگشای مداخلات خارجی خواهیم شد. زیرا وجود سیستم‌های توتالیتر و تنگ‌نظر و محافظه‌کار و نادمکرات و متعصب برای سرمایه جهانی و گردش آن خطری را تشکیل می‌دهد. محافل جهانی سرمایه این را برنتابیده و اگر این نظام‌ها اقدام به دمکراتیک کردن خویش ننمایند،‌ راه را بر مداخلات خارجی خواهند گشود. حال هرچند همانند احمدی‌نژاد از مخالفت با آمریکا سخن برانند نیز واقعیت این خواهد بود. مداخله‌گران خارجی نیز در چارچوب منافع‌شان برخورد می‌نمایند. مثلا شما ببینید موضع آمریکا در برابر کردهای جنوب کردستان بهتر است از سکوت وی در مقابل پایمال شدن حقوق همان کردها در شمال. و یا در مبحث مخالفت با ایران آمریکا فقط از مسئله انرژی هسته‌ای و حقوق بشر نام می‌برد و سخنی از قومیت‌ها و بویژه کردها به میان نمی‌آورد. اینها اعتماد را ضعیف می‌نمایند. فاکتور خارجی مداخله در منطقه شرایط بهتری را برای خلق کرد بوجود آورده است اما تنها در صورت تشخیص ماهیت این امر و اتخاذ موضعی صحیح در مبارزه و استفاده از شرایط می‌توان به آن دل خوش کرد. چیزی که هم‌اکنون در میان کردها نمی‌بینیم.

 

ـ یعنی به نظر شما در جنوب این کار صورت نگرفته است؟‌

ـ قطعا، به هیچ وجه استفاده مطلوبی از شرایط و زمان نکرده‌ایم. وقتی تازه آمدم به شوخی گفتم که جامعه ما با زمان همچون حلبی برخورد می‌کند. اما این یک واقعیت است که برخورد ما به معنی آن است که ما ارزش حلبی را هم برای زمان قائل نیستیم. ببینید در جنوب کردستان در مورد کارهای زیربنایی کاری انجام نشده، ما را با کرکوک مشغول کرده و موصل را از دستمان گرفتند در حالیکه موصل قطعا جزء خاک کردستان است. به مصداق مثلی که می‌گوید: با مرگ تهدید کن تا به تب راضی شود! در جنوب سیستم آموزشی برقرار نشده، وضعیت الفبا معلوم نیست. حتی هر تلویزیون برای خود مارش ملی را به نوعی پخش می‌کند. عملا دو حکومت وجود دارند و همه‌چیز از هم‌گسیخته است حتی سیستم‌های تلفن نیز! این نه تنها مطلوب به شمار نمی‌رود بلکه گاه جای خجالت نیز دارد. انتقادات بسیاری وجود دارند اما زمان آن فرا نرسیده است.


ـ در مورد نقش زنان در مبارزات خویش چه می‌گویید؟ من زنان بسیاری را اینجا می‌بینم، وجود اینهمه دختر جوان موضوعی نیست که نادیده گرفته شود.

ـ در ایدئولوژی رهبر آپو زنان جای مهم و حتی درجه اولی را دارند. این جمله رهبرآپو که "آزادی زن کرد آزادی کردستان است" اهمیت مسئله را نشان می‌دهد. در جامعه کرد، روابط و مناسبات بردگی‌سازی داریم که آسیب آن بیشتر از همه متوجه زنان است و این بر همه جامعه تاثیر می‌گذارد. بردگی در زن توسعه یافته و در مقابل آن در مردان نیز احساسات و ذهنیت حاکمیت‌طلب ایجاد می‌شوند. بازتاب این بر شخصیت گره‌کوری است که جوامع امروزین و بیشتر از همه جامعه کرد با آن روبروست. صدها معضل روانی و شخصیتی از این نوع ریشه در این مسئله دارند. تحلیلات رهبر آپو در این مورد در کتاب‌هایی نظیر چگونه باید زیست؟ عشق کرد، مسئله خانواده و زن، انقلاب اجتماعی و حیات نوین و چندین کتاب دیگر راهگشای تحولاتی در جامعه کرد شد. همان زنی که خویش را در چهار دیوار آشپزخانه محصور نموده بود، علی‌رغم اینکه حال از نظر سنی پیرتر شده است اما در صف اول مبارزات اجتماعی قرار دارد و هر روز در تلویزیون با دیدن صحنه‌هایی از این دست، انسان از این تحول شگفت و بزرگ در پوست خویش نمی‌گنجد. مسئله مسئله‌ای بسیار وسیع است که به نظر من بهتر است با یک رفیق زن در این مورد حرف بزنید. این برای ما یک پرنسیب است که کار زنان را به آنها واگذاشته و بغیر از انتقاد و همکاری البته در صورت درخواست آنها دخالت نمی‌کنیم.

و اینگونه موضوع دیگری را برای مصاحبه یافتم. در این مورد صحبت کردیم و چون زمان باقی نمانده بود، ترجیح دادیم تا در فرصتی دیگر به این مسئله مفصلا بپردازیم. با دختر جوانی بنام "بریتان" (که خودش می‌گفت نام خویش را به افتخار بریتان قهرمان فیلم بریتان و از پیشاهنگان معروف P.K.K بریتان گذاشته است) و دختری دیگر بنام "نوژین" قرار گذاشتیم تا در آینده‌ای نزدیک مجددا آمده و با آنها مصاحبه‌ای انجام دهم. در ضمن سخنان رفیق شورش و قبل از آمدن وی نیز رفقای جوانش از آثار عبدالله اوجالان و افکارش بسیار سخن می‌گفتند. من شنیده بودم که در زندان کتابی نوشته است اما چیزی که در اینجا می‌شنیدم بسیار جالب‌تر بود. از آنها خواستم تا در این مورد برایم توضیح دهند. شورش، رفیقش هیرش را فراخوانده و گفت چون کتاب‌های رهبری اکثرا به زبان ترکی است و این رفیق زبان ترکی می‌داند و مطالعه می‌کند بهتر می‌تواند یاری‌دهنده شما در این زمینه باشد. همان طلب را از هیرش نمودم. هیرش گفت:


ـ متاسفانه کمتر کسی از خود می‌پرسد که جنبش آپوئیستی با این وسعت خویش، بر اساس چه فکری ایجاد شده است؟ برخی آن را حزبی مارکسیست‌ـ لنینیست می‌دانند که البته این تا حدودی و برای مقطعی خاص صحیح بود. برخی اصلا فکر نمی‌کنند که ممکن است تئوری عظیمی پشت سر آن باشد ولی واقعیت این است که رهبرآپو بالغ بر دویست جلد کتاب دارد. تمامی درسهای او در آکادمی آموزشی در لبنان و سوریه به صورت کتاب چاپ شده‌اند و مهم‌ترین آنها را می‌توانم برایتان بگویم.

 

بعد دست به جیب جلیقه نظامی خویش برده و کاغذی پرینت شده را درآورد و داد تا نام کتاب‌ها را بنویسم: "راه انقلاب کردستان، نقش خشونت در کردستان، معضل شخصیت در کردستان، مسئله زن و خانواده، چگونه باید زیست؟ (دو جلد)، عشق کرد، جمهوری الیگارشیک، رهنمودهای پیروزی، سازماندهی، مسئله رهایی خلق کردستان و راه‌حل آن، رهنمودهای آزادی، رهبری و سیاست آپوئیستی، رهبری و فلسفه مبارزه، انقلاب در تئوری و عمل، تصفیه‌ی تصفیه‌گر، منتخبات(سه جلد)، اصرار بر سوسیالیسم اصرار بر انسانیت، برخورد انقلابی با مسئله دین، تاریخ در روزگار ما و ما در ابتدای تاریخ نهانیم، دگرگونی عظیم(گفتگو با مهری بللی، انقلابی چپ ترکیه)، رهبری و خلق(مصاحبه طولانی نبیل‌الملحم روزنامه‌نگار سرشناس عرب با اوجالان)، داستان دوباره‌زیستن (مصاحبه طولانی پروفسور یالچین کوچوک با اوجالان)، راپورت سیاسی تقدیمی به کنگره پنجم PKK، مخاطبی می‌طلبم، شخصیت مبارز در مبارزات رهایی‌بخش خلق، قیام مردمی در انقلاب دمکراتیک، انقلاب اجتماعی و زندگی نوین، متن سخنرانی‌های کنگره سوم، رهبریت و آزمون PKK، مبارزه حاکمیت در جنوب کردستان و موضع انقلابی دمکراتیک، ۱۵ آگوست پیروزی انسان، نیروی خلق بزرگترین قدرت (فوریه و مارس سال ۹۱)، قیام و نوزایی یک خلق (جلد اول ـ ژانویه ۱۹۹۲ و جلد ۲ ـ ژانویه ۱۹۹۲ ) ـ (آگوست و سپتامبر ۹۲) تداوم رنسانس کرد و تأثیر آن بر رنسانس خاورمیانه (جلد اول می ۱۹۹۲) ـ جنبش PKK، جنبش آزادیخواهی ملی و اجتماعی (فوریه و مارس ۹۲) ـ سوسیالیزم به مثابه تعالی شیوه حیات ـ منتخبات مصاحبه‌ها ـ گفتگویی با روشنفکران ـ عزم به تغییر چهره خاورمیانه ـ در مسیر رم ـ دیالوگهایی درباره زندگی آزاد ـ رهنمودهایی برای مقطع تحول (به کنگره هفتم) و دفاعیات متفاوت ایشان: راه‌حل دمکراتیک در حل مسئله کرد، از دولت کاهن سومری به سوی تمدن دمکراتیک، اورفا سمبل قداست و لعنت، کرد آزد هویت نوین خاورمیانه، دفاع از یک خلق."

و اضافه کرد از میان این آثار اینها به فارسی ترجمه شده‌اند: راه انقلاب کردستان، عشق کرد، چگونه باید زیست؟(جلد اول) اصرار بر سوسیالیسم اصرار بر انسانیت، رهبریت و سیاست آپوئیستی، معضلات خودسازی حزبی و وظایف ما، داستان دوباره زیستن (که در ایران نیز به چاپ رسید) و همچنین تمامی دفاعیات حقوقی ایشان.

 

واقعا موضوع جالبی بود که اصلا فکر نمی‌کردم با آن روبرو شوم. در مورد زنان، جنگجویان و بسیاری از مسائل دیگر شنیده بودم اما این برایم مورد بسیار جالبی بود. از آنها نسخه‌هایی از آن کتاب‌ها را خواستم. کتاب دفاع از یک خلق، از دولت کاهن سومر بسوی تمدن دمکراتیک، عشق کرد را برایم آوردند. به اضافه مجله‌ای بنام "ولاتی ئازاد" (میهن آزاد) که ارگان مرکزی PJAK بود و مجله‌ای بنام "زیلان" که به زنان و جوانان اختصاص داشت. همچنین قول دادند که در سفرهای بعدی نسخه‌ای از سایر کتابهای اوجالان که به فارسی ترجمه شده‌اند را نیز برایم آورده و یا فایل کامپیوتری آنهایی که ترجمه شده ولی هنوز به چاپ نرسیده‌اند را نیز در اختیارم قرار دهند تا تحقیق نمایند. هیرش با غرور در مورد آثار اوجلان سخن می‌راند، در پایان گفت:

 

ـ رفقای ما مشغول زمینه‌سازی برای ایجاد نهادی تحقیقی در مورد آثار رهبرمان هستند. کار این نهاد ابتدا ترجمه آن آثار به فارسی خواهد بود، همه این آثار به ترکی هستند. البته به زبان‌های دیگر و بویژه عربی و انگلیسی وجود دارند. بعد از این مرحله و به موازات آن کارهای تحقیقی در مورد آن آثار انجام خواهد شد.

با کوله‌باری پر آماده بازگشت شدم. اجازه عکس‌برداری چندانی ندادند و تنها خود چند عکس به من دادند. راننده ما که طی این مدت در محلی دیگر با برخی جوانان مشغول صحبت بود، دیگر از طولانی شدن کار حوصله‌اش سر رفته بود. از ابراز این تلف شدن وقت متوجه شدم که باید هزینه بیشتری بپردازم. با این توشه دور و دراز و به امید دیداری مجدد از میان این جوانان مملو از اعتقاد و ایمان به راهشان و رهبرشان به منزل یکی از خویشانم که اتفاقا مخالف PJAK بود! راه افتادم، به سوی سلیمانیه، جایی که اعتقادات رنگ و بویی بسیار متفاوت از رنگ و بوی این کوهستان‌ها داشتند...

 
متن این گفتگو در اخبار روز هم چاپ شده‌ است

+ نوشته شده در  2007/9/4ساعت 4:53  توسط عمر عنایتی  | 

 

                 

تساویری از موی بلند سر زنان

 

تصاویری از مو بلند ترین زنان دنیا
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
Image
 
+ نوشته شده در  2007/8/28ساعت 21:48  توسط عمر عنایتی  | 

 

                

 
کشف يک خلاء بزرگ در کيهان
 
 

اخترشناسان‌ چاله‌ اي‌ بزرگ‌ به‌ اندازه‌ تقريبا يک‌ ميليارد سال‌ نوري‌ کشف‌ کرده‌ اند که‌ خالي‌ از هرگونه‌ ماده‌ تا کنون‌ شناخته‌ شده‌‌ از جمله‌ ستاره‌‌ کهکشان‌‌ گاز و ماده‌ تاريک‌ است.‌‌

به‌ گزارش‌ باشگاه خبرنگاران به نقل از خبرگزاري‌ فرانسه‌ از پاريس ، ‌‌لاورنس‌ رادنيک‌ از دانشگاه‌ مينه‌ سوتاي‌ امريکا گفت:‌ نه‌ تنها تا کنون‌ کسي‌ چاله‌ اي‌ به‌ اين‌ بزرگي‌ کشف‌ نکرده‌ است.‌ بلکه‌ ما هرگز فکر نمي‌ کرديم‌ بتوانيم‌ خلائي‌ به‌ اين‌ وسعت‌ کشف‌ کنيم.‌‌

اخترشناسان‌ مي‌ دانستند که‌ جهان‌ در مقياس‌ بزرگ‌ داراي‌ مناطقي‌ است‌ که‌ در آنها هيچ‌ جرمي‌ و يا ماده‌ اي‌ وجود ندارد اما فکر مي‌ کردند اين‌ مناطق‌ بسيار کوچک‌ تر از خلائي‌ است‌ که‌ هم‌ اکنون‌ کشف‌ شده‌ است.‌‌

پروفسور رادنيک‌ در بيانيه‌ اي‌ اعلام‌ کرد ما مي‌ دانستيم‌ که‌ در اين‌ منطقه‌ از آسمان‌ چيزي‌ متفاوت‌ وجود دارد‌.

نقشه‌ تلالو اعماق‌ کيهان‌‌ بقاياي‌ اولين‌ فوتون‌ هايي‌ که‌ سيصد و هشتاد هزار سال‌ پس‌ از بيگ‌ بنگ‌ ‌ انفجار بزرگ‌‌ بوجود آمدند يعني‌ در زماني‌ که‌ نور و ماده‌ از يکديگر جدا شدند نشان‌ مي‌ دهد که‌ اين‌ قسمت‌ از آسمان‌ منطقه‌ اي‌ سرد و خاموش‌ است.‌‌

پروفسور رادنيک‌ گفت:‌ البته‌ نتايج‌ تحقيقات‌ ما بايد توسط منبع مستقل‌ ديگري‌ تاييد شود و افزود اين‌ منطقه‌ از کيهان‌ در شش‌ تا ده‌ ميليارد سال‌ نوري‌ از زمين‌ واقع شده‌ است.‌‌
+ نوشته شده در  2007/8/26ساعت 8:49  توسط عمر عنایتی  | 

              

کردها ؛ فهم سیاسی – ذهن تاریخی بخش ۱

جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان علوم سیاسی دانشگاه تهران

درباره تاریخ معاصر کردستان

بررسی "سایه – روشن " تاریخ معاصر کردستان ، در گفت و گو و پرسش و پاسخی با : دکتر عرفان قانعی فرد

 

1.      به وضعيت کردستان در 1917 اشاره کنید

در قبل از 1917، ظفر السلطنه حاکم کردستان بی عرضگی می کرد و ادارات را غارت می نمود و شهرها را بدون نظارت رها می کرد . در کردستان فقر و وحشت بيداد می کرد و کردستان حکم مسلخی وحشتناک و خرابه ای وحشتناک داشت و سراسر ايران و کردستان مورد هجوم سپاه روسی و عثمانی شده بود و زنان و کودکان از گرسنگی می مردند و زنان دارای بچه شيرخواره ؛ مردند و اطفال بی صاحب ماندند . و در روزنامه ارشاد 20 ربيع الثانی 1332 ه. ق . اين مسايل وجود دارد حتی در نشريه زبان آزاد ؛ سپتامبر 1917 نوشته شده که بسياری از دخترهای کرد به دست سربازان مورد تجاوز قرار گرفتند . مکرم الملک والی کردستان نوشت که "فرياد استغاثه خود و بزرگان اسلام را به گوش ايرانيان مقيم تفليس و باکو برسانيد . 000/40 آواره و گرسنه و بيوه زن و اطفال و مريض در شهر هستند . بالفرض تا زمستان اگر نوعی خودداری و تحمل نند ؛ علی التحقيق در زمستان کسی خلاص نخواهد شد و خواهند مرد ".به سرعت قيمت گندم در ايالت کردستان خرواری 100 تومان شد و برنج 300 تومان . کردستان آماج حملات روسی و عثمانی بود و در دوره جنگ جهانی اول يکی دو فوج از سربازان قديمی ژاندارمری در کردستان اقامت داشتند . يا حاج زمان خان بانه ای – بهادر السلطنه – در کردستان رياست نظميه را بر عهده گرفته بود و به زورگيری و رشوه ستانی شهرت داشت و ناصر الملک والی کردستان بود که بهادر السلطنه را لايق نمی دانست . بسرتها در ايام وثوق الدوله ، تشکيلات کميته مجازات را لو داد و از دولت تامين گرفت اما بسرتها در 1300 يا در بانه به دست گورک و مامش کشته شد يا در آذربايجان در جنگ با سمتيقو .

 

2.      آیا خارجي ها در ارتش سمكو دخالت داشتند ؟  

رضا خان ؛ با تقويت ارتش به عمليات سركوب شورش هاي استقلال طلبانه و مبارزات آزادي بخش و ضد بيگانه را كه با انگيزه هاي مختلفي عليه دولت مركزي مي جنگيدند آغاز كرد . از جمله سركوب قيام كلنل محمد تقي خان پسيان در خراسان و ميرزا جنگلي در شمال و سميتقو در كردستان :‌اما در گزارش پرنس رضاخان ارفع الدوله نماينده ايران در جامعه ملل به قوام السلطنه در 9 نوامبر 1921 آمده است كه وي نيروهاي شورش قدرتمندي داشته و ابزار جنگي مدرني در اختيار داشته و حتي چند افسر اروپايي را نيز به خدمت گرفته .

 

3.      آیا انگلیسی ها در کردستان  دخالت داشتند ؟  

بله ! بنا به  اسناد و روابط ايران و انگليس ... اسناد پراکنده زيادي درباره كردها به چشم مي خورد ، از کردستان در 1306 اداره مرموزات قشون به فرمانده تیپ گزارش می دهند که  خارجی ها – از جمله انگلیسی ها – در مریوان و دزلی و پنجوین ، فعال هستند و مشغول تحریکات داخلی اند . چون دولت در مریوان و اورامان ، چندان نفوذی نداشتند و خواهان نفوذ بیشتر بودند و اورامان را مرکز سیاست کردستان نامیده اند و شیخ محمد هم چند انگلیسی با لباس کردی را در دور و بر خود داشت و در سلیمانیه هم نفوذ داشت و ومحود خان کانی سانانی هم خود عشیره ای جداگانه بود  که البته عشایر با هم خویشاوندی خاص خود را دارند . در سلیمانیه 13/5/1309 گزارش می رسد که انگلیسی ها حضور تجاری دارند و ساواک وقت از طرف دفتر مخصوص شاهنشاهی دو نفر از برادران نعمت اله و اسداله سنندجی را به بهانه نفوذ در میان جاف ها به میان انگلیسی ها می فرستند تا شاید اطلاعاتی را کسب کنند و همیشه تلاش برای استقلال کردها را تحت عنوان تشکیلات نظمیه مملکتی وابسته به وزارت داخله – زیر نظر داشته باشند  و حتی کردستان را به چند بخش و منطقه امنیتی – سنندج و توابع – سقز و بانه – سردشت و ساوجبلاغ – تقسیم می کنند  و در سند 75 -3 / 1 لشکر غرب در 23/1/1308 هم به این مسایل اشاره شده است  و حتی انگلیسی ها یه این مساله پی می برند که چون مشایخ طریقت و روسای مذاهب نفوذ کاملی در میان کردها دارند ، مهم ترین آنها شیخ حسام الدین است که می توان از نفوذ وی کاملا استفاده کرد و از تحریکات روس و ترک در نقاط سرحدی و مرز جلو گیری کرد . در 19 / 10 / 1310 هم سپهبد امیر احمدی نامه ای کامل از اوضاع مرز کردستان و نفوذ انگلیسی ها و.. به شاه می نویسد  در 27/12/20 قاسمي به اداره كل شهرباني نامه اي مي فرستد كه "سرهنگ فليچر نماينده سياسي – نظامي انگليس در فرمانداري از وي پرسيده است محمد ريشه بانه اي چه مي خواهد ؟ چرا گاهي به جلو و گاهي به عقب بر مي گردد ؟ متنفذين شهر چند نفرند ؟ آيا كردها در رشادت مانند افغاني ها هستند ؟ .... سرهنگ مزبور كليه روساي دواير را به وسيله فرماندار انتظامي در ساعات مختلف ملاقات كرده و از آنها سوالاتي كرده است ".... در 25/9/21 وزارت دارايي كردستان به نخست وزير اعلام مي كند كه به نماينده كنسولگري انگليس ؛‌اطلاعات مربوطه به خوار و بار و غله را تقديم كرده است و رئيس بهداري كردستان – دكتر طبيب زاده در 21/2/24 نامه اي به فرماندار با ارجاع به وزارت كشور – اداره سياسي مي فرستد كه : " مطب خيريه انگليس از 7 ژوئيه 1943 در نتيجه خيرخواهي انگليس و جناب ماژور اوكشات – افسر ارتباط – در سنندج تاسيس شده و از نظر دارو خدمات بزرگي به اهالي سنندج نموده و كليه داروهاي گران قيمت را وارد و به صورت رايگان در بين افراد بي بضاعت توزيع كرده و تا اين تاريخ 4930 بيمار را معالجه و درمان مجاني    كرده اند !!

 

4.      درباره كردستان در شهريور 20 بیشتر توضیح دهید .

در شهريور 1320 ؛ ايران به اشغال نيروهاي نظامي و دولت هاي متفق در جنگ جهاني 2 درآمد . بامداد سوم شهريور 1320 ؛ رضا خان همچون خوابزدگان يا قمار باخته ها وقايع را پی مي گرفت و نمي دانست بازي چرخ گردون با او چه خواهد كرد . حال مجلس - وي كه مجلس را هميشه طويله اي مي خواند - ‌آماده بودند تا به بر كناري اش راي دهند كه در 26 شهريور 20 اولين پيامد اشغال ايران تبعيد رضاخان به جزيره موريس در شرق آفريقا و سپس ژوهانسبورگ در آفريقاي جنوبي بود و محمدرضاي 22 ساله جانشين شد . و در اين ايام : كشور در اشغال نيروهاي دول متفق در جنگ بود ؛ روس شمال و انگليسي ها جنوب را تسخير كرده بودند . مهاباد و بانه و سردشت و سقز و ديواندره تقريبا" خارج از نفوذ آنها بود و به قول كوريس كوچرا ؛ سرزمين بلاصاحب بود ! ( كه در تابستان گرم 1324 ؛ جمهوري مستقل مهاباد آغاز به كار كرد )‌سندهاي زيادي وضعيت آن ايام كردستان را تصوير مي كند : مثلا" در سند 189 انتخابات دوره رضا خان آمده است كه قبايل در كردستان اغتشاش كرده اند ؛ تيپ 9 زرهي از صحنه و كرمانشاه ؛مقدار قابل توجهي اسلحه و مهمات كه توسط سربازان فراري ارتش ايران مخلف يا به عشاير فروخته شده است ؛ يا زد و خورد بين دسته هاي كردي در كرمانشاه را واحدهاي گشت گزارش كرده اند . يا در 8/10/1320 نوشته اند : "مردم كرد گرسنه اند ... در شب گذشته در ديوان دره ، طياره بالاي سر قريه حاجي موسي به يك عده سوار عشاير و نظامي كه در تعقيب محمد علي فيضه گلباغي رفته بودند ؛اشتباها"‌تيراندازي كرده و چند نفر را كشته و زخمي كرده و 10 خانه رعيتي را خراب كرده . براي سقوط قاضي محمد هم دست كردهاي نفوذي دخالت داشته . در سند 35-331 ؛ با كلاسه 13/15 -25 كه خاطرات تيمسار سپهبد آق اولي آمده ؛‌مي گويد ؛‌كه مهاباد را قبلا"‌بمباران هوايي كرده بودند : وي قمرخان رئيس طايفه شعاك را دعوت مي كند ؛ به طرف شاهپور ورضاييه در پاي گردنه قوچي با روساي عشاير به ديدن آق اولي    مي روند و سپس قمرخان دست وي را مي بوسد ؛ در پشتكوه هم در عمليات نظامي با دولت همكاري مي كرد و در اسناد هست كه شاه پرستي با غيرت بوده !!

ارفع مي گويد :" انگليس فشار آورد كه ايران به وسيله ارتش متفقين اشغال شده ؛ ما نمي دانيم چه مذاكراتي در پشت پرده بين دولتهاي شاهنشاهي و دولتهاي روس و انگليس انجام گرفته بود ولي در صبح 3 شهريور 1320 ارتشهاي شوروي و انگليس به ايران تجاوز كردند . فرمانده لشكر كردستان و سنندج ؛ سرتيپ هوشمند افشار ؛ که از قضا افسري جدي بود ؛ به ارفع گزارش مي دهد كه باتباني افسر مامور اداري با كنترات چي گوشت محلي ، به پادگان گوشت فاسد مي دادند و اين موضوع كشف و افسر مربوطه بازداشت مي شود . سپس در تفتيش خانه اي آن افسر در سنندج و زير تخت خواب يك چمدان يافت مي شود پر از مدرك ؛ كه ركن 2 و افسر رمز لشكر نتوانست كشف كند ؛‌سپس ارفع به تهران مي فرستد و سرهنگ حسن اخوي رئيس ركن دوم كه بعدها سرلشكر شد و مدتي هم وزير كشاورزي در 24 ساعت كشف مي كند كه نزديك 200 نفر از افسران ارتش شاهنشاهي كه توده اي بودند و اغلب آنان در پادگان تهران مي خواستند در يك روز معين كودتا كنند (در اواخر شهريور ) : سپس گزارش به شاه مي رسد و افسران تهران بازداشت مي شوند : ارفع مي گويد در 1923 اتاتورك (غازي مصطفي كمال پاشا ) موفق شد اعلام جمهوري كرد در تركيه : شاه برايش شمشير مرصع نشان هديه فرستاد به آنكارا سرهنگ كوپال برد كه آتاتورك شمشير را بوسيد و سپس نامه اي تشكر آميز به شاه فرستاد .

 

5.      در ایام کشف حجاب رضاخانی ، در کردستان چه اتفاقاتی افتاد ؟  

در 17 دی 1314 که همزمان با تهران در دانشسراهای کردستان رفع حجاب به اجرا در آمد ؛ رضاخان در 18 آذر 1314 توسط وزارت داخل به حکومت سنندج نامه محرمانه ای فرستاد که موضوع کشف حجاب جدی گرفته شود و خيلی با متانت برخورد شود . در سند ش 68 اسناد ملی اشاره شده است که در 20/11/14 از تغيير لباس در کردستان گزارش رسيد که در بدو جريان نهضت کشف حجاب بانوان کردستان ؛ به علت حاضر نبودن کلاه و لباس زنانه به حد کفايت برای عده ای از بانوان طبقه سوم آنجا به حکومت کردستان تلگرافا" اجازه خواستند که بانوان آنجا با لباس محلی کردی – ترک چادر کنند تا به تدريج تهيه کلاه و لباس بکنند و هم صورت ساير بانوان شوند . و اگر اجازه هست مثلا" لباس و کلاه کردی محلی خود را نگه دارند .

 

6.      اگر ممکن است  نگاهی کوتاه به وضعت کردستان پس از 1320 داشته باشیم .

در تحولات پس از سقوط رضا شاه و آمدن محمد رضا پهلوی ؛ جامعه کردها نيز دارای اقشار گوناگون اجتماعی و صاحبان قدرت بودند و بنا به تغييرات ساختار سياسی مملکت ؛ تغيير می کردند ؛ در مناطق غير شهری بخش عمده جهت کردها را قشری بزرگ از دهقانان کم درآمد ؛ کارگران فقير و قشری متوسط از صاحبان حرفه ؛ تجار سنتی بازار و يک قشر کوچک مرفه فئودال و زمين دار تشکيل می دادند . در مناطق غير شهری نيز ؛ ايلات و عشاير و قبايل مختلف کرد وجود داشت که در تغييرات شرايط عمومی جامعه کردها ، لاجرم دستخوش تغيير و تحول شده بودند و اکثر کشاورزان کرد ؛ عملا" در فقر مطلق زندکی می کردند  و موقعيت بازار ؛ نقدينگی و اقتصاد و صنعت در کردستان بسيار متزلزل بود و در کنار فقر مزمن بی سوادی سنتی در فرهنگ کردها موج  می زد . در ايران سياست عشيرتی رضا شاه مخصوصا" در آغاز سلطنتش – بر تبعيد روسای عشاير و مصادره املاک و اراضی ايشان و اجبار آنان به يکجا نشينی با منع رفت و آمدشان به چراگاه های تابستانی و انتقال دادن تمامی عشاير کرد – مانند ايل گلباغی – به نقاط دور مبتنی بود که تاثيراتی بسيار منفی بر اقتصاد کردستان نهاد . پس از استعفا و تبعید رضا شاه ؛ وضع با برگشتن روسای تبعيدی و عشاير انتقال يافته ، به همان روال سابق بازگشت . و پس از جريان سمکو (سميتقو) و قاضی محمد ؛ حکومت انگار برای نوعی تبليغ و دلجويی ، کردها را در نظامی گری و ميهن پرستی و غيرت ، ستايش می کرد . واموال واملاک زمين داران کردگاه به بيش از150 روستامی رسيد . و طبقه ممتاز کردها را يک گروه بسيار کوچک از دیوان سالارها  و زمين داران و ملاکين و و بازاريان و البته به دربار تشکيل می دادند . و کردها در کنار ديگر اقوام ؛ جامعه رنگارنگ ايران را تشکيل می دادند . طبقات مختلف اجتماعی در کردها ، چندان جريانی فرهنگی – قومی را در جامعه آن زمان ايران به وجود نياورد تا بتواند از طريق مبارزه، سهم بيشتری را از قدرت سياسی دولت محمد رضا پهلوی کسب کند . ملاکين محافظه کار کرد نيز بيشتر به ترميم موقعيت خود پس از سقوط رضاخان می انديشيدند از چندان نفوذ اجتماعی و سياسی برخوردار نبودند ؛ قدرت آنان از نوع قدرت عشايری بود  و در دهه 1320 نيز ؛ اکثر عشاير اهرم فشار دست انگلستان ، عليه دولت مرکزی بودند . و در پنج مجلس طی سالهای 1320 تا 1332 ؛ اکثر مالکان محافظه کار کرد – مانند سردار معظم کردستانی (آصف) در کرسی ها نمايندگی کردستان را بر عهده داشتند و کردها از سنت سياسی پخته و جا افتاده و دارای تجربه برخوردار نبودند . از ديگر سود نهاد سياسی مشخصی برای جهت دادن مبارزه اجتماعی ؛ واقعيت خارجی نداشت و اکثر کردها گرديده به حزب توده ؛ فعال و هدفدار بودند که در آرزوی تعيين جريان عمومی سياست بودند .

در دوره دهه 30 جريان اصلاح طلب و تندروی جبهه ملی و حزب توده که در ميان طبقات متوسط و پايين شهری پايگاه داشتند  در سطح شهرهای کردستان نفوذی فراگير يافتند . حزب توده در کردستان و ميان نخبگان کرد با رشدی بی سابقه يافت و تعداد کادرهای حزبی فعال ، چشمگير بود و نظر طبقات پايين و متوسط ، کارگران ، کشاورزان ، دهقانان و زنان را جلب کرد . اما پس از سقوط دولت خودمختار آذربايجان و جمهوری کردستان ؛ فعاليت حزب توده در ميان کردها ؛ حالتی زير زمينی داشت و در صحنه ظاهر صرفا" جبهه ملی در عرصه سياست عرض اندام می کرد . هر چند که در ميان کردها به مذهبيون سنتی و فعاليت و نفوذ خاص خود را داشتند . و شايد ايدئولوژی اسلامی و انديشه ناسيونالِسم افراطی ؛ در ميان کردها موج می زد . در مجلس های شورای ملی ، نمايندگانی که از طرف کردستان انتخاب شده بودند اکثرا" از طبقه اشراف بودند و توجه زيادی به منافع آتی و آنی خود و مصالح اعوان و انصار وابسته به خود داشتند . و نماينده های مصلحت گرای کرد مجلس ، از چندان نفوذ و اعتباری برخوردار نبودند و جزو حاميان غير متعهد الگوی سلطنت بودند که خود نيز به مصونيت مالکيت های خصوصی خود در جامعه سنتی کردها ؛ دلبستگی داشتند : مردانی سست عنصر ؛ فرصت طلب ، مغرور ؛ مطيع حکومت مرکزی و بی بهره از نفوذ و قاطعيت قانونی در برابر حکومت بودند و شايد درکی درست از مسئوليت سياسی و اجتماعی خود نداشتند و در معنا و مفهوم نظام پارلمانی امروزی ، اکثر نمايندان کرد تجار و مالکانی بودند که از سواد و دانش کافی برخوردار نبودند و با سياست آشنايی نداشتند . جمعيت کردها نيز اکثرا" روستايی بوده و با شيوه سنتی کشاورزی و زراعت  پيله وری در مرز روزگار می گذرانيدند . عدم توسعه فقر و بيسوادی در جامعه کردستان هم گسترده بود ؛ و متعصب وابستگی های کهن قومی – محلی اکثر چهره های سياسی داخل نظام حکومت مرکزی – بجز گروه های مريدان و وابستگان – چندان از پشتيبانی و حمايت مردمی و پيوند موثر گروه های مختلف محافل جامعه کردها برخوردار نبودند و حتی نسبت به آنان موضعی بی طرفانه و رسمی و دیوان سالاری مصلحتی داشتند ؛ چون مريد و تحت سلطه دربار بودند و در برابر ولينعمت خود دستمايه قدرتی نداشتند . تا در برابر مسايل اجتماعی – سياسی جامعه کردها نوعی رويارويی داشته باشند و از طرفی ديگر جايگاهی مشخص و مبنی بر هويت کردی در بدنه سياسی کشور نداشتند ؛ گرچه در آن ايام اردلان را تا حد وزارت در هیئت دولت – با آن     کابينه های آسيب پذير و عقيم – مطرح و منسوب بودند ؛ اما ديگر ايشان به عنوان دارنده هويت کردی مشخص و تعريف شده ؛ شناخته نشده بودند .

اکثر ايشان بنا به گسترش پيوند شخصی و گروهی ؛ دريافت مساعدت ؛ تامين منافع و مقام اعوان و انصار خود و يا در اختيار داشتن منابع قدرت و مشاغل کليدی ، انواع روباط متداخل مبتنی بر بده و بستانهای گوناگون نوعی حس سرسپردگی و مديون بودن به قدرت مرکزی داشتند ؛ چهره های سياسی کرد از هماهنگی درونی بی نصيب بودند و بنا به حفظ تشريفات و موقعيت خود ؛ از روحيه همکاری بی بهره بودند ؛ گرچه هيچکدام از آنان در تعيين سياست حکومت ، مشارکتی نداشتند : و بنا به موقعيت سست و نامشخص و مبهم آنان در کابينه يا مجلس ؛ همواره از شبح عدم اعتماد حکومت مرکزی نسبت به آنان ؛ آسايش خاطر نداشتند . بنابراين همواره نوعی چند دستگی و حالت سکون و انفعالی در ميان اکثر ايشان مشاهده می شد .و از طرفی چون توهم مخالفت بالقوه کردها و عصيانگری آنان مطرح بود ؛ دولت های ميان مايه با نخست وزيرهای سست نهاد و ضعيف النفس در راس آن نيز ، با توسل به اين شگرد اعمال فشار و چماق در سايه جهت تهدید را هميشه در ذهن و سياست کاری خود داشتند تا مبادا کردهای نخبه با ايشان ؛ تضاد و يا تعارضی داشته باشند . و در بين نمايندگان کرد مجلس و اعضای حاضر در بدنه حکومت نيز ائتلافی مبتنی بر اصول مشترک ؛ اهداف مشخص و اولويت معين و خط مشی و سياستی خاص وجود نداشت ؛ تمام موقعيت آنان در گرو همان شبکه رابطه با دربار بود  و حتی مجموعه عوامل ساختاری و حاشيه ای به نماينده و شاغلی لايق فرصت نمی داد تا نقش خود را به طور موثر ايفا کند . در خود حکومت مرکزی هم البته ؛ کابينه های با ترميم ها و تغييرهای مکرر؛  فرصتی را برای توجه به تخصص و صلاحيت باقی نمی گذاشت ؛ چون مقام های کليدی و سمت های حساس ميان شمار محدود و مشخصی از نور چشمی ها دست به دست می گذاشت و رد و بدل  می شد .

 

7.      به همزمانی وقايع کردها در مجلس اشاره کنید

ادوار قانون گذاری را براساس تقسيم بندی سياسی تاريخ مشروطيت ايران به 3 عصر "قاجاريه ، پهلوي اول و پهلوی اول و پهلوی دوم " تقسيم بندی می کنند . که 5 دوره اول مجلس در عصر اول مشروطيت بود و دوره 6 تا 14 ؛ عصر دوم مشروطيت بود . البته مجلس ملی اول – يا مادر مشروطيت ايران را بزرگترين ؛ بهترين و پرشورترين و کاری ترين مجلس ايران می نامند ؛ مجلسی مشابه مجلس فرانسه در 1203 . از وقايع مهم مقارن مجلس 2 ، قيام فئودالها و طرفداران محمد علی ميرزا در کردستان بود که ضد حکومت ملی عمل کردند . (پس از 27/1/1288) در دوره 4 در کردستان اسماعيل سميتقو و در گيلان ميرزا کوچک خان جنگلی و در خراسان کلنل محمد تقی خان پسيان قيام کردند . در زمان رضا شاه ؛ قام حعفرالسلطان در 1310 درپاوه رخ داد . در دوره 14 غائله قاضی محمد و همراهانش و واقعه آذربايجان رخ داد . و با اعلام قاضی محمد ؛ زمينه برای انتخابات دوره 15 مجلس آماده شد . که در دوره 14 ؛ حکيمی نخست وزير بود و امان الله اردلان وزير دادگستری ؛ که ايران به خاطر حمايت شوروی به سازمان ملل متحد شکايت کرد . در دوره فترت بين دوره 14و 15 ؛ قوام نخست وزير بود و سران کرد اعدام شدند .

 

8.      چرا آصف  - بنا به نزدیکی اش با دربار - از قاضی محمد دفاع نکرد ؟

آصف برخورد دوگانه اي نسبت به قاضي محمد داشت ، از طرفي در گفتگوي با يحيي خان صادق اشاره مي كند ؛ كه به قوام سفارش قاضي محمد را كرده است :‌از طرفي در روزنامه اطلاعات 25/1/26 نوشته است كه آصف در سنندج فعاليت كردهاي دمكرات را خنثي كرد و اجازه نداد كه اين شهر به مهاباد جديدي در آيد . و شايعه اين محافظه كاري از بعضي جهت به نفع مردم سنندج تمام شد . اما در این باره به گمانم سخنان جناب یحیی خان صادق وزیری را باید شنید . اما سردار معظم آصف در دوره 7 وارد مجلس شد و تا دوره 15 مرتبا در مجلس بود و و در اولین انتخابات مجلس سنا در 1328 سناتور کردستان شد و در 1330 در گذشت و در این مدت 30 سال نمایندگی مجلس شورا و سنا ، هیچ وقت نطقی در مجلس نکرد  و همیشه جزو حزب باد و اکثریت مجلس بود و در محافظه کاری – لااقل پیش از انقلاب - مشابهی نداشت . وی در شهریور 1320 مدتی استاندار کردستان بود .

 

9.      نمايندگان آزادیخواه یا مشروطه طلب و کرد مجلس، قبل از انقلاب ، بیشتر چه قشرهایی بودند ؟

البته قبل از محمد علی شاه قاجار ، سنندجی ها چندان باوری به مشروطه نداشتند  و اکثر نمایندگان منصوبی دربار یا فئودال ها بودند تا انتخابی مردم . و  این مساله هم آشکار است که سنندجی ها همواره در طی تاریخ ؛ با حکومت مرکزی مراوده و رابطه نزدیک داشته اند از زمان سلجوقیان تا  زندیه و صفویه نیز با دولت دوست بوده اند و در کتابها از کمک کردها به حکام و سلاطین چه داستانها و حکایاتی که نوشته شده اند و مشهورترینش همان رابطه کردها با نادرشاه افشار است و یا تسلیم فوری و معامله اردلان با کریم خان زند به شرط ماندن بر ولایت حکومت کردستان   .اما در مجلس سابق شورای ملی با وجود این ارادت و وفاداری به دولت مرکزی  ،   از دوره اول مجلس در 13 مهر 1285 تا دوره 24 مجلس در 12 بهمن 1357 ،  هیچ نماینده کردی در سطح نواب ریئسی ، کارپردازی ، منشی ، و ریاست مجلس نداشته ایم ، دیگر پس از انقلاب و در مجلس شورای اسلامی  را نمی دانم .اما در آن 60 سال و 24 دوره ، 20 شخصیت اندک هماهنگ و بعضأ متفاوت  ، اما قابل تامل - نمایندگی سنندج را عهده دار بوده اند : میرزا حاج اسدالله خان کردستان ، آقا خان اعزاز السطنه ، میرزا فرج آصف " سردار معظم "  ، حاج محمد خان حبیبی ، میرزا محمد خان وکیل  " وکیل الملک " ، اسمعیل رحیم زاده ، نصرت الله صادق وزیری  " اعزاز الملک " ، عبدالحمید سنندجی " سالار سعید "  ، ناصر قلی خان اردلان ، حسین وکیل ، محمد رضا آصف ، امان الله اردلان ، دکتر محمد هاشم وکیل ، عباسقلی اردلان ، مهدی شیخ الاسلامی ، هوشنگ کمانگر ، محمد اصولی ، محمد عابد سراج الدینی ، فرخ لقا بابان ، حبیب الله امام مردوخ . و اینکه در تاریخ پهلوی چه اقدامی برای کردستان کردند در مقاله ای و جایی دیگر می توان در این باره بحث کرد.

در بين نمايندگان مجلس چند نفر جالب توجه اند : يکی حاجی ميرعبدالمطلب کردستانی (امين التجار) فرزند ميرزا ابراهيم ؛ که تاجر مقيم مرکز بود در دوره اول از طرف اصناف – قصاب و دباغ و مرغ فروشان نماينده تهران می شود ؛ دوم امان اله اردلان که شخص باهوش و اهل فضلی بوده . سوم دکتر هاشم وکيل (که پدرش نيز چندين دوره نماينده مجلس بود ) پس از فوت پدر در بهداری کردستان کار می کرد و سپس کرسی پدر را احراز کرد . اختلاف وی با فرج آصف از زمان تشکيل حزب سعادت در کردستان شروع شد و اين حزب البته در 28 مرداد 1332 به کلی متلاشی شد . وی در دوره 18 به کمک دیوان بيگی و حائری زاده – از محارم سپهبد زاهدی – به کرسی وکالت در مجلس رسيد و مردی بسيار زيرک و کاردان بود . و چهارم "سالار سعيد" بود ؛ مردی باهوش و داماد خانواده فرمانفرما ؛ از طرفداران سيد ضيا ؛ عضو موثر حزب اداره ملی که در دولت مصدق به خاطر نزديکی اش به انگليسی ها مورد بی مهری واقع شد و پس از 28 مرداد 32 ؛ مجددا" به کار سياسی بازگشت و وکيل مجلس شد . در دوره 16 جزو مخالفين دولت بود و گاه به عنوان يکی از متوليان مجلس – از وی -  نام برده می شد . يا اسدالله کردستانی – که نمی دانم – قبل از تشکيل مجلس سوم در 25/12/30 جز اعتداليون بودند ( مانند دهخدا و اعتصام الملک که خروج خود را از آن حزب اعلام کردند) .

 

10.  درباره اسناد موجود درباره كانديدا شدن نمايندگان كرد بیشتر توضیح دهید .

سندهای پراکنده و عجیب و غریبی در این باره وجود دارد . مثلا نمايندگان كرد مجلس 7 سنندج و ديگر مناطق كرد به بعد بدون استثناء بايد اول رضايت دربار پهلوي را اول تحصيل مي كردند و حتي در خفا هم گاهي به وزير دربار زير ميزي مي دانند .در اسناد موجود در اداره کل آرشيو اسناد و موزه دفتر رياست جمهوری به موارد جالبی بر می خوريم : مثلا" آقای حاجی محمدخان اردلان ؛ عبدالحميد خان سنندجی و کردستانی حائز اکثريت آراء شده اند : که در 17/2/1350 حکم توقيف آمده !يا اينکه فرمانده لشکر ؛ علی اشرف وزيری – پسر مرحوم مشير ديوان – را برای نمايندگی سقز معرفی می کند ؛ اما ديگری افتخار ناهيد را . يا در سنه 74 ؛ کانديداهای مورد نظر تيمور تاش برای دوره نهم مجلس ؛ فرج الله خان آصف ؛ محمد وکيل الملک و مفتی است . يا در روزنامه آزادگان 29/9/30 آمده است که از دوره 14 به بعد وکيل سقز را آشکارا وزارت جنگ و ستاد ارتش تعيين      می کند : يا اعيان و اشراف زادگان موافق محمد رضا آصف هستند و مخالف عبدالحميد سالار سنندجی .

 سالار جاف  در 2-8 / 7578 مورخه 30/9/53  به یکی از اقوام قاسم مهتدی اظهار داشت که به قاسم پیغام دهد تا خود را کاندیدای مجلس کند ، زیرا حالا ایران – به خاطر حزب رستاخیز- تک حزبی است و هر کس بیشتر مورد تایید مردم باشد ، نماینده خواهد شد و سپس خود جاف شخصا به مهتدی تلگراف زد و با او بنا به اسناد رابطه ای بسیار نزدیک داشته است  و دوست داشت که مهتدی عضو رستاخیز شود و آنگاه از طرف بوکان نماینده مجلس . یا در سند 470 به تاریخ 6/2/1354 کلاسه 445/341 آمده است که محمد اصولی – کاندیدای سنندج – ساکن تهران و کارمند سازمان بازرسی شاهنشاهی و نماینده دوره 22 سنندج است و جلال ظاهری مستشار دیوان عالی کشور کاندیداری بیجار می باشد که ثابتی از اداره دفتر نخست وزیری به ریاست ساواک تهارن می خواهد که بیوگرافی وی را بدهد  که در همان سال بنا به سند 4/4/54 ش 10709 / ه  محرمانه نخست وزیری به سازمان اطلاعات و امنیت کشور؛  دکتر عابد سراج الدینی – نماینده سنندج – و ایرج صمدی – قروه – حسن اردلان – سقز و بانه – به نحوه اجرای انتخابات اعتراض کرده اند و تقاضای رسیدگی دارند .

 

11.  درباره خانواده وکیل چطور ؟

در اسناد تاریخ معاصر ایران ،  نام " وکیل "  از سند [ش.پ 617 ف 5ب الف 1 ] [ ش.ت 293005824 وزارت داخله ایران ]– به بعد -  قابل یافتن است که در آن سند به تاریخ 24 / 7 / 1311 دایره انتخابات سنندج تلگرافی رمزی به تهران فرستاده است  که حکومت کردستان – وقت – کاندیداهای خود را صرفا فرج الله خان آصف ( ملقب به سردار معظم و متولد 1260 )  و محمد خان وکیل ( ملقب به وکیل الملک و متولد 1264 ) می شناسد. میرزا محمد خان وکیل در دوره های 4 و 5 و 8 و 9 و 10 و 11 و 12 مجلس شورای ملی سابق نماینده سنندج بوده است .  و از همان خانواده بعدها حسین وکیل در دوره 15  ( که فرج آصف پس از 12 دوره نمایندگی از دوره 3 تا 15 ، راهی مجلس سنا شد و وکیل بنا به مراودت با آصف توانست نماینده سنندج شود ) و فرزندش دکتر محمد هاشم وکیل ( ریس بهداری کردستان و متولد 1295 ) در دوره های 18 و 19 و 20 نماینده سنندج بوده اند . و البته روشن است که اکثر نمایندگان سنندج در 24 دوره مجلس شورای ملی - و بعدها مجلس سنا - در حکومت های قاجار و  پهلوی  از طبقه مالکین عمده و محافظه کار کردستان و چند شغله   و اکثر با سواد بوده اند یا تحصیلات قدیم و متعارف و یا سواد جدید و مدرک دانشگاهی داشته اند و این مقام بیشتر در میان این خانواده ها دست به دست می گشت . و خصوصا خانواده آصف که بنا به احترامی که رضا خان برای ایشان قائل بود در مجلس از ارکان و متولیان عمده بوده اند.و زمانی که سالار الدوله حاکم کردستان پس از محمد علی شاه بود ، و یحیی خان صادق وزیری در این باره بهتر توضیح می دهد که  رضا ماکسیم ( مسلسل چی ) در جلوی در منزل آصف دیوان ،  نگهبانی می داد ( میزا علی نقی خان آصف اعظم که در 1316 در گذشت ) ، شاید کسی نمی دانست که او ،  روزی رضا شاه پهلوی ایران خواهد شد . البته از یحیی صادق وزیری شنیده ام که " روزهای دوشنبه وقتی رضا خان نمایندگان مجلس  را در کاخ مرمر به حضور می پذیرفت و احوالپرسی میکرد ، جلوی فرج آصف که می رسید ، می گفت " حال آقا ( پدر گرامی شما ) چطور است ؟ " ...و در رفتاری متناقض ، یکبار هم که رضا شاه به سنندج آمد به جای رفتن به منزل آصف ، به خانه ریئس قشون رفت  و در نطقی اعیان و اشراف کردستان را مسئول عقب ماندگی قلمداد کرد !.

 

12.  در انتخابات دوره 17 چه اتفاقاتی رخ داد ؟  

در 16/12/30 رزم آرا کشته شد و دکتر عبدالحميد زنگنه ؛ رئيس دانشکده حقوق هم ترور .  در تهران به مدت 2 ماه اعلام حکومت نظامی شد و در همان دوره 16 بود که مصدق نخست وزير شد . مصدق می خواست انتخابات دروه 17 را کاملا" زير نظر داشته باشد ، توده ای ها در آن ايام چندان مقبول نبودند ؛ چون در 15/11/27 بود که ترور غير موفق شاه در دانشگاه تهران رخ می دهد و از طرف مجلس فعاليت توده در ايران غير قانونی    می شود . هر چند که مصدق پس از انتخاب 80 نفر ؛ نتوانست مجلس 17 را يکدست و مطيع  کند و روزنامه نبرد هم از وی انتقاد کرد .در نشريه شاهد ايران ، ش 6/10/30 ؛ آورد شده است که مصدق معتقد است "مردم بدون دخالت مراجع ذی نفوذ در محيطی آزاد در انتخابات شرکت کنند و حتی اين شعر در بعضی کتابها آمده است که : مژده آزادی از دکتر شنو با گوش جان / گفت آزاد است اين دوره در ايران انتخاب ؛  تا به کی دست خيانت پيشه بايد بود باز / تا به کی آزادگان را کس نياورد در حساب ؛ دست بد خواه وطن از هر طرف بايد بريد / تا نگردد در وطن برپا از آنان انقلاب  و... .اما در مطبوعات چپی ؛ مرتب نقطه ضعف های مصدق را گوشزدمی کردند ، مثلا" در 2/12/30 شاهد ايران در ش 7 به کنايه نوشت ؛ آقای دکتر مصدق تا اينجا را خوب آمديد . مثلا" در باختر امروز (ش 700 به تاريخ 30/9/30) سيد جمال الدين اخوی دادستان کل کشور و رئيس هيئت عالی مشاوره انتخابات ؛ مدعی شد که انتخابات دوره 17 يک تحول بی سابقه در ايران پديد خواهد آورد .  و در اخبار می آمد که مثلا" اطاق محل نگهداری صندوق های آراء انتخابات در تبريز در 29/11/30 آتش گرفته است . هر چند انتخابات بين 5 گروه بود : مردم –ارتش –دولت –فئودال ها و حزب توده . در مهاباد هم صارم الدین صادق وزیری منتخب مردم شد که شاه به جای وی ، امامی را به مجلس فرستاد !

 

13.  درباره  زندگی و عملکرد صارم الدین صادق وزیری بیشتر توضیح بدهید .

صارم الدين صادق وزيري در 13 خرداد 1300 در شهر سنندج ديده به جهان گشور و دوران دبستان و متوسطه خود را در آن شهر به پايان رسانيد و چون در سنندج آن زمان دريافت ديپلم غير ممكن بود به ناچار براي اخذ آن به تبريز رفت و در رشته علوم طبيعي از دبيرستان فردوسي فارغ التحصيل شد و آن گاه وارد دانشگاه شد . در شهریور سال 1320 ناگهان با هجوم نيروهاي انگليس وشوروي باايران اشغال شد وپايه هاي استبداد رضاخاني فرو ريخت و با اشغال متفقين رضا شاه به نفع وليعهد خود از قدرت كناره گرفت و سپس تبعيد شد ...نارضايتي عمومي مردم سراسر ايران را در نورديده بود هر چند كه مردم وبه ويژه روشنفكران و نسل جوان به سامان و پيشرفت اجتماعي اميد دارد و با شور وشوق در صحنه سياست فعاليت    مي كردند . در سال  1319 قاضي محمد را دوبار ملاقات مي كند ؛ خود وي  مي گويد " 2 بار در تبريز و تهران او را ديده ام و با او هم وقتي براي مذاكره با قوام السلطنه به تهران امده بود سرميز نهار نشسته ام " .و درباره نحوه ديدار مي گويد " ،‌مظفر فیروز ؛ معاون قوام السلطنه ؛‌يكي از كارمندان وزارت خارجه را به نام علي فرداد به عنوان مهماندار قاضي محمد ، تعیین كرده بود. اين شخص در كسوت مهماندار مامور مراقبت ازاعمال وملاقاتهاي قاضي محمد بود . كما اينكه وقتي بعد از 2 روز به ملاقات زنده ياد قاضي محمد رفتم وي اسم و مشخصات مرا در دفتري ثبت كرد و سپس اجازه ورود به داخل  ویلای ش 5 را داد و قاضي محمد مردي سنجيده و دورانديش بود نهايت احتياط را در ملاقات ها و ديدارهايش مراعات مي كرد تا مبادا كه سوظن قوام السلطنه و دولت او را برانگيزد و هيچگاه تن به ريسك نمي داد !!و در آن ايام با صدر قاضي نماينده مهاباد نيز نشست و برخاست داشت ؛‌مثلا" " در ايام عيد نوروز سال 1324 بود كه روزي من براي تبريك عيد به منزل زنده ياد صدر قاضي رفته . منزلش در ضلع شرقي – غربي كوچه نظاميه بود و بالاتر از منزل سرلشكر بقايي كه بعدها در زمان دكتر مصدق رياست شهرباني كل كشور را به عهده داشت ؛‌واقع شده بود . به     به خيابان اميريه (منيريه ) نقل مكان كرد و تا پايان كارش در جهات منزل اقامت داشت !!زيرا دوره چهاردهم مجلس شوراي ملي كه در اواخر 1324 و اوايل 1325 به پايان رسيد . زنده ياد صدر قاضي نمايندگي مهاباد را در مجلس ايران بر عهده داشت . و پس از وي ابتدا امان اله اردلان (حاج عزالممالك )‌و سپس عبداله آقا ایلخانی زاده نمايندگي مهاباد را بر عهده داشت .و صارم الدين صادق وزيري درباره مرحوم عزالممالك مي گويد :" ‌با وي قوم و خويش بوديم چون مادر پدرم از اقوام نزديك پدر حاج عزاي لمل برد ؛‌خواهر ايشان همسر مرحوم ساعدالممالك – پاسيار محمدجعفر آصف وزيري – پسر عمه پدرم بود ) جز در مجالس ختم خانوادگي هيچگاه من ايشان را ملاقات نكرده ام .وي در ابتداي جواني وارد فعاليت هاي سياسي شد و بدين مناسبت براي اولينبار در كابينه نظام السلطنه مافي مشهور به كابينه مهاجرت به سمت وزارت برگزيده شد و ديگر هيچگاه وارد فعاليت هاي سياسي نشد . نمونه ای از رجال محتاط و محافظه كاري بود كه هميشه با دولت هاي وقت مماشات مي كرد و از آن در دلها تبعيت . و هيچگاه در نقش اپوزيسيون ظاهر نمي شد ؛ اصلا" كردي حرف نمي زد ؛‌ با زعماي كرد رابطه و مراوده اي نداشت تا مثلا" براي احقاق حقوق ملي كرد فعاليتي داشته باشد" . آنگاه در ادامه نحوه آشنايي با قاضي محمد در سال 1319 خود بهتر توضيح مي دهد . ويكي ديگر از افرادي كه وي مراوده با او داشته است با احسان نوري پاشا است كه ساواك در گزارشهاي خود وي را "سرتيپ سابق ارتش تركيه " معرفي مي كند .وي از رهبران كرد تركيه بود كه مدتي به ايران پناهنده شده بود و در تهران زندگي مي كرد و صارم معتقد است " در ابتداي امر جز معدودي مامورين مخصوص دولت و تعداد اندكي از آشنايان ؛ كسي از هويت ؛‌موقعيت و محل اقامت او كوچكترين وقوفي نداشتند . به مدت شش / هفت سال منزل ما در نزديكي منزل احسان نوري پاشا بود كه فاصله منزل من و او بين 150 تا 200 متر بود . منزل وي پايين تر از كوچه نظاميه كوچه شرقي – غربي به موازات كوچه نظاميه كه انتهاي آن به پشت دبستان دخترانه تازه سازي ختم مي شد كه در حال حاضر نام آن دبستان به خاطرم نمانده است ولي اين همان محلي بود كه اجتماع بزرگ حزب جمهوري اسلامي در آن تشكيل شده بود و مخالفين در آن جا بمب گزاري كردند و بيش از 72 از جمله آيت اله بهشتي و يارانش در آنجا كشته شدند ".

صارم الدين صادق وزيري ، مانند بسياري ديگر از فعالان سياسي و اجتماعي ؛ كردها عضويت حزب توده را مي پذيرد و در سال 1329 علاوه بر عضويت در شوراي مركزي جمعيت حقوقدانان دمكرات ايران ؛ به عنوان عضو موسس " جمعيت ملي مبارزه با استعمار " سردبيري روزنامه " شهباز" را بر عهده مي گيرد كه تا 1331 ادامه داشت . وي مي گويد :"  روزنامه شهباز – كه صاحب امتياز و مدير رسمي آن زنده ياد رحيمنامور بود از بدو تشكيل جمعيت ملي به مبارزه با استعمار به عنوان ارگان جمعيت انتشار مي يافت و تاكودتاي 28 مرداد اين وضع ادامه دشات ؛بارها توقيف گرديد و به جاي آن از امتيازات ديگري كه در اختيار حزب بود استفاده مي شد . مسئول حزبي و سردبير اين روزنامه تا پايان 1331 من بودم و از آن تاريخ به بعد تا كودتاي 28 مرداد رفيق ديگري كه اكنون در ميان ما نيست اين سمت را بعهده داشت اما من همچنان در حيات تحريريه حضور داشتم و غالب    مقاله هاي روزنامه به قلم من بود از 28 مرداد به بعد اين روزنامه منتشر نمي شد و زنده ياد نامور ناگزير و ترك ايران شده بود"  . که درباره انجمن ضد استعمار یا جمعيت ملی مبارزه با استعمار ؛ در سال 1363 ؛ ابراهيم فخرايی "در یادگارنامه " – که خاطراتش می باشد – به اعضاء موثر این انجمن – شمس زنجانی ؛ یحیی خدابنده ، مصطفی بی آزار ، علی هاشمیان ، رحیم نامور ، هنریار دکتر علی محمد طباطبایی ، پرتو علوی و صارم الدین – اشاره می کند که هتفه ای یک روز جلسه داشتند و در پیرامون مسایل جاری کشور مذاکره و تبادل نظر می کردند . جمعیتی تقریبا" مستقل و ملی که وابسته به هیچ حزب و گروهی نبود و وی اشاره می کند که صارم خان ، عضو موثر شورا بوده و همیشه با پادر میانی و وساطت جدل را پایان می داد . که بعدها " درآخرین جلسه تصمیمی مبنی بر مخالفت با سلطنت گرفته شده که مشخص نشد چگونه صورت مجلس انجمن به دست مامورین افتاد و تعدادی از امضاء کنندگان را دستگیر و روانه زندان نمودند . در سال 30 مردم کرد نیز مانند دیگر شهرهای ایران ؛ تظاهرات کردند و حتی در ملی شدن صنعت نفت ؛ به جشن و پایکوبی پرداختند ؛ دولت از فئودال ها و ارباب ها پشتیبانی می کرد در مهاباد ؛ برکان ؛ مریوان با اعتراض بعضی از روستائیان خانه و انبار چند تن غارت شد و به آتش کشیده شد .در سال 1331 کاندیدای مجلس می شود و به علت کرد بودنش طبعا نفوذ بیشتری در میان کردها داشت و خود نیز در بیانیه اش اعلام کرده بود که در مجلس از حق کردها دفاع خواهد کرد  . که در کنار او محمد مکری  و نوشیروانی هم کاندیدا شدند که غنی بلوریان به صارم الدین کمک کرد و هاشم شیرازی به محمد کیوانپور / مکری . تا سال 1331 جهت شرکت کردن در کاندیداتوری نمایندگی مجلس در دور 17 ، مشاغلی از قبیل " دادیاری دادسرای تهران – مسئولیت دایره اجرای احکام دادسرای تهران – بازپرسی دادسرای تهران – دادیاری و بازپرسی دادسرای دیوان کیفری " را بر عهده داشت که در انتخابات نمایندگی با حداکثر آرا ماخوذه ،  برگزیده شد . اما بنا به هجوم لومپن ها ی وابسته به دربار در عرصه سیاسی ، ارتش صندوق های رای را ابطال کرد و به جای وی حسن امامی – که شخصی نزدیک به شاه و دربار بود – را روانه مجلس کرد و اعترض ها فایده ای دربرنداشت . 

 مصدق ؛ هنگامی که در ماه های پس از 30 تیر با اطمینان از شکست شاه و انگلیس به تغییرات اجتماعی بنیادی دست زد . پشتیبانی جناح سنتی جبهه را از دست داد ... وزارت دادگستری را به عبدالعلی لطفی ، قاضی ضد روحانی که در بازسازی نظام قضایی یاور رضا شاه بود و وزارت فرهنگ را به دکتر مهدی آذر استاد دانشگاه آذربایجانی هوادار حزب توده واگذار کرد.(که) قنات آبادی و دیگر رهبران مذهبی جبهه ملی نسبت به آینده اظهار نگرانی کردند .بعد از 30 تیر ، لطفی – وزیر وقت دادگستری – مجددا صارم خان را به کار دعوت می کند و برای نخستین بار دادسرای انتظامی قضات را تشکیل می دهد که اغضای اولیه آن عبارت بودند از " الوتی ، حسابی ، رشاد و صارم خان " . که با اعلام نام وی به مجلس 17 ، بقایی علیه می موضع گیری می کند در حالیکه رضوی و معظمی – نمایندگان مجلس – از وی دفاعی جانانه می کنند . [ که متاسفانه در کتابخانه مرکز تاریخ معاصر و مجلس شورای اسلامی ، صورتمجلس آن روز وجود نداشت تا سخنان ایشان درباره صادق وزیری را بازگو کنم ]  وی تا 28 مرداد 1332 در سمت دادیاری دادسرای تهران باقی ماند و پس از آن دستگیر شد . پس از کودتای 28 مرداد 1332 از طرف دادرسی ارتش به اتهام علیه براندازی سلطنت ؛ دستگیر می شود و ابتدا به زندان قلعه فلک الافلاک و آنگاه به همراه زندانیانی مانند کریم کشاورز و ... به جزیره خارک تبعید می شود . 14 ماه را در زندان انفرادی می گذراند . در دادگاه تجدید نظر نظامی به حبس ابد در زندان قصر ؛ محکوم می شود اما وی مممول بخشودگی قرار می گیرد و پس از 4 سال و اندی از زندان رها می شود . در مدتی که در زندان لشکر 2 زرهی بوده است – همان شکنجه گاه معروف تیمور بختیار – با دکتر حسین فاطمی ، از برجسته ترین چهره های جنبش ملی نفت و مصدق السطنه – هم بند می شود که خود می گوید:"  پس از کودتا من زندانی و محکوم شدم . ابتدا به اعدام و سپس به حبس ابد ؛ بعدا" به جهتی در کمیسیون عفو وزارت دادگستری بده و بستانی بین دادستانی ارتش و ریاست دادگستری – دکتر اسداله مبشری که دوست نزدیک و صمیمی من بود صورت گرفت و بدین شرح که کمیسیون با تقاضای عفو چند سرهنگ ارتش که در اصفهان به اتهام قتل یک جوان محکومیت یافته بوند موافقت کرد و در مقابل دادستانی ارتش نیز با بخشودگی من موافقت می کند . پس از آزادی ؛ زنده یاد احسان نوری پاشا و احمد توفیق به دیدنم آمد و پس از چند روز من به بازدید ایشان در منزلش رفتم " .

و سپس بنا به گفته دکتر الموتی ، وقتی فضای باز سیاسی اعلام شد ؛ جمعیت های متعددی در حمایت زندانیان سیاسی به وجود آمد که از جمله کمیته دفاع از زندانیان سیاسی بود که ژان پل سارتر فرانسوی در آن باره نوشت . پس از آن جمعیت حقوقدانان ایران تشکیل شد و حمایت همه جانبه خود را در حفظ فوق مطرح و قانون اساسی اعلام داشت از 21 نفر اعضای شورای جمعیت می توان به  صارم الدین صادق وزیری – هدایت اله متین نصیری – عبدالکریم لاهیجی  یحیی – رضا زواره ای ؛ مصطفی رحیمی سید محمد خامنه ای و ... اشاره کرد " در بدو امر کانون وکلای مرکز از دادن جواز فعالیت وکالت وی امتناع می کند  به ناچار از استان فارس موفق به دریافت مجوز فعالیت در وکالت را دریافت می کند و در تهران به فعالیت تخصصی خود می پردازد و پس از مدتی به عضویت اصلی هیات مدیره کانون وکلای مرکز و بازرس اول هیات مدیره کانون وکلای مرکز در      می آید و تا 1358 در این سمت باقی می ماند. در سال 1356 نیز جزو وکلا و قضاتی بود که طی نامه ای سرگشاده به شاه برلزوم اجرای قانون اساسی و متمم آن تاکید کردند و فضای باز سیاسی را خواستار شدند و در همان سال جزو موسسین و عضو شورای مرکزی جمعیت حقوقدانان ایران بود که نقش بسیار عمده ای در مبارزات آزادیخواهانه مردم ایران در شکل گیری انقلاب ایفا کرد و در سال 1357 نیز به عضویت هیات مدیره جبهه دمکراتیک ایران در آمد . در سال 1357 سردبیری نشریه هفتگی "صدای معاصر" را برعهده داشت . پس از پیروزی انقلاب و آغاز جریایات کردستان – به همراه هیات صلح دولت موقت به کردتسان رفت و ابتکار تشکیل شورای شهر سنندج را به آیت الله طالقانی پیشنهاد داد که پذیرفته شد . در شب عید 1359 برای انجام معالجه به سویس رفت و اکنون 27 سال از مهاجرت و اقامت ناخواسته وی می گذرد و چندی پیش هم باز عملی جراحی داشت و از فروغ دیدگانش کاست ... در خلال این سالها صرفا" به مطالعه و سکوت – ناشی از حکمت و درایت در سخن گفتن در محافل گذرانید . شخصی که در دوران عمرش به گمانم از فعالیت و چابکی و حرکت و مقاومت و استقامتش ذره ای وقت را حرام نکرده است ؛ همین صارم الدین صادق وزیری است . از وکلای پیشکسوت دادگستری و فعالان اجتماعی معاصر که سکوتش مانع از مطرح بودن این چهره ملی شده است . انسانی که ما از مام میهمن بدور است ؛ اما روز و شبش نگریستن و دیدن و خواندن و شنیدن درباره ایران عزیز است و به گمانم 30 سالی است که هر روزش را با خواندن روزنامه لوموند آغاز می کند . او را 1 بار در ویس دیده ام ... فقط هم برای دیدار او رفتم ....و آنچنان با وی صمیمی شدم که هنوز هم هر هفته صدایش را می شنوم و برایش بسیار هم احترام قایلم ؛ چون مخزن تاریخ معاصر کرد است .. زار و هم بند دکتر حسین فاطمی ... در 22/2/58 هم که صارمالدین در دانشگاه ملی : سخنرانی     می کند و می گوید : دمکراسی در کردستان مفهومی ندارد جزاینکه به صورت خودمختاری (خود گردانی بومی ) تجلی کند باید حکم علم و تاریخ را پذیرفت و این نشانه تکامل انقلاب است .

 

14.  و مجلس 17 بدون حضور صارم الدین صادق وزیری – منتخب مردم مهاباد – گشایش یافت

روز 7/2/31 ؛ بدون حضور نخست وزير ؛ مصدق – هر چند امری بدون سابقه بود – شاه در اتومبيل مشکی کالسکه ای که دستگيره و گلگير و اطراف چراغش طلا کوبی شده بود وارد محوطه مجلس و سپس وارد تالار آيينه شد !که روزنامه شاهد (در 8/2/31) نوشته است : ساعت 9 صبح دوره 17 تقنينيه با تشريفات گشايش يافت و شاهنشاه نطق را با شکوه خاصی ايراد کرد و بيانات ملوکانه و کف حضار برای مدت مديدی فضای بهارستان را به شعف آورد . مصدق 4 شنبه 20/1/31 از راديو نمايندگان را به خانه اش دعوت کرد و در روز شنبه 23/1 برايشان سخن گفت . در واقع مصدق : مجلس 17 را در خانه اش افتتاح کرد و دفاعی از صارم الدين صادق وزيری نکرد؛ فقط در خاطراتش می گويد : آقا اگر کسی به بت هم با عقيده ثابت معتقد باشد باز قابل احترام است . دوره شانزدهم يا هفدهم بود نه هفدهم بود من نخست وزير بودم ؛ شنيدم که از مهاباد اين گرزن (سرلشگر) او را وکيل در آورده بود . تعجب کردم از محل سنی ها امام جمعه ی شيعه را وکيل بکنند ؟ يکبار هم به مجلس رفته بود . تلفن کردم ؛ خواهش کردم بيايد ؛ آمد احوالپرسی (بله اين خانمم عمه ی امام جمعه می شود )

گفتم : آقا شنيدم از مهاباد وکيل شده ايد ؛ گفت "بله اصرار کردند خيلی " گفتم آقا اين فرمايشات چيست ؟ از طرف اهل تسنن قابل قبول نيست شما نبايد قبول بکنيد" . [ به نقل از رنجهای سياسی دکتر محمد مصدق – يادداشتهای جليل بزرگمهر صفحات 53 تا 54 ] بهر حال در 26/1/31 مصدق در خانه اش نمايندگان را دعوت کرد به چادر بزرگی که وسط حياط منزلش برپاکرده بود . 61 نماينده دوره 17 در زير چادر خانه اش گردهم آمدند . مصدق با کت و شلواری سرمه ای جلوی چادر روی صندلی نشسته بود و جلوی پای وکلای تازه وارد بلند می شد . در خانه اش که اواسط خیابان کاخ زير شاخه های چنار بود و در بزرگ قرمز رنگ با دو سکوی سنگی و يک سردر مشبک آهنی داشت و جنب خانه فرهنگ شوروی سابق بود . ساعت 5/8 صبح قبل از شروع جلسه ؛ منشی مخصوص نخست وزيری ، پاکتی را به مصدق داد که روی آن نوشته شده بود "فوری و محرمانه" ؛ پس از قرائت نامه روی تخت خود دراز کشيد و کمی فکر کرد و سپس متن سخنانش را نوشت ؛ در واقع شاه از وی خواسته بود که خود بعد از سفر شيراز مجلس را افتتاح خواهد کرد . از 5/9 صبح به تدريج خيابان بی سر و صدای کاخ را اتومبيل های آخرين مدل –آن زمان – شلوغ کرد ؛ و به ش 109 آن خيابان وارد شدند . مصدق – مطابق معمول - هنگام نطق گاه گريه می کرد و گاه بغض می نمود .نمايندگان مصمم وقتی ديدند که با گالش های نقره ای چای برای آنها آورده اند ؛ استکانها را از گالش در می آوردند . در جمع 8 وکيل ، 49 نفر فکل کرااتی ، 2 وکيل بلاتکليف ، 16 عکاس و مخبر و 20 کارمند نخست وزيری زير آن چادر گرد آمده بودند . و پس از صرف بستنی ؛ نمايندگان بيرون رفتند .مطبوعات ايران فضای حاکم برای انتخابات 17 را خوب ترسيم کرده اند .مثلا" يکی نشريه شکيبا بعدها در ش 25(5/11/31 ) -که بيشتر روی خطابش با کرمانی ها بود – نوشت : ملت ايران از افتتاح مجلس استقبال نکرد . در ميان امواج نارضايتی مردم اين مجلس گشايش يافت . دستياران نخست وزير تا توانستند به نفع اين و آن مداخله ناروا کردند و از هيچ رسوايی پروا نکردند . بعد روزنامه شهباز (ارگان جمعيت ملی مبارزه با استعمار ) در 26/1/31 با کنايه نسبت به مصدق نوشت : که کار قانون شکنی و آزادی کشی در حکومت مصدق به جايی رسيده است که حتی فروش روزنامه و داير کردن کيوسک مطبوعاتی در کردستان ممنوع    می شود و کيوسک دار شکنجه می شود . چون در آن انتخابات ؛ تقلب های عجِبی رخ داد ؛ وحتی روزنامه داد ( به سردبيری مصطفی الوتی در تاريخ 28/1/31) در تيتر اول نوشت : يک سند مهم از تعويض آرای صندوق انتخابات به نفع رئيس موقتی مجلس 17 ؛ اما وزير کشورکمترين توجهی به آن سندنکرد . در همان حال روزنامه کارزار در ش 26/1/31 نوشت : تعطيل عمومی شهر و تحصن در تلگرافخانه سقز بر اثر تهديدات و کشته شدن دو نفر يا دکتر ريس زاده ، مسئول بهداری بانه ؛ زد و خورد بين چاقوکشان و طرفداران يکی از کانديداها را گزارش داد .

در آريز (شنبه 30/1/31 به سردبيری مير موسی مشيری) نوشته شد که عصر آن روز محيط وکيل دادگستری از کانديداهای کردستان در مسجد جامع مشغول سخنرانی بود که به اسلحه صديق مسگر از پشت سر مضروب و گردنش زخمی شد . در طلوع 31/1/31 ؛ احمد رسولی از سقز نوشت که وضع آشفته و ناامن و محيط ريا و تزوير حکومت ملی باعث شد که پاکی جامعه از بين برود و نسبت به سيف اله اردلان اعتراض کرد . در شهباز 31/1/31 نوشته شده : تجديد صحنه های فجيع جنايات هيتلری در مهاباد زندانيان اعتاض خود را با خون نوشته و برای مقامات مسئول می فرستند اما نامه هايشان را می سوزانند و تيپ نظامی مهاباد ؛ 18 جوان را به زندان انداخته و 9 نفر را به جرم فعاليت انتخاباتی در جريان انتخابات آزاد مصدق به زنجير کشيده که يکی از آنان مسلول است . که سرهنگ مظفری فرمانده تيپ مهاباد ؛ عامل دربار بود و اکثر کشتارها با دخالت مستقيم وی صورت می گرفت . البته در نشريه شگرف ؛ به تاريخ 25/1/31 نوشته شده است : "در اين موقع که انجمن نظار انتخابات کردستان دوره 17 تشکيل و مهيای اخذ رای می باشد ازعموم طبقات مختلف حوزه کردستان انتظار می رود که با در نظر گرفتن وضعيت فعلی کردستان و انتخاب اشخاص صالح و علاقمند به اصلاح و عمران و تامين فرهنگ و بهداشت آن حدود ؛ دقت کافی داشته و نمايندگانی را انتخاب کنند که از هر حيث شايستگی و لياقت خود را به ثبت رسانده و رفاه و آسايش سکنه کردستان را تامين کنند ؛"زيرا تا امروز کردستان عقب مانده است "اما در دوره 17 انتخابات کردستان معلق می شود و در سنندج انتخابات انجام نشد و 3 کرسی آن حوزه منتظر می ماند . در روز 17/2/31 يکشنبه ساعت 15/10 ظهر به رياست سنی عبدالحسين اورنگ و همراهی خسرو قشقايی ، نجفی ، مهندس غروی ، دکتر فاخر شروع شد . نطق افتتاحيه آقای رئيس شروع می شود وبرای اجرای مراسم تحليف درحضور يک جلسه قرآن قيام می شود تا که سوگند خورده شود : اسامی نمايندگان توسط منشی جلسه – خسرو قشقايی – خوانده     می شود و هر يک در محل نطق حاضر و قسم نامه را امضاء     می کنند . به ترتيب احمد فرامرزی ؛ دکتر مصباح زاده ؛ دکتر فلسفی ؛ دکتر شايگان ، دکتر سنجابی و ... می آيند .... در اين حين به اعلام می کنند که دکتر حسين فاطمی و دکتر حسن امامی غايبان جلسه هستند .... سپس در اقتراع شعب 6 گانه مجلس ؛ ميان 75 نفر عده حاضر ؛ نام حسن امامی به شعبه های مجلس می افتد و کم کم ساعت 35/1 ظهر جلسه به پايان می رسد . در جلسه سوم مجلس ؛ روز 5 شنبه 18/2/32 ؛ که جلسه ساعت 11 – 5/10 قبل از ظهر باز هم به رياست سنی اورنگ تشکيل شد ؛ اجرای مراسم تحليف برای 3 نفر از نمايندگان برگزار شد که حسن امامی هم جزو آنها بود آمد جلوی صحن و امضاء کرد و خداوند را به شهادت طلبيد که محفوط و مجری قانون باشد (!)... سپس اسامی رئيس ؛ اعلام کرد مخبر و منشی هر شعبه از مجلس قرائت شد و رئيس مجلس اعلام کرد که اکنون حق اعتبار نامه نمايندگان محترم مطرح است و از مخبرين هر شعبه دعوت نمود تا جلوتر بيايند و کار را آغاز کنند که آقايان هم آمدند .... و در ابتدا شهاب خسروانی ؛ مخبر شعبه اول – گزارش انتخابات شهرستان آباده و نمايندگی محمد حسين قشقايی را قرائت کردند ... در همين حیس و بیس ؛ بعضی از نمايندگان به صورت تکی يا دسته جمعی از برای خواندن شرح گزارش 4 يا مخالفت می کردند و اعتراض خود را اعلام می کردند .. يا بعضی ها هم متلک می گفتند و بقيه پخ پخ می خنديدند .. سرانجام پس از 2-1 ساعتی که از شروع جلسه گذشته بودگزارش پرونده انتخابات مهاباد را آقای دکتر فلسفی مخبر شعبه 6 مطرح و در حالی که سينه اش را صاف می کرد ؛ بدين شرح شروع کرد :

پرونده انتخابات مهاباد در شعبه 6 مطرح ؛ در تاريخ 30/9/1330 توسط فرماندار از 108 نفر طبقات 6 گانه و معتمدين محل دعوت به عمل آمده و پس از تعيين 36 نفر اعضا اصلی و علی البدل انجمن نظارت مرکزی انتخاب و سپس شعبه فرعی تعيين و اقدام به نشر آگهی شده و روز 25/11/30 غايت 3/12/30 جهت توزيع تعرفه و اخذرای معين و بلافاصله آراء استخراج و شمارش شده و در نتيجه آقای سيد حسن امامی با اکثريت 5265 رای از مجموع 11608 رای ماخوذه به نمايندگی 17 مين دوره تقنينيه از حوزه مهاباد انتخاب و از طرف انجمن درست 7 روز صحت و حول شکايات تعيين و در مدت مذکور 8 فقره شکايت به دفتر انجمن واصل و چنن انجمن شکايت را مستند به دليل ندانسته در 12/2/31 اعتبار نامه به نام ايشان صادر نموده و انحلال خود را اعلام می نمايد " هنوز اين جمله اش را به پايان نبرده بود که (که آقايان مهندس حسيبی ؛ مهندس زيرک زاده ؛ دکتر سنجابی اظهار مخالفت کردند ؛ رئيس گفت که بنا به مخالفت به کميسيون تحقيق فرستاد می شود . در اين موقع از طرف تماشاچيان تظاهراتی له و عليه وی به عمل آمد که .... رئيس مجلس زنگ ممتدی زد و دعوت به سکوت    می کند . ناگهان ميراشراقی داد می زند و می گويد : آقای رئيس اين ور که نمی شود يک مشت چاقو کش آورده اند به مجلس (خطاب به نمايندگان ) پاشويد برويد بيرون يک چاقو کش آورده اند به مجلس (زنگ ممتد رئيس ) آقای رئيس نمی توانيم اينجا بنشينيم اينجا ما امنيت نداريم . رئيس هم می گفت :" مجلس را ترک می کنم اين وضع انتظام مجلس نمی شود ! "؛ دستور داده شد کسانی که مخل نظم هستند توقيف شوند ساعت 7 رئيس جلسه را ترک کرد و مجددا" در ساعت 8 برپا شد در آن جلسه امامی خوانده نشد – دير وقت بود و ساعت 9 شب جلسه را عبدالحسين اورنگ به پايان برد . از جلسه 4 کم کم ماه رمضان شده بود و در جلسه 9 ؛ 5 شنبه 15/3/31 مجلس 20/11 شروع شد به رياست اورنگ که دکتر شايان با اجازه سيد ابوالقاسم کاشانی بدون اجازه از مجلس غايب بودند .استرداد مخالفت و تقويت اعتبار نامه حسين امامی و شهابی اعلام شد . که سرانجام در جلسه 24 ، که محمد ذوالفقاری نايب رئيس مجلس بود در روز 5 شنبه 16/5/31 استعفای امامی توسط ناظر زاده قرائت شد که "برای معالجه و مداوای درد دست مسافرت دارم " و سپس کاشانی از 62 رای با 47 رای جانشين وی می شود : و در ميان "مبارک است مبارک است" نمايندگان و کف زدن تماشاچيان شد رئيس مجلس .

 

15.  درباره جانشین صارم الدين صادق وزیری  در مجلس دوره 17 – آقای حسن امامی -  بیشتر توضیح دهید .

همسر مصدق ؛ ضياء السلطنه – خواهر سيد ابوالقاسم – عمه سيد حسن امامي است كه خانواده امامي تا سال 57 امام جمعه هاي تهران بوده اند . در 15 دي 24 مير سيد محمد امامي ؛‌امام جمعه تهران درگذشت و دكتر سيد حسن امامي استاد دانشگاه حقوق تهران و فرزند سيد ابوالقاسم و نوه سيد زين العابدين امام جمعه جديد شد . در 22 دي 1325 در كنار عده زيادي از رجال – مانند محمد مصدق و حاج عزالممالك اردلان – با اعتراض ؛انتخابات در دربار متحصن شده بود كه چند روز پس از آن در دادگاه فوق العاده زمان جنگ در مهاباد – قاضي ها – را محكوم به اعدام نمود . در 15 بهمن وي از سوي 23 نماينده ديگر از جمله مصدق و كاشاني در دوره 15 ام انتخابات تهران منتخب شده بود .در 30 مرداد 1329 ؛ امامي ، هنگام عبور از شمس العماره تهران مورد حمله شخصي به نام بني الله اكبري قرار گرفت و به خاطر ضربات چاقو سر و سينه او به شدت مجروح مي شود ؛ فورا" به بيمارستان نجميه منتقل مي شود و تحت عمل جراحي قرار مي گيرد ؛اما دست و صورت او فلج مي شود . كه البته در روز 7 ارديبهشت 1331 كه مجلس با حضور قريب به 75 نماينده افتتاح شد ؛‌دكتر حسن امامي برادر زاده همسر مصدق ؛ استاد حقوق دانشگاه تهران ؛ عضو جمعيت فدائيان اسلام ؛ امام جمعه تهران وطرفدار سلطنت و محرم دربار پهلوي به رياست مجلس گزيده شد كه البته از كرمانشاه "دكتر سنجابي " توانست از كرمانشاه برگزيده شود. ك البته شاه (چون هراس مخالفت قاضي محمد را در دل داشت  و صارم الدين صادق وزيري هم با حزب دمكرات كردستان ايران مانند صدر قاضي و غني بلوريان و ....- نزديكي و رفاقت داشت و از طرفي به حزب توده گرويده بود ) از انتخاب وي به شدت هراس داشت . (بنا به گزارش فال " گفتگو با امام جمعه " 12 ژوئيه 1952 ؛- 2481513 FO ؛‌گزارش فال « گفتگو با حكمت » 12 ژوئيه – 1952 به نقل از كتاب بحران دمكراسي در ايران « نوشته فخرالدين عظيمي – ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوي و منوچهر نوذري – ص 390 تا 391 » يك روز بعد از آن سام فال گزارش داد : "مخالفان بخصوص امام جمعه از ما مقداري پول مي خواهند تا دسته هايي از (اوباش ) را متشكل كنند و بر ضد دولت به تبليغ پردازند . عكس العمل من نسبت به اين تقاضا اين است كه چون تمام اشخاص ثروتمند و با نفوذ اين كشور با مصدق مخالف اند بايد حاضر باشند اگر ذره اي دل و جرات و احساس ميهن پرستي دارند با هم متحد شوند و پول براي اين منظور تامين كنند .

وي ادامه مي دهد : متاسفانه چنين به نظر مي رسد كه شمار ناچيزي از مخالفات حاضرند براي نجات كشورشان فداركاري كنند " « گزارش فال 13 ژوئيه 1952 همانجا » توضيح اينكه «هر چند در 25 آذر 1330 دكتر مصدق در سخنراني اي تصميم خود بر انجام انتخابات دوره ي هفدهم مجلس بدون كوچكترين مداخله و اعمال نفوذ و توصيه را اعلام كرد « محمد علي موحد خواب آشفته ي نفت – دكتر مصدق و نهضت ملي ايران – جلد دو س 1009 » ولي با اعمال نفوذ محافل دربار ؛‌ارتش و تحريكات جريانهاي وابسته به انگلستان ؛تعدادي نماينده طرفدار دربار و سياست انگليس در ايران از جمله آقاي سيد حسن امامي به مجلس راه يافتند . مضحك اينكه سيد حسن امامي « امام جمعه شيعه تهران » از شهر مهاباد كه سني نشين است وكيل شد !! " هر چند اعتبار نامه وي با مخالفت نمايندگان جبهه ملي روبرو شد ؛ اما "اكثريت نمايندگان نه تنها اعتبار نامه امام جمعه را تصويب كردند بلكه او رابدستور شاه ؛‌از طريق بهبودي و هومن ؛‌رئيس مجلس گرداندند . [ به نقل از كتاب بحران دمكراسي در ايران «نوشته فخرالدين عظيمي – ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوي و منوچهر نوذري – ص 384 تا 385 ] شادروان حسن شمشيري كه با امام جمعه آشنايي داشت " توطئه رياست مجلس شدن " او را به وي گوشزد نمود . « شاه حسيني روايتي از قيام سي تير به نقل از كتاب مصدق ؛ دولت ملي و كودتا به كوشش مهندس سحابي – ص 82 » وي پس از قيام 30 تير به خارج رفت و بعد از كودتاي 28 مرداد نماينده "انتخابي " دوره دوم مجلس سناشد .

 

16.  آیا آیت الله کاشانی با کردها در ارتباط بود ؟

كاشاني با وضع كردها آشنا بود . چون در انقلاب 1920 م عراق پس از تصرف عراق توسط نيروهاي انگليسي ؛ دستگير و به بصره تبعيد شد ؛‌اما در بين راه خود را از كشتي به دريا انداخت و از طريق كردستان به ايران آمد و سپس راهي تهران شد . در آريز 30/1/31 : نوشته شده كه كاشاني آرزومند است كه مجلس 17 از افراد مشكوك و منتسب به دولتهاي خارجي بري باشد . در نشريه عدل نيز (24/1/31) به كاشاني نامه اي را كه به دكتر شيخ كمال نقشبندي نوشته بود چاپ شده است و عكس شيخ معتصم حسامي - فرزند و جانشين شيخ حسام الدين نقشبندي - و تيمسار سرتيپ بهارمست فرمانده تيپ كردستان و ابولاقاسم خان بختيار فرمانده كردستان را چاپ كرده و خاطر نشان كرده عده اي از مامورين دولتي مردم از اذيت مي كنند و به حساس بودن موقعيت كردستان تذكر مي دهد . چون در آن ايام نشریه طلاي سياه منتشر كرده بود كه طرفداران دكتر عبدالحسين اردلان كانديداي 17 سنندج ؛ كه دو ثلث اهالي كردستان و خصوصا"‌روشنفكران هستند ؛ سعي كرده اند دقت كنند تا امثال عبدالمجيد مجد سجادي را از صندوق بيرون نياورند و به مردم سنندج تحميل نكنند (درباره سجادي عريضه نويس هم در عدليه كردستان پرونده هايي منتشر كرده بودند )‌در 5 شنبه 28/1/31 هم همان نشريه نوشت كه آيت الله ابوالقاسم كاشاني پيامي به علماي كردستان داد تا مفتي ؛ شيخ احمد غياثي و مجتهدي بر انتخابات دقت و نظارت كنند و ويليام داگلاس – قاضي معروف آمريكايي در كتاب "ايران كشور عجايب " كه چند خطي را به كردستان اختصاص داده ؛ به نيكي از كردها و عملكرد كاشاني ياد مي كند كه وي در منزل امام جمعه سنندج بوده و نسبت به كردها به مراتب بيشتر و بهتر از مصدق آگاه بود

 

17.  آيا عوامل شاه در ميان كردها پايگاه داشتند ؟

شاید بتوان گفت ، بله !... در چندين گزارش آمده در 22/1/45 ( به سند شماره 84-566) به شهرباني كل كشور و اداره اطلاعات ، ستوان يكم علاءالديني و جمشيدي نامه اي از شهرباني بانه به مرکز  مي فرستد كه شهرباني سنندج به مناسبت سال روز رفع خطر از وجود شاه ، ساعت 8 صبح روز 21 /ام در محوطه شهرباني به شكرانه سلامتي وجود مقدس ذات ملوكانه مراسم دعا و نيايش با شركت روساي كل ادارات و روحانيون وبازاريان و سپس از ساعت 15 نيز مردم آمدند . چاي و شيريني هم خوردند و حاجي محمد علي امام جمعه مراسم شكرانه را امامت كرد در سال 51 هم  ملاحسام مجتهدي در پادگان مراسم ديگري برگزار كرد و از مراتب نزدیکی و علاقه وی به شاه  و دربار ، کلی تعریف تمجید شده است . ( در سند 22/1/51-566)و همين امر از بانه و سقز نيز گزارش مي شود . سرگرد اسپهبدي رئيس شهرباني بيجار مي گويد در بيجار هم عسگري رئيس آموزش و پرورش وشيخ تقي رازاني در 21/1/51 -40/5 ؛‌دعا مي خوانند . حتی وقتی گرايش مخالفت با جمهوري اسلامي به گوش يكي از نمايندگان كرد در مجلس شوراي ملي – در نزدیکی انقلاب - مي رسد و وي در سند 13 بولتن 400 اظهارات مقامات دولتي در بولتن داخلي ساواك ؛ آمده است كه فرموده : " كليه مسلمانان سني ايران با ج .ا.ايران مخالف هستند و در صورت اعلام حكومت مسلمانان اقدام به مبارزات پيگير و همه جانبه و حتي قيام مسلحانه خواهد كرد و تجزيه ممكلت و از هم پاشيدگي شيرازه امور كاملا" متصور است ."

 

18.  نقش یحیی خان صادق وزیری ، در تضعیف کابینه شاهپور بختیار چه بود ؟

وزراي شاپور بختيار در همان آغاز كار دولت ؛‌ از قدرت و نفوذي برخوردار نبودند و امام هم درخواست استعفاي آنان را داشت و استعفاي يحيي خان ؛24 ساعت پس از راي اعتماد مجلس شوراي ملي  به دولت بختيار ضربه سنگيني وارد كرد . كه جان دي استمپل در كتاب دوران انقلاب ايران مي گويد : " صادق وزيري در اعتراض به هجوم گروهي از افراطيون اسلامي ؛‌به دفتر خود و رجز خواني آنها استعفا كرد " .

 

19.  آيا ساواك درباره روحانيون كرد حساس بود ؟

در سند 611/341 تاريخ 3/4/54 اين روحانيون را ساواك طراز اول خواند و مدير كل اداره سوم ساواك - ‌ثابتي - در فهرست دست نوشت خود ، آنها را12نفر ذكر كرد ه است که عبارتند از :‌ملاحسين اديبي – سقز  / ملامحمد امين امامزاده – سقز  / ملامحمد شيخ الاسلام – سقز  / مجد امين عالمي كاني ساناني – مريوان  / شيخ املا عبداله گرجي – كردستان  / شيخ حسامي نقشبندي – كردستان  / شيخ مردوخ آيت اله كردستانی – كردستان / ملا جلال شيخ الاسلام – بانه  / ملاعلي خطيبي – بانه  / حاج محمد امامي – بيجار  / حاج حسين رحماني – بيجار  / حاج سيد هادي هاشمي – قروه  . در 5/3/42 ساواك در سنه 323 اداره بررسي ها درباره محمد مردوخ گزارش داده .وي مستمري مي گرفته و سپس براي موضع گيري اهل تسنن پاسخي به آقاي خميني مي نويسد كه شماره 612/ب2 ساواك ؛ حاكي از آن است استاندار خواسته به شاه برسانند اين جزوه را ، هر چند ساواك قبلا"‌ جزوه هاي وي را جمع آوري كرده كه جواب و پاسخ شيعه و سني به وجود نيايد .ساواك به معروفیت  وي اذعان دارد اما نفوذش را قابل توجيه   نمي داند . چون بخشي از جمعيت بيجار و قروه شيعه نشين بودند و در آن دو شهر هيچ توده متشكلي وجود نداشت .

 

20.  شاید این پرسش کمی جنجالی باشد ، اما آيا ساواك در ميان كردهاي سياسي نفوذ داشت ؟

بنا به بسیار از پرونده های طبقه بندی شده ، متاسفانه بله ! ... در 25/10/45 ش 321   ساواك گزارش هايي داشت كه حاوي بولتن سه ماهه عمومي حزب مردم بود . در آن سند با صراحت آمده است كه فعاليت حزب ايران نوين و مردم در مناطق كردنشين تولید ناراحتي مي كنند . در سند 321/3/11/45 خيلي محرمانه ؛‌گزارش شده كه عبداله ایلخانی زاده – پسر حاج اسمعیل ایلخانی زاده ، از وزراء قاضی محمد - عضو حزب مردم كه در گذشته همكار قاضي محمد بود ، با ستاد ارتش آن زمان همكاري داشته و نامه اي به تيمسار رياست ساواك ارسال كرده و ضمن اشاره به تاريخچه مختصر فعاليت احزاب كردهاي ايراني و كومله و دمكرات به فعاليت سياسي حزب ايران زمين و مردم را به مناطق كرد به مصلحت  نمي داند ؛‌1 )‌احزاب تجزيه طلب 50 سال در مناطق كرد فعاليت داشته و افكار مردم را مسموم كرده اند و اين احزاب قادر به تغيير افكار آنها نيستند 2)‌دستجات حزبی تبليغ خودرا می كنند و مردم چندان اعتمادي به آنها ندارد و اگر مامني براي فعاليت احزاب ايران زمين در منطقه نيست ؛ صرفا"‌به خاطر علاقمندي به شاه آريامهر و اعتلاي كشور از ساواك تقاضا نموده كه اجازه دهند معروف زاده كميته حزب مردم را در بوكان تشكيل دهد .

 

21.  آيا امام خميني قبل از انقلاب در كردستان نفوذ داشت ؟

تا حدودي در بین تشیع کردستان بله !...چون در بین اهل سنت چندان شناختی از وی نبود . از سند 312 در تاريخ 28/2/37 آمده است كه در 21/2/37 سيد محمد امامي امام جمعه بيجار (همسر دختر سيد كاظم شریعتمداری ) با يك روحاني در قم تماس گرفته و او از مشكلات امنيتي خود در قم مي گويد كه او تعهد می دهد که در قم با تيمسار پاليزبان حرف بزند و در اسناد حتی کد نوار ضبط شده این مکالمه را آو.رده اند !... تا در سند 816 ؛‌ص 83 ( به تاريخ 19/3/43) که گزارشی  از سنندج به تهران؛ آمده كه يك حلقه نوار آقاي خميني و فلسفي در بيجار كشف شده است . در ابتدا ساواك پيگيري كرد كه مشخص نشد چه كسي بود ؛ بعدها مشخص شد حاج شيخ حسين رحماني در بيجار مريد امام بوده است . اما در زمانی که امام در عراق بودند ، با کردهای ایران ارتباطی بوده است و حتی پس از انقلاب هم بعضی از کردهای عراق با امام در ارتباط بودند و جناب آقای حاج محمود دعایی – مسئول روزنامه اطلاعات - در این باره خاطراتی شنیدنی دارند .

 

22.  در قبل از انقلاب چه روحانيوني به كردستان رفت و آمد كردند ؟

در تابستان 1357 حجتي كرماني هم در سنندج حضور داشت ( كه تبعيد بود ) كه حتی یکبار  که ‌يك جوان را كه از دست نيروهاي شهرباني كردستان فرار كرده بود در خانه اش راه داد ؛‌كه جرمش داشتن كتاب  صمد بهرنگی و "حج" علی شريعتي بود و بردن اعلاميه از منزل مفتي زاده به حجتي كرماني . كه بعدها اسمش در اسناد آمده است و عبيداله قريشي / فرزند سيد محي الدين و دانش آموز دبيرستان كوروش که مدرسه قرآن مفتي زاده هم مي رفت . ( كه در سند 94 سرهنگ دستغيب موجود است )

http://rojhelatnews.blogfa.com/post-192.aspx بخش ۲

http://rojhelatnews.blogfa.com/post-191.aspx بخش ۳

+ نوشته شده در  2007/7/3ساعت 18:15  توسط عمر عنایتی  | 

              

کردها ؛ فهم سیاسی – ذهن تاریخی بخش ۲

جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان علوم سیاسی دانشگاه تهران

درباره تاریخ معاصر کردستان

بررسی "سایه – روشن " تاریخ معاصر کردستان ، در گفت و گو و پرسش و پاسخی با : دکتر عرفان قانعی فرد

 

23.  آیا خلخالی هم در کردستان بود  ؟  

بله!... محمد صادق صادقي گيوي ( معروف به خلخالي / در سند 4898/312 ساواك در 31/2/57 در بانه وارد شد و تحت نظارت كامل سازمان و اطلاعات و امنيت كردستان ( كه نصرتي مسئول آن بود ) قرار داشت . و خلنجاني از معرفي روزانه خود به شهرباني بانه خودداري مي كرد و حاضر به اعلام هويت افرادي كه از وي دیدار مي كردند نبود در سند 4966/312 آمده است كه وي شديدا"‌مشغول تبليغات مضره عليه رژيم و دولت دارد . اهالي را تحريك نمايد ؛‌ منزلي را اجاره كرده بود كه 2000 تومان اجاره مي داد و از قم و كرمان هم مرتب مهمان دارد  . اما شخصیت چندان مهمی در عرصه تاریخ معاصر نبوده و نیست و همراه امام بود و آن جنجال های خون بار را که انجام داد معروف شد و هیچگاه هم  توبیخ و محاکمه و بازجویی نشد ؛ اما دست طبیعت تاوانش را گرفت ، در اسناد قوه قضاییه هم به عدم آگاهی و کارشناسی وی  در امور قضاوت اشره شده است ، اما نمی دانم چه مصلحتی بود که رهایش کردند . اما ذهن متوهم و جنجال افرینی داشت و از خواندن خاطراتش به خوبی می توان این مساله را دریافت .

 

24.  مشکل ذهنی و حسی یا رفتاری  ، کردها در قبل از انقلاب اسلامی ایران چه بود ؟

ستمدیدگی ، روحیه تهاجمی و عدم شناخت سیاسی و چاشنی کردن تحریکات از مهم ترین شاخص های آن بود . در کردستان حس ناسیونالیستی ، ریشه ای به مراتب قوی تر از مذهب دارد  . به عنوان نمونه موضع گیری تشیع علیه تسنن و گاه اهانت به خلفا ، در بعضی از کردها ، موجب ایجاد جنجال شده است . از طرفی کردها علاقه ای خاص به قهرمان گرایی دارند – به ویژه در قشر عوام – و جالب اینکه کردها اغلب به نقش " رهبر " بی تفاوت هستند ، کافی است که طرفداری از یکی را آغاز کنند ؛ دیگر صحت و سقم گفتار و پندار آن رهبر چندان مطرح نیست . چون گاه بعضی از افراد و احزاب ؛ چنان بر " فاز شرافتمندانه و هاله تقدس " انگشت گذاشته اند که این نوع منزه طلبی را معیار و محک سنجش دیگران قرار داده اند ؛ در حالیکه این ظلمی آشکار در حق بشریت است که عوام را در فقر فکری و خشونت ذهنی قرار داد . از رقبا وحشت زده کردن و با ترور شخصیت و حذف هویت  - بدون داشتن کمترین شناختی - و یا سکوت تعمدی در بازگویی حقیقت ؛ هدف جامعه را مغشوش کرد و تنها کوره راهی را برای حضور و قوام و دوام خود هموار کرد . اما محدود شدن و ماندن به مرثیه خوانی و عزای گذشته را گرفتن  ، غفلت از نگاه کردن به آئینه است و شناخت امکانات و حدوقواره واقعی خود ؛ و این سلب مسئولیت در برابر پاسخگویی به تاریخ است .

درمیان آن قشر؛ هیچ نشانی دال براینکه یک نفر، نقش اول رهبری وحدانیت را برعهده بگیرد، وجود نداشته و ندارد ...بعضی ازآن افراد؛ همیشه تمایل‏داشته اند، که به تضاد ودوسویگی، تظاهرکنندو وانمودکنندکه علاقه‏ای به نظارت وسرپرستی- البته درلفاف حکمرانی- ومقام اداری ندارند، اما درباطن، نخواسته اند واجازه نداده اندتا اختیارسکان را به دست دیگری بسپارند. و از این رهگذر تاریخ ، گمان وتصورآنان ازقدرت، هرگزشناخته نشده وپیوسته قیل وقال وهیاهوی‏صداهای‏مختلف بودکه خواهان رقابت تنگاتنگ وبی‏پایان برای‏کسب قدرت بلامنازع بود. بنا به مرض مسری تاریخ معاصر کردستان ؛ ؛انها هم بیشتربا تکیه برعقل فردی حرکت‏کردند تا خرد جمعی . هرچندکه شاید بعضی از ایشان ؛ گیرایی‏وجذبه ای خاص، برای‏بعضی ازاقشارجامعه سنتی‏داشت؛ دربدنه سیاسی، به‏طورسنتی‏به‏خاطر پیروی ازتقوا ودینداری زهد وپرهیزگاری، قناعت ، مقدس ومدافع منافع شمرده می شد ودرحد افراط به طور وسواس گونه ای نیز؛ آن  تقدس ولباس‏زهد ومذهب راتجسم کردند ، تا که شاید برای مردم‏سنتی وطبقه فرودست جامعه تسلی‏بخش ودلگرم‏کننده باشد.اما هنوز " ترور و حذف شخصیت و هویت " در فرهنگ غالب بر احزاب سیاسی کردی ، حکمفرما است و هنوز متولی اجرای آن هستند و مجبورند با کمی دقت به این حقیقت غم انگیز و واقعیت ناخوشایند اعتراف کنند که تنها با اعمال زور و قدرت و تبلیغات  ، سعی در پوشاندن ضعف خویش دارند و ظاهرا درک وهضم این واقعیت زنده و مسلم برای ایشان دشوار است  و یا شهامت و اراده ایشان آنچنان از بین رفته است  که نمایش وهم را به بازگفتن درون آشفته خویش ، ترجیح می دهند .

 

25.  در آن ایام بسیاری از مردم به احزاب می گرویدند ؛ شاید راه فراری می جستند .

   کاملا!.. برهوت اندیشه در آن ایام ، یکی از دلایل اصلی بود ..یکی ار علت ها نقابل اسلام و کمونیسم از دو جهت مخالف بود . از طرفی کردستان ، مانند تبریز یا اصفهان، منطقه ای صنعتی نبود  و طبعا افراد متخصص و با سواد کمی در قیاس با شهرهای پیشرفته آن زمان در نظام اداری منطقه بودند. هرچنددرچندماه قبل ازفروپاشی‏شاه دیگرحکومت پهلوی نفوذ واقتدارچندانی‏درکردستان‏نداشت؛ البته‏ سیستم حکومتی‏مستقربود؛ اما دیگرصداهای دیگرهم شنیده می‏شد.درحرکتهای انقلابی مردم‏کرد نیزجریان داشتند؛ بالاخره حزب از داخل جامعه بیرون آمد. جامعه ای عقب مانده از لحاظ سیستم. مردم‏عامی، به‏سادگی- گاهی‏براساس گفته های رهبران - آنچه راکه معتقدبودند بهترین‏است انجام می‏دادند، بسیاری‏ازمردم اسلحه وپول وتعدادی لذا پیروان خودداشتند، گوششان به حرف‏کسی بدهکارنبود وفقط به رئیس‏قبیله حزب ویا عشیره خودگوش می‏دادند وهرکدام بطورافراطی‏کنترل جایی را به دست‏گرفته بودند. گاهی بعضی ازآنها تشنه خشونت وخودسری بودند، راغب به پاسخگویی هم نبودند. در تغییرات نظام روستایی کرد نشین آن ایام به شهری ، فرهنگی غالب نمی شد ؛ با همان تفکر روستایی و ملوک الطوایفی و روحیه عشایری با مسایل برخورد می کردند مثلا خاطره ای از قیام های  سمکو در دوران پهلوی 1 و محمد رشید خان  ؛ محمد خان کانی سانانی  و قاضی محمد  در دوران پهلوی 2 داشتند و معیارها و سنجش ها بر همان اساس سنتی بود.

  ببینید ، در دوران انقلاب گروهی از دانشجویان دانشگاه تهران و اصفهان به کردستان اعزام شدند تا گزارش تحقیقی خود را  در اختیار نیروی زمینی ارتش و مقامات امنیتی قرار دهند . به عنوان مثال در سند 2386 مرکز اسناد انقلاب ، می بینیم که این دانشجویان جوان به چه مسایلی اشاره می کنند که دولت جدید باید به آن بپردازد " رفع بیکاری ، کمک دارویی ، تبلیغات درست مذهبی – در مواجهه با احزاب سیاسی دارای ایدئولوژی ، نظارت بر عملکرد ارتش و نیروی نظامی و ژاندارمری ، تاسیس شرکت تعاونی ، کنترل مرز و... از جمله آن مسایل بود . که قبلا درباره اوضاع کردستان در ایاام قبل از انقلاب حرف زدم .  در کل ، کردها پس از انقلاب ایران ، خواهان تغییر و رشد بودند و این خواسته در کلیه اسناد  باقی مانده و ثبت شده در مراکز اسناد  تاریخی قابل رویت است  و همان تضاد رشد اجتماعی و خلا فرهنگی  و بحران اقتصادی با نوعی عدم بلوغ سیاسی ، آن معضلات را پدید آورد  . کردها استقرار حاکمیت و قدرت کردی را پایان محرومیت های خود می دیدیند که جایگزین عواملا پهلوی شود .

 

26.  این مشکل مذهبی از کجا نشات گرفت ؟

در کردستان؛ در دوران شاه - به ظاهر – تنها یک  مشکل سیاسی وجود داشت ( که مثلا شاه  به خاطر حفظ سلطه و بقای قدرت بلامنازع ،سعی در تداوم آن توهم بی سبب و علت کرد ستیزی  و یا کرد هراسی داشت) اما پس از انقلاب 1357 ، مشکل مذهبی هم کم کم به مسائل کردستان افزوده شد. تفاوت مذهب رسمی و کشوری با کردها آهسته آهسته از اختلاف جزئی به اختلاف کلی تعبیر شد... و چه بسا در سیستان و بلوچستان هم این مساله، جدی نگریسته شد و اختلاف ذهنی و عقیدتی و بیشترهمان " تصویر سازی اشتباه ذهنی " در میان مذهبیون؛ موجب دامن زدن به آتش معرکه و کور کردن بعضی گره ها شد...

همان تصویر سازی اشتباه ذهنی در زمینه اختلاف مذهبی؛ موجب شد تا به  انحراف ذهنی و خلط مبحث و پیچیده کردن موضوع  بیانجامد . این اختلاف مذهبی برای دولت موقت هم مایه آزار بوده . مثلا از پرتوماه ، دولت می خواهد که کتاب مودودی را به کردی ترجمه کنند و در کویت منتشر و در منطقه توزیع کنند که مثلا مردم با جریان دینی و پیام انقلاب آشنا شوند ؛ چون تصور می کردند که شریعتی و مطهری در منطقه کاربردی ندارد . که در این باره گفتار جناب دکتر یزدی هست .  در بعضی گزارشها نیز در ایام انقلاب به تبلیغ مذهبی اشاره می شود . مثلا همان گروه دانشجویان ، نوشته بودند که فقط عملکرد مفتی زاده کافی نیست و باید از یک سری استادان دانشگاه هم دعوت شود که با وی همکاری کنند  و حمایت منطقی و پشتیبانی درست حکومت از مفتی زاده  و کوشش در جهت جلب اعتماد وی – به عنوان رهبر و تکیه گاه کردها – را سودمند برای دولت موقت و انقلاب دانسته اند . و در همان سند اشاره شده که دولت باید در کمک و تبلیغ به شیخ عزالدین  کاملا مطالعه کند ، زیرا چنین استدلال کرده اند که  او در قشر مذهبی آگاه ؛ به عنوان یک مرتجع و فرصت طلب شناخته شده است و مدارک مبنی بر همکاری وی با ساواک را نیز ضمیمه کرده بودند .و واقعا این گزارشها اندک اندک به تحقیق دانشگاهی تبدیل شد و تا 1361 – قبل از انقلاب فرهنگی -  ادامه یافت  و برخی از استادان رشته علوم اجتماعی و سیاسی این مسایل را مطرح کردند که متاسفانه به طور منظم ادامه نیافت  و نشر عمومی پیدا نکرد و در آرشیو ها مدفون شد . در حالی که مشکل کردها ، مذهب نبود و لاجرم آزادی مذهبی و ترویج شعایر آن ، جزو آزادی مسلم اقوام ایرانی بوده و هست  و دولت مرکزی هم ،  ظاهرا در آن برهه ،  تمایلی به خلق جنجال مذهبی نداشت .

 

27.  به " تصویرسازی اشتباه ذهنی" اشاره کردید

اینکه کردها را به عنوان تنها قومیت دارای قابلیت دسترسی به اسلحه توصیف کنند و همیشه هم از آن به نام استعدادی بالقوه نام ببرند، و البته خود کردها بر شکوفایی این استعداد اصرار داشته اند  و به قول مشهوری " گاه کرد و اسلحه را دوقلو و همزاد می پندارند" !...و از دیگر سو در طی تاریخ ، بهانه ای کافی برای گشودن زبان ایذاء و تهدید می باشد وارباب این تصویرسازی  اشتباه ذهنی ، کسی مانند قره نی را نیز تشویق و ترغیب کردند تا مثلا کشور را از آفت و بلایی عظیم نجات دهد ! ؛ که اول به رادیو بیانه ای خطاب به کردها نوشت؛ که البته محسن سازگارا، مدیر وقت رادیو، بنا به مشورتش با دولت موقت از اجرای آن عتاب می کند.اما سرانجام در هنگام حضور هیات صلح در سنندج، قره نی به سودایش تحقق بخشید وسخن مطائبه " ترسو بودن کردها و حساب کار دستشان آمدن" را چنان جدی گرفت! که به شکستن دیوار صوتی روی آورد ! ... ازدیگرسو، همان تصویر سازان اشتباه ذهنی و حتی مسئولان ؛ در هنگام نمایندگی مجلس اول ؛ حکم اعتبار نامه و تصویب نمایندگی کردها را – مانند دکتر قاسملو -  ابطال کرد ند؛ با این تصویر مغالطه آمیز که کردها در مجلس شورای اسلامی یا خبرگان؛ اختلال خواهند کرد!...بی خبر از آنکه نماینده ای که وارد می شود، در مجلس سوگند یاد می کند؛ در کنار ده ها  کرسی دیگر قرار می گیرد؛و زبان انتقادش را به جای کوهستان ، در تریبون دولت خواهد گفت و پاسخ رسمی خواهد شنید ! ...که البته ما هم در خلق این توهم ، بی تقصیر نیستیم . البته باید حکومت مرکزی این واقعیت را می پذیرفت  ( و البته طبعا ایجاد این زمینه شناختی ، زحمتی بسیار  - در عمل -  می خواهد )  و یا درک می کرد که دیگر" تقصیر و اشتباه رهبران کرد ( با ندانم کاری در شناخت جغرافیای زمانی و سیاسی و شاید هم دستخوش هیجان شدن و یا جاه طلبی عنان گسیخته  )  با اندکی مدارا و تفاهم ، قابل حل است و می توان جور دیگر هم دید !  ...اما طنز ماجرا اینکه گویی فقط در آن ایام ، وقت تنگ بود و گذر زمان و بررسی ممتد کارشناسی معنی و مفهومی نداشت !...

 

28.  این هراس از جدایی طلبی و تجزیه ، چرا مرتبا تکرار می شود؟

هر چند که نه در آن دوران و نه در این زمان نیز سندی کتبی دال بر مخالفت و عناد کردها با حکومت مرکزی و یا قصد جدایی طلبی  از مادر- وطن وجود نداشته و ندارد و تنها در حد یک تهمت موهوم و یا توهم بی پایه و اساس باقی مانده است! و بیراهه نیست اگر بگویم آن عدم شناخت دولت از خواسته ساده و قابل درک کردها، موجب این سوء تفاهم ها شد، که هنوز رگه های تبعیض و ابهام در تابلوی مدیران مملکتی مشهوداست .همیشه چنین استدلال‏کرده‏اندکه‏جامعه‏کردها، گرایش ‏وتمایلی‏قوی به‏سمت‏آشوب ‏وهرج ومرج‏ودولیت‏ستیزی‏ دارد. اما این‏استدلال‏ضعیف، به آن معنی‏است‏که الگوی‏کردها، درعدم توجه واعتنا به حکومت وشورش‏علیه دستورات وقوانین‏حکومتی‏است‏که آنها راراحت بگذارد ودست ازسرشان بردارد؛ درحالیکه؛ کردها ازلحاظ تفکری و اندیشه نه ازجامعه ایران‏عقب مانده اند؛ ونه ازرشد فکری آنان، حکایت ازاین جهل وانجماد وخشک مغزی دارد.

هر جوابی هم به امکان تجزیه کردها بدهیم ، لاجرم پاسخی ذهنی است. چرا که تا نتوانیم در یک جو دمکراتیک نظر واقعی اقشار مختلف مردم را جویا شویم، قادر نخواهیم بود که پاسخی درست و منطقی و مستدل به این سوال بدهیم. اگر به اساسنامه همان احزاب موجود  در کردستان مانند حزب دمکرات کردستان، کو مه له و یا حزب - جدید  و نه چندان جدی - حیات آزاد کردستان مراجعه نماییم، مشاهده می کنیم که در هیچکدام، سخنی از تجزیه ایران و جدایی کردستان از ایران – مطلقا -  نشده و در نهایت صحبت از ایران فدرال و برقراری سیستم سیاسی فدرالیسم در کشور می کنند ! ...که به هر حال ایده ای است که در عرصه جهان آزادی اندیشه امروز ، مطرح و قابل تامل و بررسی است . هر چند که تا امروز هم این احزاب سعی در کاوش و بازشناخت امکان فراهم شدن تحقق این مسئله هم – به شیوه ای علمی و منطقی -  نکرده اند. البته کردها، همیشه سعی‏داشته ‏اند، کنترل قومی وبومی خودرا دراختیاربگیرند، کنترل‏به معنی" نیرو وتوانایی اراده کردن ونظارت ومراقبت وبررسی" اما انگاربعضی رادیکال تندرو، به ناحق‏خود این قلب معنی را توجیه می‏کنند، که‏کنترل‏معنی " تلاشی و جداسازی و تجزیه دارد! " وانگاربا فرهنگ دهخدا وعمید ومعین هم نمی‏توان به توجیه این تفکر ومعنی عجیب وغریب رفت!

و این توهم و بی خبری هنوز در بعضی از مسئولان در حکومتهای مرکزی هم هست که گاهی  مثلا "  آمريکا را به تلاش برای ايجاد تنش قومی در ايران متهم می کنند و تأسيس شبکه های تلويزيونی در خارج از ايران برای اقليتهای ترک و کرد را به آمريکا نسبت می دهند و در راستای همين سياست ارزيابی کرده است. به گفته آنان، آمريکا به دنبال تشکيل دولت کردستان بزرگ است که خطری برای تماميت ارضی ايران و ترکيه به شمار می رود.و خواهان آن می شوند که ايران، ترکيه و سوريه و  عراق که موطن کردها هستند، سياست واحدی در قبال مسئله کردها اتخاذ کنند تا از تجزيه خاکشان و تشکيل آنچه که طرح آمريکا برای تأسيس کردستان بزرگ است ،  جلوگيری شود.... که البته در برابر این سخنان باید اذعان کرد که از طرفی جامعه کردها و مردم ؛ صاحب رای و اراده اند و از دیگر سو عملکرد غلط و یا عدم داشتن دورنمای سیاسی احزاب کردی سبب رشد این پندار غلط وابستگی و ملعبه بودن شده است !.. که این احزاب قابلیت بازیچه دست قدرت خارجی را دارند !...و شاید تاکنون هم کردها درقرن حاضرنتوانستند به حکومتهای مرکزی، هویت وخواسته اصلی‏خود را به دورازجنجال بشناسانند ودر تفهیم این امر مهم بکوشند وبه همین دلیل بزرگترین اشتباه آنان نه شکست درکسب خودگردانی بود؛ بلکه پیروی از سوءتفاهم ها و خلط مبحث وسیاست هایی غلط بودکه چنین به منافع فرهنگی واجتماعی‏کردها، آسیب وزیان رسانید. و درباره‏کردها، متأسفانه درحکومتهای مرکزی، همیشه براساس پیش‏فهم ها وعلائق وانتظارات خود به تفسیر سیاست‏کردها پرداخته اند.

 

29.  درباره مساله کردها در این برهه زمانی ، چه تقسیم بندی درستی را می توان ارایه کرد ؟

و اکنون در این برهه ، به گمانم 4 پارادایم و پریود زمانی برای مسئله کردها وجود دارد که عبارتند از : الف- دوران تاسیس جمهوری اسلامی ، پس از انقلاب    /   ب- دوران جنگ ایران و عراق     /   ج- دوران قبل از فروپاشی صدام  /    د- دوران فعلی ( پس از فدرالیسم عراق و تغییرات ترکیه و حکومت اصلاحات در ایران )

و طبقه نخبگان کرد؛ در دوران چهارم است که نفوذ و شخصیت واقعی خود را برای عرضه، یافته است. از سال 1376 به این طرف، شاید بدون دوران خاتمی ؛ در فضای جدید جامعه ایران ، موجب گشودن چند روزنه شد تا کردها بیشتر و بیشتر سعی در خروج از قالب عایق انزوا داشته باشند به حضور بیابند و از هویت خود دفاعی عملی و تئوری بکنند. اما این حرکت ها فردی بوده است تا جمعی !...هر چند که در اوج گیری  جنبش اصلاحات سياسى در ايران، گروه‌هايى از حاکميت و محافل سياسى کرد تلاش کردند تا در کردستان نيز حرکتى مشابه با جنبش اصلاحات را شکل بدهند . اما حرکت بدون نفوذ در داخل لایه های جامعه ؛ به همان تابلوی ساده در سر بازار نصب کردن است که شاید مشتری بیاید!  ... الف) در دوران اول هویت کردها به رسمیت شناخته نشد، مانند دوران قبل از انقلاب کردهای عراقی را با کردهای ایران، یکی می دانستند، حرکت آنها در مرز؛ شاه را به تحریک وا می داشت تا عرصه را به کام کرهای ایران تلخ کند و حتی تا این اواخر در  دی 1357- جلسه خصوصی  با امرای ارتش – کردها را طغیانگر و گردنکش و برانداز نظام شاهنشاهی می دانست!.. دولت شاه مساله تجزیه طلبی را عمدا عنوان نمود ، تا از درخواستهای معمولی و عرفی مردم کرد سرباز بزند و اعمال کنترل و سرکوب را راحتتر کنند.

ب) در دوران جنگ، که دیگر آشوب و عدم مفاهمه در کردستان سرانجام  باخون و گلوله، حل و فصل شد، حزب ها به خارج از مرزهای کردستان رفتند، هرچند هر از گاهی ، در همان حین به روستاهای اطراف کردستان می آمدند و پول ونان خود را با سوء استفاده ابزاری از " حرکت برای کردها و ادامه راه قاضی محمد " از طبقه روستایی کم درآمد، تامین کردند. جنگ ایران و عراق باعث شد که احزاب کرد ایران توسط عراق حمایت بشوند و ایران نیز از احزاب کرد عراق پشتیبانی کند. بنابراین، همیشه رابطه تنگاتنگ سیاسی بین کردهای ایران و عراق وجود داشته است.هر چند که در این ارتباط ، اگرچه نيروهای حزب دموکرات کردستان ایران در شرايطی که کشورشان تحت حمله عراق قرار داشت در خاک عراق پايگاه داشتند و با نيروهای مسلح ايران مبارزه می کردند اما هيچگاه دوشادوش نيروهای ارتش عراق قرار نگرفتند و با شيوه متفاوتی می جنگيدند ( و این تفاوت علنی و تمایز مشخص این گروه با گروهی مانند مجاهدین خلق – منافقین – است ). هنگامی که جنگ ايران و عراق آغاز شد، رهبران حزب دموکرات به مقامهای جمهوری اسلامی پيغام فرستادند که اگر مسئولان اين حکومت به خواسته های فرهنگی و تاریخی کردان اعتراف کنند و حتی عمل به اين خواسته ها را به پس از پايان جنگ موکول کنند حاضرند در کنار نيروهای مسلح جمهوری اسلامی به جنگ با ارتش عراق بپردازند اما اين خواسته – تمایل به ایجاد رابطه نزدیک ، بنا به همان روحیه عدم اعتماد و بی باوری -  پذيرفته نشد.با اين حال، آگاهان بر اين باورند که پناه جستن حزب دموکرات در خاک عراق در شرايط جنگی به اعتبار و جايگاه حزب نزد مردم ايران خدشه جدی وارد آورد ".اما مسئله ای مانند  ايدئولوژی و مرام سياسی و ميزان تأثيرپذيری از افکار چپ، از جمله عواملی شد که حزب دموکرات را رودرروی حزب کو مه له، ديگر حزب عمده کرد قرار داد تاجايی که اين دو حزب در شرايطی که هر دو در حال مبارزه با جمهوری اسلامی با هدفی مشترک بودند به روی يکديگر اسلحه کشيدند. کو مه له حزبی بود مارکسيستی - لنينيستی که به حزب دموکرات به چشم گروهی مدافع بورژوازی می نگريست و در عين حال بر سر اداره مناطقی که تحت کنترل دو حزب قرار داشت با حزب دموکرات اختلاف داشت. هر چند که رهبران هر دو حزب دموکرات و کو مه له اکنون از اينکه درگذشته با يکديگر درگير بودند متأسف و پشيمانند ؛ چون در آرامش و مصالحه هم نتوانستند اختلافهای خود را نقد و بررسی کنند.

ج) کم کم با صلح عراق و ایران، عرصه تنگ شد و موج پناهندگی ها آغاز شد و هزاران هزار خانوار کرد راهی غرب شدند.و در مقابل در فرهنگ عشیرتی سنتی و مدرن چنان مغلوب شدند که جز رقص و جاز، دستاورد و  پیامی برای جامعه اشان نداشته اند و انگار همان ذهنیت آرمانگرای آنان در سال 57، همچنان فریز شده باقی ماند که ماند و لااقل با حضور در آمریکا و اروپا می توانستند صدها متخصص برای داخل جامعه پرورش دهند که نکردند و این بار را نسل جوان کرد داخل بر دوش کشید ، کردهای عراق هم پس از آن پرداخت همه تاوان سخت بر سر میز قدرت تفاهم و مصالحه را پیشه خود برای ماندن کردند.د) و در دوران فعلی هم، وضعیت در یک مثلث غیر متوازن، در حالت تلاطم است.از طرفی  در عراق با تاسیس این نظام ،هنوز معلوم نیست  که چه تزاحمی برای حفظ مرزآزادگی در دیگر منطق کرد به وجود خواهد آورد.فراموش نکنیم که پس از حمله خشونت بار نسل کشی کردها توسط  صدام حسين در سال 1991 و دخالت غرب برای حراست از اين منطقه توسط نيروهای هوايی آمريکا و بريتانيا،اکنون کردها  14 سال است که ضمن بهرمندی از آزادی نسبی، اداره امور خود را در دست داشته اند و وضعيت منطقه کردنشين شمال، کاملا از آنچه در ساير مناطق عراق می گذرد متفاوت است. هر چند که گاه به استقرار و آرامشش نمی توان چندان خوش بین بود ؛ زیرا در حفظ استقلال و حرکت بر مدار باز ، کوششی جدی نکرده اند . در ساختار عراق  و قدرت در دولت مرکزی جديد  ، نقش عمده دارند و به کشور عراق صورت تازه ای داده است که عملا در ایران چنین نیست .

 

30.  این پرسش البته درباره حرکت مذهبیون هم وجود دارد

البته چندین پرسش دربازخوانی و بازکاوی ‏تاریخ معاصرکرد- پس ازانقلاب- وجود دارد، که آیا سیاسیون ومذهبیون سنتی، نقش هادی ‏و رسانا درخلق ‏آن ‏آشوب و بلوای‏خانمان‏سوز داشتند؟ چرا ازسیاست حکومت مرکزی و طرز برداشت ‏آنان‏آگاهی نداشتند وچنین‏حساسیت هارا برانگیختند؟ وچرانشانه‏های‏اخطاروهشداررادرنیافتند؟ وچرا کردها با ‏تفکروتأمل بیشتر نخواستند بدانند تا به قول معروف درپس‏پرده، واقعیت قابل‏رویت را بازکاوی‏کنند؟ وچرا لااقل اطلاعی اندک ازخلق وخو وروحیه مردمان‏داخل‏جامعه‏کردان ومشکلات وخواسته‏های آنان‏جمع آوری‏نکردند؟ چراهمه تحلیل‏ها براساس استنباط غلط وفرضیات وتصورات وگمانهای‏واهی‏بود وبه شکست منجرشد؟ چرا درآن‏چالش‏ها نتوانستند، ثبات وکنترل اوضاع را دردست بگیرند؟ چراهنوزاین چرخه ودورتسلسل‏‏وار اطلاعات غلط وجوددارد؟ تاوان اشتباه‏های‏افرادی‏که برای‏خود مشروعیت تراشیدند وخودرا نمایندگان و زعمای‏قوم پنداشتندرا چراباید مردم پرداخت‏کنند؟ چه‏کسی این مشروعیت رابه آنها ارزانی داشت وعلت نسخه‏پیچی‏فعلی‏آنها هم چیست؟ مردم اصل بودند یاکسب قدرت ایشان؟ و ...

در ایام انقلاب غیرازدیگر جریانات سیاسی ؛ حرکت مذهبیون( یا پیروان ملغمه جمع روشنفکری – دینی ) و دیگرافراد پیرو آن قشرنیز؛ سعی درکسب‏کاریزهای آتشین وپرشورداشتند؛ که مردم‏را نسبت به دیدن واقعیت‏ها، غافل‏کنند، هرچندهمگی به مردم شعارها وعده‏هایی درجهت تحقق منافع می‏دانندکمترین نقد و تقاضای میانه روی واعتدال؛ به خیانت وپشت پازدن به اصول تعبیرشد و واپس گرایی، عصیانگری، تک محوری، احساسات، جاه طلبی و ناآگاهی بعضی از افراد خصوصاً طیف مذهبی سنتی مانع اتحاد کردها شد اما جامعه کردها همچنان نظاره گر انقلاب ایران بودند حادثه ای پیچیده و رویدادی نادر و غیر متعارف در تاریخ معاصر آنها که کسی نمی دانست چگونه رخ می دهد و علل و عوامل دخیل در وقوع ماجرا چیست و شاید هنوز پس از رخداد نیز کسی موفقیت آن را باور نداشت.

حرکت مذهبیون( یا پیروان ملغمه جمع روشنفکری – دینی )که در کتاب"فراز و فرود جنبش كردها " نوشته "دكتر حميدرضا جلائي پور" از آنان به هواداران کاک احمد نام برده شده است  .. و من ایشان را جزیی از خود حرکت می دانم – که هنوز پایگاهی مستحکم و دارای بنیاد فکری  پویا و اصلاح گرایانه در جامعه نیافته است، چون قدرت تزریق تفکر و اندیشه نو به داخل به جامعه کردها را ندارند تا مثلا حس تکاپو و پرسش گری و شک ورزی را تقویت کنند ، جریان سالم اندیشه را برقرار کنند و در تذهیب و پیرایش خشک مغزی و ارتجاع و خرافات بکوشند ... چون فلسفه گریزند ، راه عرفی صوفی گری منحط  و منزه طلبی افراطی را در پیش گرفته اند، ملوک الطوایفی حرکت می کنند ، فتوی می دهند، حکم صادر می کنند، نحله و محفل می سازند، افراطی گری سنتی موج می زند، در افراط هم تفکری نو ترویج نمی شود؛ بیماری های غم نام و نشان؛ و تن به قدرت دادن به سودای حذف رقیب؛ نیز در بین آنان طبعا ناگفته پیدا و امری مسری است؛ همچو حمام قدیم در حرمسرای اندرونی که شایعه ای دهان به دهان می پیچید و همان سفسطه، جزو فرمان و حکم سلطان در فردا روز می شد؛ در بین این افراد نیز؛ این مرض مسری تهمت و تخطئه وجود دارد. دیگر پایگاه های پیروان ملغمه جمع روشنفکری – دینی ؛ به صورت نهادی آزاد و علمی – به معنی کلمه کاربردی و روشن امروزی – نیستند ، که مثلا بتوانند با دانشگاه های کردستان و ایران و جهان  در ارتباط باشند.یا محققان ادیان و مذاهب رادر اجرای سمینار و تدوین کتاب و امور پژوهش یاری دهند، یا نیروی انسانی حاذق و آکادمیک پرورش دهند، یا NGO مستقل و صاحب نفوذی در داخل جامعه امروز باشند، و در حرکت های اجتماعی داخل جامعه کردها صاحب رای باشند یا مانند جامعه اسلامی اکثر کشورهای جهان بنیادی آزاد و فعال باشند... بدون محافظه و ملاحظه کاری بهتر است گفته شود  که در داخل آن هم جنگ  قدرت و تصاحب عنوان جانشینی و ستیزه جویی به قصد تخریب رقیب و پنهان شدن زیر نام و عکس ... وجود دارد؛ ... خبری از هویت مستقل و جدی نیست؛ فعالیت بعضی از آنان هم در حد  " خواندن دعای تولد کودک، وساطت در نکاح یا طلاق، و رویت ماه و جمع آوری فطره رمضان و مراسم خصوصی افراد در ماه های اعیاد مذهبی است؛ یا مهمانی شبانه و محفلی و حلقه گرایی صوفیانه پنهان و ... سنتی  " است که به عینه می توان دید تفکرات شان را ؛ " هر که در داخل حلقه ماست از آن ماست و هر که نیست، ای فلان است و بهمان " ... و طبعا در کمترین حرکت سیاسی و تغییر آینده اجتماعی؛ بید لرزان خواهند بود.

 

31.  فرصت اثبات حقانیت ، به کردها داده نشد

لاجرم کردها  به حکم تغییرات آتی جهان و منطقه و  در قدرت آينده، فرصتي را كه تا امروز، تاريخ براي اثبات حقانيت و صداقت از آن‌ها دريغ كرده، به‌دست خواهند آورد و در روند جهاني شدن، با توسعه و تفاهم ضروري در كنار قدرت‌هاي مركزي، توانايي رقم زدن سرنوشت خودشان را دارند.ميان دولت‌هاي اين كشورها و قدرت‌هاي جهاني حاضر در منطقه ، آن‌ها  از موضع استقلال از دولت‌هاي كشورهاي محل سكناي خود و استقلال از قدرت‌هاي خارجي حاضر در منطقه يا از طريق هم‌بستگي با ديگر اقوام اين كشورها، براي استقرار مردم‌سالاري عمل می كنند هر چند که البته  گاه در تاریخ چنين نكرده‌اند و تعاملی سازنده با دیگر قوم ها نداشته ایم . اين است كه ، گاه  - خام دستانه - قرباني سازش دولت‌ها با قدرت‌هاي خارجي حاضر در منطقه بوده‌ایم. توضيح اين‌كه اگر کردها ،  بنا را بر هم‌بستگي با مردم ديگر براي رسيدن به مردم سالاري و بر اصول استقلال و آزادي و رشد بر ميزان عدالت اجتماعي بگذارند، تهديد قدرت‌هاي خارجي به تجزيه و ترس مردم اين كشورها از تجزيه را از ميان مي‌برند و جنبش همگاني براي استقرار مردم سالاري را ممكن مي‌كنند که در داخل موطن خود به ساختن هویت و رسمیت بخشیدن آن تلاش کنند .

 

32.  مثلا در ایام انقلاب با کردهای سیاسی ، برخوردی نظامی شد .

به گمانم نبايد شهرباني كل كشور ، ارتش و سپاه را مقصر دانست . احزاب مي دانستند كه نگاه نيروهاي نظامي و امنيتي حكومت مركزي به ايشان – اگر دست به اسلحه ببرند - چگونه است ؛ اما خامي كردند و جنجال آفریدند و به قول  راندل ؛ " با اين رسوايي چه بخشايشي " ؟!..در اكثر گزارشهاي چند سال اول پس انقلاب – مانند گزارش فوري اطلاعات ناجا در 9/7/66  به شهرباني كل كشور – بر اين مسايل – مکررا -  تاكيد شده : " گسترش فعاليت مسلحانه در منطقه  / انفجار ميني بوس مسافربري  / افزايش عمليات چريكي و حمل مواد منفجره  / انفجار هاي پراكنده و عمليات ايذايي تهاجمي و خرابكاري  / ايجاد رعب و وحشت و تشويق مردم به عدم همكاري با دولت  / جا سازي بمب دربسته پستي و ارسال به افراد  حکومتی و نظامی / اعدام بعضي افراد در كردستان و آذربايجان  / غارت كشت زارها  / ايجاد شايعه در منطقه و شعار نويسي  / غارت اجناس و آذوقه و كالا های اساسی مردم  / برخورد با نيروهاي مسلح دولت و اسير گرفتن آنها و تحويل به عراق  / استفاده غير مجاز از لباس ارتش ايران و تركيه  / ترور شخصیت هاي نظامي و..."

و واقعا" كمي اگر واقع بين بود و حرمت تاريخ را نگاه داشت ، نمي توان هزاران سند بايگاني شده از اين دست در مراكز نظامي و امنيتي داخل ایران را نابود كرد ، نمي توان همه مفاد و محتوي اين اسناد را محكوم و منتفي و جعل خواند ، به فرض يك شبه كل اين مجموعه هزاران  سندي، آتش بگيرد و نيست و نابود شود ،  آنگاه با حافظه مردم چه بايد كرد ؟ ... اين موارد پس ذهن مردم هم  ، آيا دروغ و بهتان است ؟ "  مين گذاري در جاده / انفجار دكل برق و تلفن و تاسيسات /  انهدام خودروهاي سبك و سنگين جهاد سازندگي و اداره راه و ترابري  / كتك زدن اين و آن  / دستبرد زدن به بيمارستان ها براي تامين دارو /  كمين گذاري /بمب صوتي / انفجار تراكتورهاي كشاورزي/  دريافت اجباري كمك و همياري /  به آتش كشيدن پمپ بنزين و انفجار تانكرها يا آمبولانس بيمارستان /  گروگان گيري سربازهاي غير بومي (كه مشهور خاص و عام است ؛ و دريافت پول از خانواده هاي ايشان در ازاي آزادي ) / درگيري پراكنده با پاسگاه هاي پليس ) و... " كه هزاران نمونه جنجال آفرینی و خلق آشوب كودكانه و بي اثر ، در ذهن مردم باقي است و از سال 62 تا 67 –به معني واقعي كلمه – امنيت را مختل كردند ؛ آنگاه از دولت مركزي – با آن طرز نگاه مشخص – توقع داشت در سر جاده هاي كردستان كيك و شير و بستني توزيع كند ؟! در كجاي جهان مدرن – و هر حکومتی و رژیمی و ساختاری  -  با حركت ضد امنيت ، برخوردي نظامي نمي شود ؛ تا در كشورهاي جهان سومي – مانند ایران تازه انقلاب کرده و در حال جنگ -  توقع نداشت ؟

 

33.  دولت مرکزی هم درباره قومیت ها و کردها حساسیت بیش از حدی دارد

مساله قومیت ها – به ویژه کردها – در داخل ایران ، مساله ای خاص و قابل توجه است که همیشه در پوشه قرمز نگهداری می شود  و چندین کارشناس و مشاور – بومی و غیر بومی – در این باره طبیعتا با حکومت مرکزی همکاری و مراوده دارند . بالاخره کنش ها و حرکت های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی داخل کردها از نظر و دید آنها دور نیست و البته این مساله کاملا طبیعی است ؛ اما چند حساسیت هم وجود دارد ( هراس از جدایی ، تجزیه و... ) و برای شکستن این  دیوار بی اعتمادی و ناباوری ، طبیعتا باید کار جدی کرد آنهم کار فرهنگی درست و زیر بنایی و زیر ساخت ها را از نو ساخت و کلید واژه ها را باز تعریف کرد . البته تا حدودی  هم ما کردها – خود – مقصریم و در این رابطه شاید کمتر از بیست سال است که به کوشش هنرمندان و روشنفکران و کنش گران مستقل ، سعی در بازتعریف  هویت اصلی  کردها شده است اما حالا حالاها دور از انتظار است  که یک شبه  این راه سنگلاخ را  آسفالت کرد ... به اندازه ای تاریخ این بی اعتمادی و ناباوری وجود دارد و از طرفی دیگر این کارشناس ها و متخصص های کرد سعی در به کار گیری تلاش و خرد جمعی نکردند و وقتی که هنوز خود کردها در داخل هم بیگانه اند و برهوت اندیشه وجود دارد ، توقع دارد که حکومت مرکزی با ما لنزش را تغییر دهد ؟

در سه دوره استقلال مداري در تاريخ معاصر ايران – امير كبير ، مشروطه ، مصدق ، توجه حاكميت دولت مركزي به توسعه فرهنگي در كردستان بسيار ناچيز است . اين نگاه امنيتي همواره بوده است . در ايام قاجار و پهلوي ؛ به جاي توسعه فرهنگي ؛ به کردستان ‌توپ و تانك و پليس مي فرستادند و كردها را قطاع الطريق ، متجاسر ، ‌تجزيه طلب و ... معرفي مي كردند . اين شكاكي و بدگماني را در سخنان مهندس بازرگان در سفر به مهاباد مي بينيم  که می گوید « از همه انتظار داريم كه ما را كمك كنند،همراهي كنند تا موفق شويم اين لكه ننگ تاريخ را – اختلاف بين شيعه و سني و كرد و فارس – را از بين ببريم » در حالیکه حزب توده هم در اين باره با دولت موقت اعلام همكاري مي كند .[مانند سند 3105  / اعلاميه 2 مهر 58  / حزب توده در باره كردها]. به گمانم تجربه جلالی زاده برای نسل ما بزرگترین درس است .[ وقتی مجلس ششم تشکیل شد یک نماینده کُرد  آقای دکتر جلالی زاده – که از نظر خود حکومت ،  در صلاحیت علمی و انقلابی و دینی او کمترین شکی نیست و عضو خانواده شهیدان است به عنوان منشی هیات رئیسه سنی انتخاب شد،  که ناگهان  مخالفت‌های پیدا و پنهان شکل گرفت، حتا برخی تهدید کردند که کفن می‌پوشند و به خیابان می‌آیند ] !.هر وقت توانستیم این حساسیت ها –موجه یا غیر موجه -  را با عقلانیت و خرد ، بر کنار کنیم و بی سبب و علت این توهم را دامن نزنیم ، آنگاه این برخوردهای نا آگاهانه دیگر پدید نمی آید . اول گفتمان تاریخی – فرهنگی خود را تعریف کنیم تا دولت مرکزی ، هویت ما را به رسمیت بشناسد و تا هویت ما را به رسمیت نشناسد ، یک مذاکره سهل است ، 900 مذاکره هم کارساز نخواهد بود  . حباب گرایش به " میهن پرستی افراطی و دور از عقلانیت و منطق " را با آگاهانیدن و تلاش فرهنگی مستقل می توان از بین برد ، توقع معجزه و شاهکار در این باره نوعی کودک عقلی است . در گام اول خود چه کرده ایم که این تفکر – به غلط – در ذهن مشاور محرم و کارشناس مورد مشورت دولت مرکزی ، شکل گرفته است ؟

وقتی لیسانس شیمی و یا مهندسی ما در ایام انقلاب جو زده می شود و به جای رفتار نرم و عقلانی ، کلاشینکف روی شانه می گذارد و یا ژ – 3 به دست می گیرد و مردم احساسی عوام را داخل آب حوض مسجد جامع شهر می اندازد ، دیگر تصور دارید که فلان فرمانده سپاه برای شما از هربرت مارکوزه حرف بزند و مکتب فرانکفورت در آلمان ؟  ....  و یا فلان روزنامه نگار درگیر مساله مالی است و بهانه ای روزنامه اش را به تعطیلی می کشاند و دوست دارد خود را سیاسی بنامد و هر روز و هر ساعت در این سایت و آن سایت خبر بدهد و با داد و هوار دادگاه رفتنش را به گوش هر که در عالم هست ، برساند ؛ چه حرج و بزه ای برای دولت می ماند ؟.... در ابتدای امر ، قبل از آنکه دولت را چنین معرفی می کنیم ، ما چرا باید چنین خام رفتار کنیم و با داد و قال طرف مقابل را به چوب و چماق بالای سر بردن تشویق کنیم  ؟   طبیب حاذق و لایق ؛ اول کشف درد می کند و سپس به درمان اساسی  و ریشه ای می کوشد . ما فقط بگوییم که " دولت نسبت به کردها حساس است و آلرژِی دارد " دردی دوا نمی شود ، این گفتن ما هم نوعی ناشی از حساسیت و زود رنجی و نازک دلی و رقت قلب است . این همه فرصت سوزی کردیم ، ندانم کاری کردیم ، نه فهم سیاسی داشتیم و نه ذهن و حافظه تاریخی و ابزار دست قدرت  و بازیچه آمر و قدرت  شدیم ، کاری بنیادی و تخصصی و تاثیر گذار هم نکردیم ؛ دیگر در این عرصه شطرنج ، توقع برد داریم ؟... چند مصاحبه و نقد و تحلیل و مطلب فراتر از سطحی نگری و موج سواری و خلط مبحث و اغراق تولید کردیم و جامعه را به سوی خود کشاندیم ؟ چند روشنفکر آگاه و دارای هویت و انسانیت پرورش دادیم ؟ چه ادراک عقلانی و دریافت درستی به حکومت مرکزی دادیم و چه از خود بروز دادیم؟ فراورده های ذهنی و فکری ما چه نظمی و نمودی داشت ؟  هیچوقت از خود پرسیدم که چرا در این بی خبری و جهل مانده ایم ؟ یا پناهنده شدیم یا به عناد برخواستیم ، اول فقر فرهنگی و تنگی اندیشه و عسرت تفکر و نیازمندی به تجربه و دانش را حل کنیم ، بعد خواهان غنا و توانگری و دولتمندی سیاسی باشیم !....وقتی خود می پذیریم که بازیگران ناوارد قدرت طلب ، نمایندگی ما را به غلط بدست بگیرند عملا هویت خود را به فساد کشانده ایم . به نمایندگان مجلس توجه کنید ، در قبل از انقلاب  و پس از آن ؛ ببینید چه کسانی نماینده هویت ما بوده اند ؟... در ایام پس از انقلاب ، این جماعت نماینده کردها ، چه گفتند و چه کردند و چه داشتند برای مردم و تاریخ ؛ و امروزه هم کاندیدهای ما چه حرفی و چه ذهنیتی دارند ؛ برای رها شدن از افسار قدرت طلبی و منفعت جویی و دروغ و فرار از حقیقت ؛ چه راه کاری اندیشیده ایم ؟... استاد ارجمندم دکتر حمید عضدانلو ، یکبار در سخنرانی اش فرمود " به ما گفته اند که سیاست پدر و مادر ندارد ؛ اما آیا از خود پرسیده ایم که سیاستمداران ما پدر و مادر دارند ؟ " .... و امروزه روز هم این مبحث هویت و اصالت و ریشه ، مطرح است . خوب دولت مرکزی می خواهد که همه را به یک چوب براند ؛ ما چه ؟ ... ما در رسانه های کردی و ماهواره ای و نشریات منطقه ای خود ، منطقی جز رعایت شئونات حزبی و فردی داشته ایم ؟... همیشه تصور رسانه های ما هم بر این نبوده است که  - به قول چامسکی – اکثریت جامعه چنان احمق هایی هستند که قادر به درک مسایل جامعه نمی باشند ؟ همیشه نمواسته ایم که سکان مدیریت و ریاست را در دست داشته باشیم ؟ همیشه در پس ذهن ما هم یک مستبد  مطلق العنان  و زورگو و یک هالوی خوش خیال و زود باور وجود نداشته است ؟ اهل بهتان و عجولی در قضاوت و پیش داوری و کیش شخصیت نبوده ایم ؟ به کدام اخلاق و اصول  جز این احساس وظیفه که یا رام کنیم و یا لگد مال کنیم ، اعتقاد و باوری داشته ایم ؟... حال با چه سلاحی باید به جنگ رفت  و بهر این جنگ بی درنگ آماده شد ؟

 

34.  آیا تصور می کنید که باید عملکرد دولت موقت درباره کردستان را نقد کرد ؟

بر دولت موقت ايران چند ايراد وارد است: الف ) هيچ شناختي  درست و اطلاعات واقعی از جامعه كردها نداشتند ( و با صراحت دكتر ابراهيم يزدي اين مساله را عنوان مي كند و اختلاف سنجابي و بازرگان نيز موجب اشتباه تاكتيكي نخست وزير شد و هيات صلحي ناآشنا و ناوارد و بدون مطالعه را به كردستان فرستاد ) حتي بازرگان در ص 119 كتابش – انقلاب ايران در دو حركت - تصورش بر اين است كه حزب دمكرات در نيمه عمر دولت موقت تاسيس شده !) ب ) نتوانست آن خلاء ناآگاهي و بدبيني را برطرف كند و عامل آشتي مذهبي و ايجاد تفاهم و حل مساله در ايران باشد . ج ) نخواست كه جريان رفت و آمدهاي كردها با حكومت را به اطلاع عموم مردم جامعه كردها برسانند و خواسته هاي ايشان را علني كنند تا به جای جماعت زعمای قوم ؛ خود مردم تصميم بگيرند ؛ محور گفتگو ها همچنان در اطاق بسته ماند كه ماند . د )‌نتوانست نمايندگان كرد را به اتحاد و اتفاق سوق دهند و پافشاري برخي از ايشان كه شيفته قدرت بودند را يك كاسه كنند . به هر طرف روي خوش اما سرد و بي تاثير نشان دادند . ذ )‌فاقد برنامه و سياست مشخص و منطقي در كردستان بود و از روي ناآگاهي در اسناد پیداست كه بعضي از فئودالهاي وابسته به حكومت قبل را ، تحت حمايت قرار داده اند  ( که پیشتر از آن حزب توده و شاه از آنها حمایت می کرد ).

ر ) تعريف بدون حاشیه و جامعي از خواسته ها در مطبوعات منتشر نكردند و نظارتي بر تفسيرهاي غيركارشناسي روزنامه ها و يامصاحبه هاي پراكنده آنان با سران كرد ؛ نداشتند كه فضاي عمومي با حاشیه های نامربوط و جنجال مطبوعاتي پيوند نخورد . س ) تعريف درست و منطقي از خود مختاري يا خودگرداني بومي را ارائه نكردند و هيچ احتمال تجزيه طلبي را اکیدا مردود ندانستند  ؛ تا ضامن آرامش و اعتماد به كردها شوند و جلوی آن فساد و جنایات گرفته شود . ش ) قبل از انتشار پيش نويس قانون اساسي ، اعمال نظر درستي درباره كردها منتشر نكردند . به همان اندازه كه كردها غير متحد و غير كارشناسي برخورد كردند ، از داخل شوراي انقلاب و دولت موقت هم بی نظمی و چند صدايي بگوش مي رسيد ؛ چون دغدغه دولت موقت " در هنگام تعویض حکومت شاهنشاهی " ، کردستان نبود و آنها کارشان بالطبع بنیان نهادن و پایه گذاری حکومت جدید بود ، نه میانجی گری ؛ و در اینجا کردها بودند که وقت ناشناسی کردند و تشخصی زمان "ظهور فرصت" را نداشتند ! ف )عدم بكارگيري كردها در بدنه حكومت براي رفع سوء تفاهم ها و فوت وقت . و ) عدم قبول شرايط پيشنهادهاي مذاكره در اعلاميه 8 ماده اي مهاباد ، كه با تماميت ارضي واستقلال ايران منافاتي نداشت و جو عمومي را آرام مي كرد . و.... كه حال دكتر يزدي ؛ از طرف دولت موقت عذرخواهي مي كنند  " که کم و کسری و قصور داشتیم " ، برگی از تاریخ عرض نمی شود . دولت موقت هم به جای فرستادن دکتر سنجابی کرد زبان و صاحب منصب عشیره ای در منطقه ، صباغیان و سحابی را می فرستد، شاید اگر اختلاف ها ی نظری و گوناگونی عقاید و سلیقه بازرگان و سنجانی می گذاشت؛ حضور سنجابی  ( به جای رفسنجانی و بهشتی و بنی صدر ) ، صحنه ای دیگر از تاریخ را برای کردها ترسیم می کرد... ]...استاندار  اول كردستان نيز ؛ در جلسه وزارت كشور اعلام مي دارد كه « دولت موقت ، قدرت آن را دارد كه به جاي اعزام نيرو و فانتوم و هليكوپتر به كردستان ؛ با كردها وارد مذاكره شود .... دولت كنوني با حسن نيت كامل آمادگي انجام مذاكره و رفع غائله را دارد»؛اما بنا به دلايلي كه برشمردم دولت موقت نتوانست نگاه ها و برداشت ها و قضاوت ها را تغيير دهد .

 

35.  خوب شیخ عزالدین که روحانی بود  و خواستگاهی مردمی داشت .

در کردستان ايام پهلوی ، روحانيت به اندازه مشايخ ؛ نفوذ چندانی نداشت (مثلا" شيخ عثمان که با ساواک و شاه رابطه خوبی داشت ) در ايام انقلاب؛از نظر فکری در کردستان تحول جالبی رخ نداده ، قالب يک طرز تفکر خاصی وجود ندارد ؛ خلاء يک نظام فکری در ميان جامعه کردها وجود دارد . کردها پس از 20 سال خود کامگی و خودرائی رضا خان ؛ حزبی را تشکيل داد که 11 ماه دوام داشت .دمکرات ؛ خواهان پيدايش و توسعه سوسياليسم بود و پيشرفت نيروهای دمکراتيک و حتی خلق کشوری دمکراتيک و آرمانش نيز سوق دادن جامعه به جامعه ای سوسياليستی بود .

درباره غرور و جاه طلبي شيخ عزالدين ،‌چون در قيد حيات است و هم اکنون در سوئد زندگی می کند – و اتفاقا به بنده هم به خاطر تحقیقم لطف و محبت دارند -  به بعضي مسايل شخصی و فردی و... اشاره نمي كنم و خدای ناکرده قصدم اسائه ادب نیست  ، فقط با عملکرد وی از نگاه تاریخ کار دارم  ؛ در سندهاي موجود در ایران و آمریکا ؛ وي از ليبي پول گرفته است  - ‌به ساواك نزديكي داشته -  بالاخره امام جمعه ايام پهلوي بودن به اين سادگي ها نيست از فیلتر حکومت وقت عبور کرده و تایید ساواک را به همراه داشته ، چون سیستم آن زمان بر این اساس بود . وی  از تضاد دمكرات و كومله دوست داشت استفاده كند و خود را همواره مطرح و روي آنتن نگاه دارد ؛ در اینجا است که باید به نيت خير او – با وجود لباس روحانيت – بايد اندکی شك كرد ؛ تشنه قدرت بود تا شيفته خدمت و اصرار بي جهت و تكذيب و ... هم جزو تاريخ نمي شود . احساسات و هيجان و برخورد كودكانه در عالم سياست جايگاهي ندارد ؛ حال اگر قطع الرجالي در ميان كردها پس از انقلاب ايران را بپذيريم ؛ متوجه مي شويم كه عرصه جولان او فراهم شد  و حال نتيجه آن اعمال او چه شد ؟! ... چه تاثيري بر تاريخ معاصر كردهاي ايران گذاشت ؟ چه سخنان وارسته و عقلاني را بازگو كرد ؟ چه اثري ماندگار بر جاي گذاشت ؟... جز اینکه با ندانم کاری اش و عرض اندام و ایجاد تفرقه کلامی و سپس آواره سوئد شدن ، در تاریخ یادی از وی خواهد شد ؟ مثلا در 6 آبان 57 در مهاباد 20 هزار نفر در ميدان ورزشي اجتماع كردند تا او سخنراني كند ؛ اما براي سخنراني رئيس جمهور آمريكا ؛‌اين تعداد جمع نمي شوند ؛ آيا نتوانست تفكري را نهادينه كند ؟ آيا توانست مردم را آگاه و مطلع كند ؟ ... وقتي خود را روحاني و مبلغ و رهبر مي داند ؛ پس براي اثبات ادعا نيز بايد تلاش كرد ، سنگ بزرگ نشانه نزدن است !.. داعیه رهبری داشتن ، ،آنهم در کسوت روحانی ، در کجای تاریخ کرد موفق بوده است تا وی دومین باشد ؟... از طرفي حزب بعث را به توحش در زندان ها محكوم مي كند ، خوب !.. در سال 62 كه زندان مركزي دمكرات (در گلاله خاك عراق و زندان ئآسو يا زندان اشكان در آلان سردشت ) چنين در حق اسرا و زندانی های کرد و فارس و... سبعيت و نافرهيختگي كردند ؛‌اعتراض نكرد که در كجاي تمدن و فرهنگ كردها ؛ اين وقايع مجاز است ؟!

 

36.  یعنی این تناقض باور به آزادی در هر دو حزب وجود دارد ؟

کاملا!...از طرفي كومله و دمكرات به وضعيت زندان هاي جمهوري اسلامي در دهه 60 اعتراض مي كنند . طبیعی است که در دفاع از حقوق بشر و حفظ حرمت انساني و ... هيچ عقل سليمي مخالفتي ندارد و اگر كسي و نهادي و مملكتي پايمال کرد ؛ حق اعتراض همیشه محفوظ است؛  اما چرا خود رعايت نكردند .... [مانند : دستگيري سرباز و درجه دار بي گناه و حبس در جايي به نام زندان – البته در ستورگاه و آغل – و دادن ماست و آش و نخود پخته به او به عنوان غذا ؛ اجازه ندادن استحمام به او ؛ تحقير و توهين به زنداني ؛ اعدام بدون گذراندن كار قضايي و صرفا" با راي غیرکارشناسی كميته فاقد صلاحیت مركزي و تشكيل دادگاه صحرايي و كميته قضايي حزبي ( كه يك نفر كارشناس حقوقي ندارد !) ]  یا  مثلا كومله در مسجدي در روستاي مجاور جاده سردشت – بانه ؛ در شهريور 62 مي خواست جشن تاسيس حزب كمونيست را برگزار كند . ..بسيارعالي! ؛كسي با بزرگداشت ويادمان ونكوداشت مخالف نيست ؛‌اما چرا در مسجد ؟– جايي كاملا"‌برعكس طرز تفكر و ايدئولوژي كومله ، بايد آرم داس و چكش نصب شود و ايجاد تحريك كرد . (حركت اول كه مخالف آزادي است و عدم احترام به طرف مقابل ، حال بنا به هر عقيده اي که باشد  )آنگاه رقص  و پایکوبی برگزار شد (نه كسي مخالف هنر رقص است و نه كسي با شادي عنادي دارد ؛‌ اما حال چرا در مسجد ؟) سپس مردم عامی و معتقد  اعتراض مي كنند . (حال سنتي اند يا عقب مانده تشريف دارند يا هرچه ، چگونه   مي توان دین يك كشور را به زور نیزه ، عوض كرد ؟ ) آنگاه آقايان بي توجهي مي كنند ؛ مردم به حزب دمكرات پناه مي برند و آنها هم مرحمت نموده و حمله مي كنند و ده ها نفر بر اثر هيچ و پوچ كشته مي شوند ! حال در اين مساله قبیله ای و فاقد عقلانیت ،‌ دولت چه تقصيري دارد ؟

 

37.  غیر از کو مه له و دمکرات ، آیا حركت هاي سياسي دیگری در كردستان آن دوران  وجود داشت ؟

دو حزب كومله و دمكرات ، شاخص تر شد و مشهورتر ؛‌آنهم بنا به نگاه مطبوعات مركز به جريانات و ياد گرفتن اين دو كلمه توسط مقامات وقت و تکرار مرتب آن . وگرنه در كردستان چندين حركت وجود داشت (كه مثل قارچ يك شبه سبز شدند )   .." سازمان چريك هاي فدايي خلق  - جانبداران چريك هاي فدايي خلق (هواداران اشرف دهقاني / اشرفي ها ) -  اتحاديه كمونيست ها - سازمان پيكار  - راه كارگر-  اتحاديه جانبداران كمونيست (سهند ) - شيخ جلال حسيني  - سپاه رستكاري (توسط شيخ عثمان نقشبندي و مادح ) - ‌شيخ هادي قادري حامد بگ (باباخاني ) -  كه البته هر كدام با كومله و دمكرات ؛ روابط خاصي داشتند .

 

38.  یعنی مساله خواسته خود مختاری  مشکل آفرین شد ؟

دقیقا !...ياد حرف ژيل وربونت - جامعه شناس - می افتم که ؛ "غرب به زحمت مدرن است ؛ فکر نمی کنم سرزمينی وجود داشته باشد که صد در صد پروژه مدرنيت را عملی ساخته باشد . برای مثال يکی از ارزش های مدرنيته يعنی خودمختاری فردی را در نظر   می گيرم در فرانسه يا در آمريکا خود مختاری فردی کاملا" تحقق نيافته است . درست است که در خاور نزديک افراد از خود مختاری کمتری برخوردارند اما در غرب مدرن هم خودمختاری کامل وجود ندارد! "...برای کردها خودگردانی و اداره بومی سيستم ؛ تحت نظارت مستقيم و ماندن حکومت مرکزی بهترين راه حلی بود که مرحوم فروهر پيشنهاد داد و جنجال آفرینی و عدم اعتماد سازی کردها و بدبینی حکومت ، مانع شد  .

 

39.  در باره دکتر قاسملو چه نظری دارید ؟ البته غیر از تحقیقی که در کتاب آهنگ وفا منتشر کردید ؟

به جای توجه به آن نگاه سنتی احترام و اکرام و شان و تکرار مکررات ؛ به ريزه کاری ها از نگاه تاریخ می پردازيم ؛ الف ) بنا به گزارش رسمی سرتیيپ مصطفایی – رئيس شهربانی کل در 7/6/58 ؛ "حزب دمکرات مخل امنيت کردستان است " حال مقصر هست یا نیست ، بالاخره این نگاه و تلقی برای نیروی انتظامی پدید آمده است !.. :ب ) در حاليکه در جلسه هيات مديران دولت موقت در جلسه 27/5/58 تصويب شده بود که بنا به سابقه حزب در مرداد 24 و ناآرامی های فعلی ؛ فعاليت حزب غير قانونی و فاقد هرگونه مشروعيتی است . (در حالی که قبل از طرح قانون اساسی ، در 18/1/58 روزنامه کيهان : قاسملو بر محور خود مختاری حرف زده بود ) جناب دکتر قاسملو که جهانديده و آگاه بود، می توانست اين دو گزارش و مصوبه را نوعی علامت و سیگنال تصور کند و با عقلانيت خاص ، حرکت لااقل آن حزب را کنترل نمايد . چون از دانش و شخصيت او ، توقع زياد است ؛ مذاکرات هيات صلح تا زمستان 58 طول کشيد و او از فرصت یکساله فوت وقت دولت موقت استفاده نکرد . در حاليکه قاسملو از سال 59 تا 63 ؛ به جای دامن زدن به آتش عناد با دولت ؛ و موجب شدن صدور فرمان امام ؛ می توانست نقش کليدی در کردستان داشته باشد نه از کشور بيرون می رفت و نه کردها را از دانش و  استعدادش محروم می کرد .

ابتدا به بنی صدر نزديک شد و معتقد بود که وی به خواست کردها بی ميل نيست ؛ اما ناتوان است که به شورای انقلاب بقبولاند و معلوم نیست چرا دمکرات دوست داشت از طريق بنی صدر با توافق به حکومت مرکزی دست يابد . اشتباه اول او ، همين عدم توقف حرکت نظامی حزب بود؛ چه اشکالی داشت که با آرامش حرکت می کرد ؟! مگر ماموريت خاصی داشت که به نظامی گری و درگيری فرسايشی با دولت پرداخت ؟ و چرا موضع گيری مصلحتی و منفعتی بعضی افراد را باور کرد ؟... که امروزه روز زنده اند و در لابی قدرت میان مثلث روز پرست ريال به کسب مقام و مال پرداخته اند و به اسم کرد و کردستان و مبارزه ، سعی در فریب ذهن مردم ناظر بر خود را دارند . در 17 شهريور 1360 ؛ 60 نفر در زندان دمکرات در دولتوی سردشت به خاطر بمباران مردند و 120 نفر زندانی ؛ اين حرکت عناد نظامی با يک حکومت بود و بيشتر و بيشتر جو را عليه کردها تحريک کرد . با وجودی که در مرداد و شهريور پاکسازی ارتش و سپاه در کردستان شروع شد .دمكرات ها در دوره قاسملو در شمال اشنویه تا سال 60 حضور داشتند ؛ چرا قاسملو عدم پختگی و جنجال کو مه له را پاسخ گفت و موجب تکرار واقعه برادر کشی کردها شد ؟.. اگر قصد قدرت نبود ، چرا مفاهمه ایجاد نکردند ؟ ..هفته نامه کريستين اينترنشنال در لندن در اواخر بهمن 59 ؛ نوشت که قاسملو با بختيار ديدار و گفت و گو کرد و خود قاسملو در مصاحبه با BBC گفت که با گروه سلطنت طلبان نيز در لندن مذاکره کرده است . (و اين حرکات خامی سياسی بود ! مگر جنایات پهلوی ها در قبال کردها را در تاریخ نخوانده بود و یا باور نداشت روز داوری را ؟)

 

40.  دکتر قاسملو چه تاثیری بر رادیو کردستان داشت ؟

در بررسی پرونده راديو کردستان (مانند سند  8942 اسناد انقلاب) جز " گزارش ، افشاگری ، اخبار مرتبط با انفجارها ،ادبيات تهديد و خبرهای سياسی و تحليل های نه چندان کارشناسی " کارنامه ای از آن به جای نمانده است ؛او تحصيلکرده غرب بود وی توانست از راديوهای غربی الگو برداری کند و اجازه پخش چنين کارنامه خامی - به رادیوئی به اسم کردها - را ندهد ؛ به هر حال ؛ او در سالهای 62-60 مرتب در گفتارهای راديويی اش مردم را به حمايت از حزب تشويق می کرد ، برای نمونه در خرداد 62 (سند محرمانه سرپرست دايره اطلاعات و اماکن / سروان نورسيد /3/3/62 ) قاسملو در رادیو ،  از گرانی و بيکاری می ناليد ؛ و طرفه اينکه مانند بنی صدر هر لحظه ای برای دولت ايران سقوط آنی پيش بينی می کرد . شاید اگر درست حرکت می کرد ، استاد برجسته اقتصاد ایران بود ! ...پس از خروج از ایران هم ؛ به جای رفع آن سوء تفاهم و نگاه دولت ؛ به شورای – ورشکسته - ملی مقاومت پيوست که روزنامه دست چپی ليبراسيون فرانسه در آبان 60 می نويسد " حزب دمکرات از اصلی ترين نيروهای مبارز مخالف ايران است و اکثريت 5 ميليون کرد ايرانی از آن حمايت می کنند و خواهان خود مختاری هستند " و گاردين هم نوشت " با پيوستن حزب ، به شورای ملی مقاومت ؛ اين شورا بزرگترين نيروی اپرزيسيون ايرانی شد " و روزنامه سوسياليست های فرانسه ، لوماتن نوشت :" شورای ملی مقاومت مهم ترين نيروی مخالف دولت ايران شده است " .... در حاليکه مشخص نيست ؛ چرا وی اين اغراق ها را دوست داشت . این همه در رسانه های غربی و جهانی نفوذ داشت و قابل احترام مقامات اروپایی بود ، چرا گفتمانی عقلانی را مطرح نکرد و چرا در رسمیت دادن به هویت کردها ، به جای این خام دستی تلاش نکرد ؟...؛ حزب وی يک حزب مسلح ايرانی بود از طرفی کاملا" برعکس نيروی مسعود رجوی – خواهان مذاکراه و گفتگوی رسمی با دولت ايران بود ؛ و اگر درست شرایط را درک می کرد ؛ چندين مرحله جلوتر می آمد و در شناساندن هويت کردها موفق می شد . به گمانم  درباره اين تضاد های (در جنگ مسلحانه با دولت ايران – تقاضای گفت و گو و مذاکره با دولت – تبليغات رسانه ای – ديدارهای مختلف خارجی و خود را دمکرات ناميدن ) دکتر قاسملو بايد تحقيق کرد و در رسانه های منتشر کرد تا " تابوی " اسم او شکسته شود و کنه مطلب آشکار گردد .

در آن ايام جنگ ایران و عراق ، که کو مه له خبرنگاران خارجی را می آورد تا با کمک عناصر حزب، فيلم تبليغات از خود را بسازند و آنگاه در تلویزیون های اروپا پخش کنند ؛ قاسملو هم از اين تبليغات رسانه ای و رقابت با کومه له لذت می برد ؛ و به آن فيلم ها در مورد عملکرد دمکرات که در تلویزیون آلمان و فرانسه و ايتاليا پخش می شد ، دلخوش بود . که سرانجام در 13 ژوييه 1989 به خاطر ساده دلی و عدم درک جغرافیا و زمان و باور بی یقینش،  ترور شد ؛ که البته در ژانويه آن سال جلال طالبانی محافظانی را در اختيار او گذاشت اما دکتر آنها را آزاد کرد . حال مقصر ایران بود یا آلمان و یا فرانسه ، باید پذیرفت که او را تاریخ کرد از دست داد و قربانی لابی قدرت در مثلث آن سه کشور شد و او نتوانست خود را از مهلکه برهاند و در گفتگویم با دکتر ولایتی هم خوانده اید لابد که گفت " ایران مقصر نیست بلکه رابطه ما با آلمان و فرانسه خوب بود و دشمنان ما چنین کردند " ، این حرفها لااقل مزیتش در آغاز یک تحقیق تاریخی است که کنه مطلب معلوم شود ؛ اما اطنز مکاجرا اینکه ما کردها نه کتاب می خوانیم و نه اهل تحقیقیم!  همانگونه که دولت ايران در برخورد با دمکرات ها ، سعی می کرد ايجاد حساسيت نکند، اگرقاسملو اين سياست نرم رااعمال می کرد و لاقل مانند دوست سوسیالیستش – میتران – با همان نگاه رفتار می کرد ، اين تحريکات رخ نمی داد .[ مانند سندهای حفاظتی شهريور 67 شهربانی کل کشور ؛ که در سال 67 باغ ميوه برادر قاسملو در اروميه را می خواهند مصادره کنند، اما برای عدم ايجاد حساسيت و نفوذ قاسملو در منطقه اين امر انجام نمی شود ! ] .قاسملو در تحريک کردن دولت مرکزی اشتباه کرد ، در آذر 62 خبرهای نيروی زمينی ارتش ، حاکی از آن است که چريک های دمکرات ، در ترکيه آموزش نظامی می بينند ، و طبيعی است که نيروی زمينی برداشت کند که می خواهند عليه ايران خرابکاری کنند و کارناوال تجزیه طلبی به راه بیاندازند  . يا در روز 26/9/65 از راديو حزب ، روز پيشمرگه اعلام می شود  و اين يعنی تحريک نيروهای نظامی برای کنترل امنيت : خوش بينی و ساده فکری مفرط قاسملو در بعضی جاها ، مرا ياد بارزانی می اندازد : در ماهنامه ارتش و نيز گزارش عمليات ارتش - در 67 برگ به تاريخ 26/9/25  - آمده است که دولت می خواست با "13 گردان پياده ، 3 هنگ سواره ، 5 آتشبار توپخانه 75 م م ، 2 آتشبار توپخانه 10 م م ، يک گروهان زرهی و صدها تفنچگی محلی از عشاير " به جنگ قاضی محمد و بارزانی برود ، بارزانی هم با 2500 نفر نيروی دارای برنو ، مسلسل سبک ، نارنجک دستی و 2 قبضه توپ 75 م م " می خواست با اين ارتش مبارزه کند.. خوش خیالی از این بالاتر ؟!... . در حالی که در 10 صبح روز 25/9/1325 ارتش وارد مهاباد شد و قاضی محمد تسليم شد ؛ اما جناب بارزانی با استفاده از مهمات و اسلحه های قاضی محمد به اشنویه و نقده رفت واز سر سادگی می خواست بجنگد ؛ که سرتيپ همايونی و معاونش سرهنگ بيگدلی در سپيده 27/9/25 عمليات را شروع کردند ؛ 48 ساعت بعد -29/9/25- بارزانی به اتفاق سرهنگ غفاری به مهاباد وارد شد تا به ناچار مذاکره کند . برای مصالحه ؛ دولت آزادش گذاشت ؛ به داخل نيروهايش که باز آمد و دوباره بادی به غبغب انداخت که حاضر به مصالحه نيست ! متاسفانه ، اين سادگی و تفکر روستايی در هر دو مشترک است . در حاليکه بارزانی عوام بود و عشيره ای ؛ قاسملو جهان دیده ای  آگاه و تحصيلکرده بود و غير سنتی .

 

41.  درباره تاريخ کومه له بیشتر توضیح بدهید ؟

در سالهای پس از جنگ جهانی 2 ، کومه له -  ژ .ک  - شکل گرفت و بعدها قاضی محمد و .. پس از قوام ؛ در دوران مصدق تشکيلات دمکرات متعلق به شاخه غرب حزب توده بود . در سالهای 3-42 گروهی مانند معينی ها و شريف زاده  ؛ ملاآمده و منیه شه م ؛ دسته ای را تشکيل دادند و در 7-46 هم مبارزه مسلحانه عليه شاه آغاز شد .(البته در زمان شاه محفلی بسيار کوچک بودند ) در سالهای 50-49  این محفل مارکسيستی با تکيه بر ناسيوناليسم پيشرفت کرد و در 57 اعلام موجوديت کرد : که اهل نظريات مائو بودند . در اوايل 58 ؛ کومه له برخی از مسئولينش مانند فواد مصطفی سلطانی و فاتح شيخ الاسلام ؛ با استفاده از نفوذ و اعتبار خانوادگی ؛ در روستاهای مريوان فعاليت کردند و سعی داشتند کل مريوان را در دست بگيرند که با ارتش و ژاندارمری و پادگان درگير می شوند و سپس آن دو با مهندس چمران وارد مذاکره می شوند . کو مه له در جريان جنگ سنندج اسفند 57 – فروردين 58 ؛ از اختلاف 2 نفر (کميته صفدری – پيشنماز حسينيه ارتش و کميته احمد مفتی زاده که هر دو نمايندگان دوست دولت موقت بودند ) از فرصت استفاده کرد و با کمک دفتر هواداران فدائيان خلق ، مردم را عليه کميته و پادگان تحريک کرد و حمام خونی به راه اندخت  که دولت موقت و انقلاب تازه رخ داده و امام و آمریکا و خاورمیانه و.. را مات و متحیر کردند از این بی محل خواندن خروس جنگی !... خسرو ، معاون صفدری ، تلویزیون را به گروه ها تسليم کرد ؛ صديق کمانگرازتلویزیون مردم را تحريک کرد که به پادگان ها حمله کنند و مردم زود باور هم چنین کردند . و بنا به سخن سرهنگ زيبايی – فرمانده ژاندارمری – تنها 000/300 قبضه اسلحه از ژاندارمری به يغما می رود . که مفتی زاده و عزالدين در اعلاميه ای مشترک از مردم می خواهند ؛ دست نگه دارند و سپس مفتی زاده به اتفاق صديق کمانگر ؛ يوسف اردلان ، مظفر محمدی – از طرف کو مه له – پادگان را عامل درگيری می دانند . بعد از تهران – که هنوز جوهر خبر پیروزی انقلاب خشک نشده بود - هيات صلح می آيد و شورای شهر با نظارت پرفسور مظفر پرتوماه تشکيل می شود . که ابراهيم يونسی استاندار شد و در تهران فربد – شادمهر و شاکر به جای قره نی ، در راس ستاد ارتش قرار می گيرند . پس از درگيری پاوه بود که ، به فرمان امام که پاکسازی شروع شد و در مريوان فواد کشته می شود ( که البته فواد مصطفی سلطانی (و کتاب اتحاديه های دهقانی اش ) در 16/12/57 ؛ اعلام موجوديت کردند ) . کو مه له قصد داشت بر شعارهای حزب دمکرات در جهت چپ تاثير گذاشته و سلطه جويی بلامنازع حزب دمکرات در کردستان را تعديل کند تا از اين طريق برای خود فضای فعاليت وسيع تری ايجاد کنند . کو مه له ، متاسفانه بر رقابت با دمکرات پافشاری و اصرار بی جهت کرد که در ان برهه و پس از ان نیز  لزومی نداشت ؛ مثلا" در خبرنامه 143 ؛ 11/2/60  ؛ حزب دمکرات کردستان را به دروغگویی و افترا متهم می کند "و آنقدر دو حزب ،  به پيشمرگان خود حمله کردند و از همديگر کشتند که فقط جنگ ايران و عراق سرپوش خامی ايشان شد  و مانند بارزانی و طالبانی هم چنان اعتباری نداشتند که کسی مانند کلینتون انها را به واشنگتن بخواند تا پیمان صلح ببندند ( و فقط در حد سفیر آمریکا با ایشان گفتگو انجام می شود و گاه شاید در آمریکا ، با نماینده امیتی ملاقات کنند ) . در سال 60 ، کو مه له بسياری از هوادارانش را از دست داد . به آغوش صدام رفتند و از او تامين و پناه خواستند و چند هزار دینار کمک مالی از عراق دريافت داشتند  . و حزب بعث در اختيار آنها مصالح ساختمانی برای تاسيس مقر و پايگاه گذاشت و حتی چندين دستگاه تویوتای لندکروز ژاپنی که با کمک آمریکا خریداری شده بود و در اختیارشان قرار گرفت [ که در مصاحبه ام با هنری کسینجر ، به این مسایل به طور مبسوط اشاره شده است ] . عملکرد کومه له در دهه 60 ؛ قابل دفاع نيست ؛ در ناآرام کردن وضعيت امنيت منطقه متهم ردیف اول تاریخ هستند [مثلا" نامه شورای شهر را جعل می کردند و به پاسگاه ژاندارمری می رفتند و اسلحه می گرفتند] . وزارت خارجه آمریکا هم ، هماهنگ با وزارت دفاع و CIA ؛ از جو سوظن و بی اعتمادی ايران نسبت به همسايگانش – مانند عراق – استفاده و بهره برداری کرد و رهبری سازمان ها و گرايشات سياسی و اقليت ها و گروه های افراطی را تحريک نمود و در سال 1979 کاخ سفيد رسما" تصويب کرد که با حزب های کردی رابطه برقرار شود  ( که در سخنان کالین پاول هم این مسایل هست ) . کو مه له از آلمان و ژاپن بيسيم پيشرفته می گرفت و همواه از کمک های تسليحاتی عراق برخوردار بود . و سپس منصور حکمت نظريه پرداز اصلی سهند و حزب کمونيست در منطق افتتاحيه کنگره سموم کو مه له در ارديبهشت 61 ؛  عرض اندام کرد . آنگاه در دهه 70 ؛ انشعاب رخ داد و سید ابراهیم علزاده از مهتدی جدا شد  [ و مهتدی، دبیر کل حزب کو مه له - سازمان انقلابیون و زحمتکشان کوردستان ایران – شد ] .  و يکی از بدترين موارد کارنامه کومه له ؛ از طرفی تشويق بی جهت جوانان به عضويت در حزب بود که با سرنوشت نسلی بازی شد ؛ از طرفی تحريکات و برادر کشی با دمکرات ؛ از ديگر سو در سيل بازگشت افراد و تسليم شدن آنها به دولت ايران ؛ موج اظهار ندامت ها و افشاگری ها و کیش شخصیت ها و تسویه حساب ها ی شخصی و...رخ داد . که مشابهش را در چين می توان يافت ؛ودر مطالعه دست نوشته های اعترافات و گزارشهای افراد  - که در مراکز تاریخ و اسناد ایران موجود می باشند - مشخص است که در دامن زدن به ذهنيت شک دارحکومت مرکزی چقدر تاثير گذار بوده اند . نقدیهايی که برای دمکرات برشمردم ؛ درباره کومه له نيز صادق است . بعدها  در تابستان 1383 ، شخصی افراطی  موسوم به ملاکريکار – که گویا مقیم نروژ است - نقدی - علی القاعده -  پر از شماطت و تو هین ، برای من نوشت تحت عنوان "قانعی فرد به دنبال چيست ؟" و اشاره کرد که من در تحقیقاتم می خواهم کومه له را ناديده بگيرم در حالی که چنين نيست ؛ و خود مهتدی و عليزاده هم بدين مساله معترف و واقفند که من محقق مستقل و راوی آزاد تاريخ کردم و دشمنی و یا پدرکشی  با کسی ندارم . به دنبال سیاست به معنای کسب قدرت هم نیستم ، فقط راوی و منتقد صادق تاریخ سرزمینم هستم .

 

42.  شما در باره كومه له و دمكرات به خطاي تكه زدن آنان بر بعث عراق و آمريكا و آلمان و … اشاره كرديد ؛اين نشانه انفعال است ؟

بنا به سخن چامسكي " ترديدي نيست كه حكومت هاي غربي دوست دارند سر سپردگي و اطاعت بيشتري را بر مردم كشورهاي جهان سوم تحميل كنند و اين امري عادي است ؛ منظورم اين است كه حكومت ها همواره ميل دارند كه مردم منفعل و كنش پذير و سربراه باشند " …

عملكرد غلط و خطاي آنان ؛ موجب آسيب و خسارت زيادي به تاريخ معاصر كرد شد . و بايد آنها هم شهامت پذيرفتن اين نقدها را داشته باشند كه راز تاريخ از همه محترم تر است .

 

43.  چه جریان ها و حرکت هایی اکنون در کردستان معاصر وجود دارند ؟

و همان‌طور كه گفتم، جريان‌شناسي و حركت‌شناسي علمي در كردستان امروز کمی  پيچيده است... اما در دوران فعلی ، در جامعه کردها تنها طیفی که در داخل مجموعه طیف های زیر می تواند در آینده حرکت  جامعه کردان موثر باشد ، طیف آخر است.1 )   طیف حزبی و خارج از حکومت  ( کو مه له ، دمکرات و... )  2 )   طیف حزبی و داخل حکومت ( مانند اصلاح طلبان کرد ، جبهه متحد کرد ، فراکسیون کردهای مجلس و... ) 3 )   طیف سنتی و مذهبی ( دو گروه وابسته به مفتی زاده ، شیخ ها ، جامعه کردهای مقیم مرکز و.... ) 4 )   طیف کارشناسان آکادمیک ، چهره ها و روشنفکران مستقل و اهل قلم .

قبلا به این موضوع اشاره کردم که در کردستان فعلی، در ایران به معنای واقعی کلمه دیگر حزبی در داخل جامعه وجود ندارد که نهادینه شده باشد؛ و آن دو – سه حزب خارج از جامعه کردها نیز، جایگاهی در میان خواص ندارند؛  در مابین طیف های "2 " و "3 " گروه هایی لابی گر  و واسطه کسب قدرت هم وجود دارد ، مانند موسسه تجاری - فرهنگی کردستان و... – یا در میان طیف های "2 " و " 4 " – مانند روزنامه های ئاشتی ، ماف ، روژهه لات ، ئاسو و.... -  اما نظر شخصی ام بر این است که هر حرکت جامعه کردهای داخل ایران ، تنها و تنها گروه "4 " است که می توانند نسل جدید را راهنمایی و جهت بدهند ، چون بیشتر از طیف "3  " حفظ  هویت و استقلال فردی داشته اند و در بازی " قدرت و سیاست "  دخالتی نداشته اند . پس اجازه‌ و یا شاید باور و یا اعتماد  چنداني براي فعاليت كردها نبود تا اين‌كه اندک اندک در اواسط دهه 1370 در كنار حضور انديش‌مندان فارس، كردها و به‌ويژه نسل جوان – بیشتر از طیف " 4 "  - در بازساخت انديشه‌ي آزاد فلسفي روشن‌گري تلاش كردند و از سال 1375 با دعوت از انديش‌مندان و روشن‌فكران ايراني به كردستان سعي در تغيير كليد واژه‌هاي اين مبحث دارند و امروز چه بسيارند فعالاني از نسل جوان در كردستان ايران كه در اين راستا تلاش مي‌كنند كه صحت و سقم اين مقولات، بحث‌ها و انديشه‌هاي نو را به داخل جامعه‌ي كردستان تزريق كنند و با پرسش‌گري و شك‌ورزي، مسايل را كالبد شكافي مي‌كند ...و بايد مديون اين جوانان فعال و خوش‌فكر و پرتوان بود كه فضا را باز كرده‌اند تا جريان سالم انديشه با پرهيز از هر گونه هيجان و احساسات و پي‌روي از انديشه‌ي تاريك، به‌وجود بيايد... امروزه‏کردها فعال درعرصه فرهنگی، رویارویی ودادوستد فرهنگی خودرا آغازیده اند وچه بسا شناخت‏گزارش تاریخ معاصر، آنهارا دربازتولید وفراساخت‏خودیاری‏دهد تا بهتربه" بیداری ملت خود زخواب غفلت " اقدام‏کنند.

از طرفی ؛ جریانات فکری حال حاضر در کردستان، را که دیگر دو حزب تاریخی آن – مطلقا - بر عهده ندارند؛ هزاران جوان کرد در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی در سراسر ایران تحصیل کرده اند و فعالیت های هنری و فکری و علمی هم گواه این ادعا است؛ وبیراهه نیست اگر بگویم؛ حزب ها دیگر در میان نسل جوان کرد، صاحب نفوذ و قدرتمند نیستند و حتی گاهی به غلط  ، یا در عالم روئا ، جوانان را به جذب دعوت می کنند و به طور فکاهی در مصاحبه ها هم خبر از جذب هزاران نفر جوان می دهند ، اما روئایی خام بیش نیست و واقعیت امر هرگز چنین نمی باشد . فراموش نکنیم که این اقشار موجود در تقسیم بندی مذکور در داخل مثلث " مردم – حکومت مرکزی – نیروی خارجی " قرار دارند و عدم تعادل رفتار و تعامل با هر سو منجر به سقوط است  . چون بعضی از ایشان به دنبال داشتن " سلطه و قدرت " اند ، از طرفی باید اذهان عمومی را راضی نگهدارند که در بستر آن حرکت کنند و به ناچار نمی توانند مستقل باشند ، چون مساله اقتدار و قدرت و توان خواهی آنان برای جولان در عرصه ، به دام کشیدن شان است .

 

44.  درباره بخش اول تقسیم بندی تان بیشتر توضیح دهید .

مثلا از طرفی ،  هنوز هم حزب دموکرات کردستان ايران به فعاليت خود در خارج از ايران ادامه می دهد و مدعی نفوذ و تأثيرگذاری در ميان مردمان کرد ايران است که ابدا چنین نیست . حزب دموکرات هنوز دارای نفرات مسلح – از قشر عوام و روستایی کرد است که بهتر است آنان را نسل سوخته بنامم  - که حضورشان در عراق است و با این ادعا و جنجال فکنی ، می گویند که اين حزب همچنان به دنبال مبارزه با حکومت جمهوری اسلامی است و سپس می گویند که "  شيوه ای که اين حزب برای مبارزه بر می گزيند بستگی به برخورد طرف مقابل دارد اما اگر حزب ناچار شود دست به مبارزه مسلحانه نيز خواهد زد " . هرچند که کارشناسان معتقدند که  مبارزه مسلحانه ، منافی موضع گيريهای حزب دموکرات در قبال ترقي خواهی و دموکراسی است  و دست به اسلحه بردن جنبشهايی که در ظاهر برای دموکراسی مبارزه می کنند ، در هر شرایطی  توجيه پذير نیست.البته به این واقعیت نیزحزبهای سیاسی  سنتی، اذعان و اعتراف دارند و کهنگی تفکر و جمود و بی برنامه گی آنان موجب انشعاب ها و تقسیم ها و تفکیک های پی درپی و ممتد شده است. ؛ عبداله حسن زاده از مصطفی هجری جدا می شود؛ صلاح مهتدی از ابراهیم علیزاده و ...  به قول استاد ارجمند ، صارم الدین صادق وزیری : امروزه سیاسیون خارج از حکومت -  و مرسوم به اپوزیسیون – در شرایط مساعدی نیستند، متاسفانه بر کارهای غیر منطقی خود همچنان اصرار دارند؛ حتی گروه تازه منشعب شده از دموکرات آموزش قداره کشی و چماق برداری علیه طرف مقابل می بیندند!... کو مه له هم که 2 قسمت شده مهتدی، عملاً سخنگوی طالبانی و پیرو احزاب عراق شده علیزاده هم – بوالعجب - به دنبال سلسله دور باطل کمونیست است ( و نمی شود که ترک کنند، چون جزو بقای هویت آنان شده ) ...

 و به گمانم احزاب کردی؛ اگر تجدید نظر و انقلابی در استراتژی خود نداشته باشند و براین بیراهه راهی که رهرو آنند بمانند، به حاشیه رانده خواهند شد – که البته کم تا بیش شده اند - و مرض تقسیم شدن و تحمیل خود بیشتر از این در میان ایشان شیوع خواهد یافت – که در واقع امر شده اند - . بنا به ساختار سیاست بین المللی و این استراتژی و قاعده ایشان -  که هدف آنان کسب سلطه و قدرت است -  صرفا" عروسکان حول ابزار خشونت و اقتدار خواهند شد که جز زور و قدرت، حقی برای خود قائل نیستند و مجوز اضمحلال خود را امضا کرده اند...حزب هایی که دیگر امروزه روز، اشتراک خواست ها و نظراتشان با مردم داخل جامعه به حداقل رسیده است و مردم به شاخص های فرهنگی و هویت تاریخی خود باور و اعتقاد  دارند و باید پذیرفت که حرکت سیاسی در کردستان معاصر ، دیگر دغدغه فراگیر لایه های مردم نیست و تا فرهنگ سازی و شناساندن هویت درست صورت نگیرد  ، طبعا سیاست موفقی فراتر از ملوک الطوایفی و عشایری بودن ، هم ظهور نخواهد کرد .  و بر این مبنا؛ احزاب کردی امروز در تلاشند تا فقط قدرت تعیین کننده بقا را برای خود حفظ کنند.از تاریخ استفاده ابزاری کردن؛ این حق را برای خود قائل هستند که بااین پوشش هر طوری که می خواهند عمل کنند و از منابع حمایتی خود دفاع کنند.اما استفاده از این منابع و سوداها هم  دیری نمی پاید...

در طی انقلاب و پس از آن، حزب ها سعی کردند تا در برابر حکومت مرکزی ، قدرت بلا منازع داشته باشند؛ و با ایجاد تزاحم ، حاکمیت دیگری را محدود می کردند بدون آنکه شاخص ها و هدف ها و نیازهایشان را بشناسند؛ و سیاستی منسجم و درست و آرام  را در پیش بگیرند؛ حتی طرفه آنکه ، جاه طلبی و ضعف سیاست و عدم تمرکز جایگاه محلی واستوار باعث شد تا همدیگر را سالها رقیب و تهدید پیش روی هم ببینند و به ترور و تهدید بپردازند کرد، و ناباورانه مردم می دیدند که کرد ، کرد را می کشت و در این  توسعه کردکشی فقط آتش حرمان برای مردمان دیار باقی ماند و تضعیف روزمره شیوه راهبردی شان و چه بسا اضمحلال هویتشان .هر چند بصورت عوامانه ؛ تلاش آنها، مبارزه در راه آزادی نامیده شد – اما سیاستی که قدرت را هدف قرار داده است ، نمی تواند متولی و منادی آزادی باشد - ؛ اما در واقع ایجاد بحران در روند حرکت جامعه کردها بود؛ به خصوص در دوران حاد و شدید، احیاگر سنت استفاده از ابزار خشونت توسط دولت مرکزی شدند، که کار به لبه پرتگاه فاجعه آمیز رسید و زنگ های خطر به صدا در آمد و در میان نخبگان هم از ابتدا ، این افراطی گری مورد قبول و درک واقع نشد و راهبرد نامیمون آنان با معیارهای جدید و قوانین بین المللی در جغرافیای سیاست جهان به جنگی سنتی تفکری تحجر مآبانه و تحریکی کودکانه تعبیر شد ، از سویی دشمن غدار استقلال و آزادی ؛ یا  کو مه له را تحریک کرد  و یا مذهبیون را سنگ لای چرخ تفاهم قرار داد.

 سالها – به سهو یا عمد - کشتند و بردند و سوزاندند و عاقبت در فروپاشی صدام حسین و اتحاد کردهای عراق ، دیدند که  مبادا از خوان سفره موعود توسط آمریکا ؛ لقمه ای نصیب نشود ، آنگاه در دفتر سیاسی همدیگر را در آغوش کشیدند که ما برادریم !... دیداری که می بایست از همان روز اول روی می داد ، نه پس از 25 سال ! ... و با نگاهی بیرحمانه، شاید همین بیرون از مرزها قرار گرفتن و دل به مخالفت خوش کردن؛ آنان دیگر جزو بقای هویت شان شده است و پر واضح است که در گذار تاریخ و جریان های اجتماعی معاصر داخلی؛ جز در لابلای ورق های کتاب تاریخ؛ نامی از آنان بر جای نمی ماند...در این چند سال ماندن و بودن  - اجباری و یا اختیاری - در خارج از جامعه و مرز ایران؛ لااقل می توانستند؛ هویتی بین المللی و قابل دفاع برای خود تعیین و تعریف کنند؛ صاحب رای و اندیشه و نفوذ و برنامه و اندیشه ای راهنما و پر نفوذ و جهت دهنده  جامعه خود باشند، و به جای زبان گلوله؛ با منطق و دکترین مدرن؛ راهی بهتر برای رویارویی – و به قول خودشان مبارزه – و یا نقد سیاست حکومت مرکزی بیابند، اما چنین نکردند و هنوز هم این سوال ساده " حاصل دیدارها و شعارها و فرافکنی شما در خارج و داخل چه شد؟" را دیگر هر نوجوان کردی از آنان می پرسد که " در طی 28 سال ادعای دیدار با سران و مسئولان کشورهای خارجی چه شد؟" ...و هیچگاه از آنان هم پاسخی درست و عقلانی شنیده نشد و نخواهد شد ؛ جز دکتر قاسملو دیگر مابقی - " مهتدی ، علیزاده، حسن ز اده، شرفی ، هجری، احمدی، حسینی و ... " -  در سطح بین المللی که هیچ؛ در داخل جامعه کردها هم ، حرفی برای گفتن نداشته و ندارند.احزاب کردی – علاوه بر تاکتیک غلط و موج هیجان و احساسات دوران انقلاب - ، در طی 27 سال اخیر هم هزاران نفر را هم آواره کشورهای جهان کرد ، همگی با این مشکلات و بحران ها دچارند. به طور مثال ، اکنون در روستای کویه- درکردستان عراق- چند صد نفر از همان هواداران سینه چاک – عوام ،  دارای درگیری درونی، شایعه، رویای برخورد و شتابزدگی ، عدم عقلانیست و زیستن در فضایی بسته و منحط و ... – زندگی می کنند؛ به اسم مبارزه و ...هویتی غیر واقعی برای خود ساخته اند ، اما این هویت در رستخیز تاریخ شناسنامه ای قابل دفاع نخواهند یافت، و هر چند  آشکارا و مبرهن است که پذیرفتن این واقعیت – بنا به همان روحیه خشک و استتار نقصان و برهوت تفکری – برای آقایان سخت است .اما به جای یک شبکه ماهواره و روزنامه و ... اگر صدها برابر تقویت شوند، فقط "عرض خود می برد و زحمت مردم کردان را افزونتر می کنند ...دیگر مردم تاوان ندانم کاری و جهالت آنان را نخواهند داد... چون ایشان از مردم و حرکت جامعه به دور افتاده اند و چون دست به سلاح برده اند و خود را معاند نامیده اند ، نمی توانند در حرکت های اجتماعی و فرهنگی و سیاسی داخل جامعه نفوذی داشته باشند ! زیرا در تاریخ همواره  از روح امید باور مداران به آزادی، به نیکی یاد می شود و آنان که یا با چماق و اسلحه و یا به طور سنتی مردم منطقه را تحت انقیاد و استعمار در می آورند و با تخریب امید و با قهر و چشم به انتظار بیگانه ماندن، سرزمینی را به ویرانی سوق می دهند ، دیگر نامی نمی ماند، و بی رحمی تاریخ ، خط بطلان بر آنان خواهد کشید و به زودی از خاطره ها محو خواهند شد...

قبلا به این موضوع اشاره کردم که در کردستان فعلی، در ایران به معنای واقعی کلمه دیگر حزبی در داخل جامعه وجود ندارد که نهادینه شده باشد؛ و آن دو – سه حزب خارج از جامعه کردها نیز، جایگاهی در میان خواص ندارند؛ مانند حزب دموکرات؛ که سرزنشش به انشعاب چند باره و جنگ قدرت و انحصار مقام ختم شد؛ عشق به مقام و عنوان، تحجر فکری، بن بست عملی و بحران ... کرد را در برابر کرد قرار داده و جز دفع، جاذبه ای از آنان نماندده است تا نیروی جدید جذب شوند! ساختاری، ظاهرا" دموکرات؛ اما در عین انحطاط و فقر فکری و عقلانیت؛ حزب دموکراتی، که ستون پایه های آن بر استبداد نظری و فرهنگی است؛ در مدارهای بسته و واپس گرایی در دست و پا می زنند و هدف به مشابه کسب قدرت و رهبریت بلامنازع ، در ترکیب رهبری حزب، موج می زند . و امروزه هم مشخص نیست که این همه فرافکنی  و وعده  روشنی افق دادن ، بر وفق مراد بودن جریان حوادث در منطقه و...بدون بستر اثبات و تحقق را فراهم کردن ، چه لذتی دارد ؟ دیگر امروزه روز در ایران معاصر و جامعه کردان ، آن ادبیات سیاسی غیر پیشرفته  و بدور از عقلانیت و اصالت زبانی چه احساسی را بر می انگیزاند ؟ لااقل نشانه ای از رشد دانش سیاسی و زبان سیاسی حزب در این نوشته و زبان حاکم بر رسانه آنان مشهود نیست ! هنوزهم مصرف‏کردن خوراک ازتئوری توطئه برای‏انکارعمومی استفاده می‏کنند. ] از طرفی  باید به این نکته ظریف هم اهمیت داد که تلاش امروزه این دو - سه حزب؛ نه برای سلطه است؛ بلکه برای حفظ بقا است...هیچ آگاهی و تفکر و اندیشه سازمان یافته ای در داخل آنان پایه ریزی نشده است ... دیگر انسانهای کم هوش هم پیرو تفکر منحط آنان نیست، تا چه رسد به عامه مردم که روزگاری ، منادیان ایشان بودند.  اما دیگر به سادگی اعتمادی نسبت به آنها در ذهن ندارند مگر در ایام دهه 60 کم بود تاراج هایی که به نامم کمک مردمی توسط این احزاب انجام شد و به زور نیزه از کام مردم بی پناه کوهستان و روستاها ، کمک مالی گرفتند و اگر کسی عتاب داشت به هزار تهمت از بوق و کرنای رادیوی محلی شان بدنامش کردند و یا در کوی و برزن دهل نواختند !.. آنهمه بی پرنسیبی از یادها نرفته است !.... با 4 تفنگچی عامی ، کشوری را عوض کردن ؛ جز در داستانهای تخیلی ، صورت واقع ندارد و این افراد به اصطلاح عاقل ، با شستشوی مغزی و قلب واقعیت و فریب معنا چه جوانانی را به زیر آتش گلوله  و یا گیوتین فرستادند!..

چه بسیار جنازه هایی از جگر گوشه گان مردم که هر عید و آدینه به خانواده های کرد بازگرداندند و نامش را مبارزه نهادند ، مبارزه با چه و چگونه ؟! ، که پاسخی در پی نداشت !...و تاوان از دست دادن عزیز ، دامن خانواده گرفت و چه هزاران هزار خانواده ای که از تسهیلات اجتماعی معمول ، محروم شدند!...و اینها واقعیت هایی است که نمی توان کتمان کرد و شاید این اعتراف صادقانه، رهبران میان سال احزاب کردی را به خاطر نگرانی از آینده، هراسان و وحشت زده کرده است و عادی ترین مسئله،  عدم تصمیم گیری آنان در چار چوب خلا ایدئولوژی و شیوه پردازی و عقلانیت و اندیشه راهنما است، که البته آرام آرام در حرکت جامعه جوان روبه رشد ، طبیعتا – بدون تحول فکری و ساختاری - مضمحل شوند؛ یا با تردید غیرمعمول، برای بقا ی حباب وار شاید  سر به استین بحران و شورش بگذارند...و اگر شرافتمندانه و مسئولانه به دمکراسی و آزادی متعهد و پای بند باشند؛ می دانند که مانع حرکت ظریف جامعه کردهای امروز ایران نمی توان شد، جامعه ای که از حصار بیرون رفته، مدارها را گسسته و می دانند که چه می خواهند و به عنوان شهروندان این جهانی خواست های خود را از قوانین غالب می خواهند و می جویند. مردمان جامعه ای که دوست دارند دیگر قدرت را در دست متفکران و نخبگان و افراد  - آزاد فکر – و مورد قبول جامعه ببینند و نظامی سالم در جهت تحقق دموکراسی بنا کنند، نه آنکه جایگاه قدرت را به مردانی عصیان زده، متحجر ، خارج از جامعه، ایده آلیست و رویایی و بلند پرواز و غافل از حرکت خویشتن اعطا کنند؛ که نه در مبارزه و تلاش مردمی داخل جامعه؛ قادر به تامین آزادی و حقوق مردم است و نه در سطح جهانی و وسیع مورد قبول همگان است.

دیگر برای احزاب کردی ؛ عصر استفاده ابزاری از نام قاضی محمد و تاریخ کهن، پایان یافته است. او جزو فرزندان این آب و خاک بود که در راه اثبات عقیده اش – چه غلط و چه درست ؛ در آن زمان و مکان خاص – از فدا کردن جان در کنار مردمش – بدون آنکه مانند پیشه وری بگریزد - ابا نداشت و او به زیستن و ماندن درداخل جامعه باور داشت و سخت مخالف جدا کردن فرزند وطن  از مام میهن بود و سواستفاده ابزاری این افراد همانا نام " قاضی محمد " را به تابو تبدیل کرد که هنوز با اکراه از وی نام می برند و نا آگاهانه وی را جدایی طلب می شناسند ! ... ( متاسفانه هنوز بايد تلاش‌هاي زيادي كرد تا ديوار بي‌اعتمادي نسبت به كردها را فرو ريخت) . پس همان تابلوهای پس از انقلاب که مثل قارچ یک شبه، سبز شدند، اندک اندک در گردش روزگار ایام ریشه ای مستحکم نیافتند. و باید ما کردها ، اول این سوزن را به خود زنیم که  گروه های سیاسی  - به اصطلاح آزادی طلب اما ارتجاعی فکر - ما ، ابزار تشکیلاتی برای کسب قدرت و منفعت شدند...و صادقانه بگویم ، حکومت مرکزی هم بی سبب و علت هراسیده شد و با این توهم 2-3  دهه زیست که کردها ، قصد جدایی یا بر اندازی دارند !... هنوز که هنوز است ؛ مردم، مطالبات فرهنگی و ملی و آرمانی خود را از روشنفکران و هنرمندان مستقل و آزاد فکر مطالبه می کنند . دیگر مرعوب  و فریفته این توهم بافی ضعفای عاشق قدرت، نخواهند بود که به ظاهر اپوزیسیون و له مردم و عیله دولت اند؛ اما در پنهان؛ بادمجان درو قاب چین قدرت مسلط زمانه اند...مثلا" همین کو مه له ودموکرات که شرافت و حیثیت خود را در عدم رابطه با حکومت و نظام تبلیغ می کنند؛ مدارک علنی و بجا مانده در آرشیوهای امروزه روز ، روشنگر این فتنه گری و عوام فریبی است که بر خلاف سخن ایشان است !.. و دیگر دهل نواختن بر سر کوی و جارچی بودن با ادعای منزه بودن، به قصد عوام فریبی ، دردی را در تاریخ دوا نمی کند. دریک روزتظاهرات درپاییز 57، که یک نفرکشته شد وچندین تن مجروح ؛ در این ایام بود که جریان های سیاسی کرد در منطقه به عرصه آمدند؛ 6 ماه قبل از انقلاب، حزب زحمتکشان –  که اکثریت را در سنندج به عهده داشتند و بعدها کو مه له نام گرفتند – و حزب دمکرات در میان مردم عرض اندام کردند.قاسملو به ایران آمده بود و حزب دموکرات ظاهر و قوامی دیگر یافته بود.( هرچند حزب توده هم ازعالم اموات بازگشته وجان دوباره یافته بودومی‏خواست درصحنه عرض اندام‏کنداما جایگاهی نیافت.) درهرج ومرج واغتشاش‏که پس‏ازسقوط شاه به وجودآمد همه جهت‏را سعی‏داشتندکه‏کنترل آنرا دردست بگیرند. هیچکدام، به طور محتاتانه به ساختن نمونه ای جدید وجایگزین متن را ندارند؛ بلکه به پرکاه چسبیدند؛ که الان لحظه ای است‏که برعقایدشان پافشاری کنند و ازخود دفاع‏کنندکه جایگاه آنان درساختارسیاسی جدیدکجاست؟ اما این شم وبینش‏رانداشتندکه به سازمان‏دهی‏حرکت‏کنند، با تعقیب برافراط‏همه نزاع درحفظ قدرت‏داشتنند، وازتصور باطل وغفلت بیدارنشدند؛ تا اینکه همه چیزمتلاشی‏شد وبهم ریخت تفرقه وانشعاب موجب شدتا این امربه ذهن تبادل شودکه کردها توانایی وتمایلی برای اجرای هیچ طرحی ندارند.

در روزنامه های همان ایام نیز – کیهان و اطلاعات – سیاستمدار کهنه کار و آگاه صارم الدین صادق وزیری؛ در مقالاتی سریالی؛ از حزبها خواست تا تفکری بیاندیشد و تدارکی ببیند شورای منطقه ای و محلی تشکیل دهند و بعداً در حد شهری و ایالتی گسترش دهند؛ و با تمهیدات خود؛ عرصه را برای حضور فعال سیاسی خود هموار کنند و محوریت سیاسی منطقه را نیز در دست گیرند در سنندج و مهاباد تشکیل شد اما از عمق و اصول برخوردار نبودند موج حوادث و یا خاموشی و گوشه نشینی نخبگان و یا عصیانگری سیاسیون و مذهبیون عنان کار را از دست خارج کرد....انقلاب رخ داد، مردم کرد از مطبوعات شنیدند که شاه رفت و امام آمد شاید خبر پیروزی انقلاب در کردستان مدتی طول کشید که طنین انداز شود چون به وضوح و روشنی مردم طبقه روستایی و متوسط به پایین شهری کردستان نمی دانستند که چه حکومتی می خواهد سرکار بیاید و از طرفی دوره ای بی نظمی و عصیان و آشوب سراسر کردستان را درنوردیده بود چون بنیادهایی ادارای و نظامی – مربوط به رژیم قبلی – که عهده دار برقراری و حفظ نظم و امنیت بودند از بین رفته بودند و بنیادهای نو هم شکل نگرفته بود که در جستجوی خلق ساخت باشد و تا مدتی هیچ کس نمی توانست واقعاً کاری انجام بدهد گر چه این ادعا وجود دارد که در پیروزی انقلاب در کردستان هم شماری از مردم شرکت کرده اند اما دوباره در صد حداقل و حداکثری آن هیچ سندی وجود ندارد اما اگر هم وارد اقدام شده و در انقلاب شرکت کرده اند هیچ اپوزیسیون منظم و سازمان دهی شده سابقه داری به عنوان جانشینی برای رژیم در کردستان شاه نداشت و پس از انقلاب در وضعیت نابسامان بود که ؛ عقایدی درباره حکومت و ساختار سیاسی و ... به وجود آمد و شاید کردها بنا به دلایل مذهبی سنتی ، اقتصادی و قومی و یا شخصی از انقلاب حمایت کردند و در پیروزی آن مداخله کردند؛ وقتی شاه سقوط کرد سیستم وی نیز متلاشی شد در کردستان نیز سیستمی دقیق همانطور که اشاره کردم به وجود نیامده بود.مثلاً عزیز یوسفی وقتی فوت کرد در تهران تا میدان آزادی تشییع شد؛ صارم الدین صادق وزیری نطقی کوتاه کرد که باز هم سیاسیون کرد را به طور جدی به فعالیت درست و برخورد سنجیده با فرم جدید حکومتی دعوت کرد.کردها جنازه را به کردستان باز گرداندند مردم از میاندوآب تا مهاباد به پیشواز اتومبیل حامل جنازه رفتند؛ ... و این احترام و عزت مردم و انسجام همگانی اما بدون محور آنان تا آغاز جنگ ایران و عراق ادامه داشت و بارها بارها به طور خود جوش در هر رخدادی حرکتی داوطلبانه کردند .این حرکت واقعی مردم را نه سیاسیون مهار کردند و نه مذهبیون سنتی موسوم به اسلامی ، چون هیچکدام تصوری درست از رخداد اجتماعی و سیاسی نداشتند.اما اندک زمانی پس از روی کار آمدن حکومت انقلاب اسلامی ، حزب دموکرات با تحريم همه پرسی ای که برای تعيين نظام سياسی آينده ايران برگزار شد رودرروی حکومت جديد قرارگرفت و مخالفت خود را با نظام جمهوری اسلامی اعلام کرد، ارتش جمهوری اسلامی نيز همراه با نيروهای سپاه تازه تشکيل پاسداران و بسيج وارد عمل شد تا کنترل مناطق کردنشين را از دست گروههای کرد خارج کند.بدين ترتيب درگيری ای خونين آغاز شد که به سرکوب حزب دموکرات و حزب کو مه له و پناه بردن آنان به خارج از ايران انجاميد.نيروهای حزب دموکرات در عراق که آن زمان در حال جنگ با ايران بود مستقر شدند و به حملات چريکی به مواضع نيروهای جمهوری اسلامی ادامه دادند.

+ نوشته شده در  2007/7/3ساعت 18:6  توسط عمر عنایتی  | 

              

کردها ؛ فهم سیاسی – ذهن تاریخی  بخش ۳

جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان علوم سیاسی دانشگاه تهران

درباره تاریخ معاصر کردستان

بررسی "سایه – روشن " تاریخ معاصر کردستان ، در گفت و گو و پرسش و پاسخی با : دکتر عرفان قانعی فرد

 

45.  یعنی باور شما به این است که همین احزاب و شخصیت های کرد در ایام انقلاب ، موجب ایجاد سوتفاهم و بی اعتمادی دولت مرکزی به کردها شد ؟

کاملا! .. من یادی می کنم از دوست و استاد ارجمنم ، جناب دکتر حمید عضدانلو که در سخنرانی خود در دانشگاه رودهن مطالبی را فرمودند که به طور خلاصه بازگومی کنم : همان جزم اندیشی و ائدیولوژی مخلوق آنان موجب این بحران شد نه به قول کانت ، می خواهیم پیش داوری کنیم . بلکه سخن ارسطو مطرح است که در زندگی اجتماعی درگیر شدن با کار سیاسی ناخود آگاه و یا خود آگاه صورت می گیرد  و دو نوع " نصمیم گیرنده و کنش گر "  داریم و " سوژه یا موضوع " سیاسی ، که در دومی انسان جامعه موجودی منفعل می شود و دیگران درباره او تصمیم می گیرند و می اندیشند و تحت سلطه فاعل سیاست قرار می گیرند که به او نظریاتشان را اعمال می کنند . این آقایان زندگی کردها را به بازی گرفتند و هویت فردی آنان را نفی کردند ، به جای مردم عامی ، مسئولیت اندیشیدن را بر عهده گرفتند اما خود هم به آنچه کردند نیاندیشیدند !.ائیدئولوژی را به مثابه مظروفی  گرفتند که زبان سیاست را در آن ریختند و برای سوژه خود – همان مردم منفعل – به کار گرفتند . ایدئولوژی مسلط آنان بر جامعه حاکم شد  و به قول مارکس از ایدئولوژی برای رسیدن به قدرت سیاسی استفاده ابزاری کردند و بالطبع در مقابل نو آوری مدارها را بستند و از پیروان خود ، تسلیم بدون قید و شرط را خواستند  و همیشه به توجیه پرداختند و حکم جزمی صادر کردند و به دنبال مشروعیت بخشیدن به خود بودند و شبکه ای متضاد و قدرت طلب و خود محور ، شکل و محتوی افکار توده های مردم را تعیین کردند  و به مردم هم این تصور غلط را دادند که گویا شما خودمختارید و این دعوی قدرت برای عوام فریبی بود و بس . و الان هم نمی خواهند که اعمال قدرت خود بر سوژه ها ی منفعل را مرور کنند و حتی می خواهند که در ساخت روایت و تاریخ بنا به میل خود ، ذخیل باشند .

و ارمانشهر تاریخی قیام های کردها علیه ظلم را با فرافکنی تخریب  کردند و هنوز هم از نیم رسانه هایشان در صدد توجیه و تفسیر دلبخواه گذشته خود هستند . نه قصد جبران مافات دارند و با نگاهی درست و منتقدانه به گذشته برای خلق آینده ممکن تلاش می کنند . این آمرین زمان و نظام اقتدار فقط و فقط در صدد مشروع ساختن خود هستند و توجیه کنون و تحریف گذشته و دیگر نمی خواهند که کسی در قلب جامعه این حوادث را را بازگوید که این آمرین و هویت پوچ آنان را روایت کند . هنوز هم پهلوان پنبه وار خود را بر سریر و اریکه قدرت می پندارند و دوست دارند که تاریخ را بروایت جدید خود بازگویند – نه برای نزدیکی به حقیقت – بلکه برای حذف ضعف های خود . به قول فوکو ، خاطره مردمی و جمعی شکل بگیرد ، صاحبان قدرت راه را بر این خاطره می بندند و با برنامه ریزی مجدد و کنترل آن تلاش می کنند تا فقط ایدئولوژی خود را موجه کنند و به خورد همان مردم منفعل مخاطب خود بدهند . هنوز هم اقتدارگرایان کرد ، از این حافظه مردم هراس دارند ، اما هرگاه " ذهن تاریخی و فهم سیاسی " را ضعیف ببینند ، به دلخواه خود به تحریف و قلب واقیات می پردازند . آنان زبان مخصوص سیاست را ندانستند و نمی دانند و بدون داشتن  تعریف آغازین و درست آنان ؛ لاجرم هرچه می گویند گنگ است و نامفهوم و الان هم با وجود اینترنت و ماهواره و روزنامه و رادیو ، نه شناختی از دانش سیاست و ساختار گفتمانی و نه شرایط مشخص اجتماعی و شکل گیری زبان سیاسی خود را می دانند و این خامی هنوز هم پیداست .و در زبانشان هنوز هم نشانه ای از عقلانیت نیست . ترکیبی از مفاهیم و ایده های مورد نظر خود را به صورت ملغمه در نظر می گیرند و بازگو می کنند و داستان سرایی می کنند و نه اینکه تاریخ را روایت کنند و از آن درس بیاموزند و با تاریخ واقعی هم در تضادند و نمی دانند که در مثلث ایدئولوژی و زبان و سیاست ، زوایا بنا به زمان تغییر می کند و هر واژه و کلمه ای را بر حسب حوادث مورد استفاده قرار نمی دهند و امروزه روابط اجتماعی و تاریخ و فهم و درک مردم درنوردیده شده است و نسل نو ، گذشته را برای دگرگونی آنان شخم می زند و جستجو می کند و چهره ها را بازتعریف میکنند و با الگوهای ذهنی خود می سنجند

. و اگر زبان سیاسی می داشتند نه آن نزاع ها پدید می آمد و نه آن فرصت تاریخی از دست می رفت و شاید همواره می توانستند فرصت خلق کنند و چون زبان ایدئولوژیکی شد ، آنگاه کلملت انسان ها را به مسلخگاه برد و به کشتن داد.  با تحریف و سانسور هویتی می خواستند برای کردها بسازند و این هویت منفعل هم بر مردم تحمیل شود ؛ چونت معنی حقیقت و صداقت را در گفتمان سیاسی خود نداشتند و تاریخ هم لاجرم بر اساس داستان ساختگی ایشان نوشته نمی شود بلکه حوادث واقعی جامعه معیار تمایز دروغ قدرت مدار و واقعیت موجود می شود و و قتی دروغ هایشان را مقدس کردند و با آن لعاب ناسیونالیستی دادند ؛ یعنی اینکه مردم کرد ، اندیشه فردی خود را توقیف کنید و کنترل سرنوشت خود را به ما بسپارید و رفتارتان هم ؛ اما این بردگی در برابر قدرت با مسلح شدن به حقایق و اخلاق از بین می رود و همان مردم آزادی را می ببنند و روهایی از دام بو بند ایدئولوژی ایشان . و هنوز هم از  کانال های ارتباطی و اطلاعاتی خود سعی در نفوذ و کنترل ذهن جامعه دارند ، اما دیگر با نگاه شک و ذهن انتقادی داشتن می توان از دام آنان رها شد و در آزادی است که اول انسان شدن را می آموزند و بعد سیاسی شدن را می آزمایند . به قول ادوارد سعید ، مساله رها شدن از شبح ایدئولوژی است  و اینکه ذات قدرت و آمریت را باید شناخت و برده آنان نشد .

 

46.  حال تاریخ  10 سال پس از انقلاب کردها را چگونه باید روایت کرد ؟

اي كاش مي شد كه سالهاي 57 تا 67 را از آرشيو كل جهان حذف كرد ؛ آبرو و اعتبار كردهاي ايران در اين يك    دهه : در گرو همين هزاران سند است كه در ايران ، فرانسه ، آلمان ، آمريكا و چين و مصر وجود دارد ؛ و متاسفانه ماخذ مورد استناد محققان و مورخان و استادان دانشگاه هم هستند !

طبیعتا بايد در تدوين و تاليف تاريخ معاصر كردستان ايران ؛ واقعيت ها را نوشت : بالاخره در آينده : كارشناسان واقعي وآگاه و راه بلد ؛ ‌تشخيص خواهند داد كه كدام صحت دارد و كدام ماندگار است و كدام غرض ورزي كودكانه و موج زود گذر می باشد  . وظيفه نسل جوان محقق اين است كه فارغ از معذورات و منافع آن افراد شاخص و احزاب ؛ به روايت كردن واقعيات بپردازد . به ايستاردهاي فرد گرايانه نبايد میل كرد . و مشروعيت منافع خصوصي را در نظر گرفت ،هنوز ما – چه بخواهیم و چه نخواهیم -  مغبون خطاهاي سياسي وتاريخي نسل هاي پيشين خود هستيم؛ هر چند در اين سالها ، رفاه و رشد اقتصادي مردم كرد پيشرفت كرده ، اما آيا به همان ميزان فرهنگ ،  آگاهي و شناخت از تاريخ و هويت ها بيشتر شده است ؟ شايد هر پاسخي كه داده شود كمي با بي اطميناني و ترديد همراه باشد . به قول چامسکی ؛ " شما به محاسبات سرسام آور و پژوهش های فراوانی نياز داريد . تاريخ از اين ماجراها جراحت بزرگی برداشته است "...حالا زمانه ديگری است ؛ اين شکاف رو به گسترش در هويت کردی را بايد با شناخت و آگاهی و تحقيق پر کرد . چون در موج جديدی از دموکراسی در جهان روبرو شده ايم که موازين و قواعد و شناخت و آگاهی خاص خود را می طلبد . مشکل تاريخ معاصر کردها اين نیست که هر شخصی به خود اجازه اظهار نظر و تفسير و قضاوت و صدور حکم می دهد ! بلکه در گام اول همان فقر منبع و اهمال در تحقیق است .

 

47.  چرا جبهه متحد کرد و گروه اطلاح طلبان در کردستان موفق نشدند ؟

به خاطر محوریت فردی و تشریفات تبلیغی مقام !...با کمی دقت در تاریخ معاصر کردها ، مشخص بود که هر دو گروه موفق نخواهد شد که  بتوانند به طور شاخص ، جامعه کردهای ایران را نمایندگی کنند و نظرهای راهبردی کارگشا و تاثیرگزار را به جامعه ارئه دهند!... چون در برابر نسل نو ، ضعف راهکار و استراتژی دارند و آنان – که از میانسالها و کهنسالها تشکیل شده اند - هم در برابر نسل جدید کردها ، منصبی ندارند ! و عرض اندامی بیش نیست !.. زیرا جوانان رمیده از پدرسالاری عرفی ، در آن بارگاه و رکاب همایونی ، جایگاهی ندارند!

در ابتدا -  از اواسط دهه 1370 به بعد - جناب مرتضی رحیمی خواستند در صدر مسند قرار گیرند و نبض را در دست داشته باشند  ، اما جریان حاکم سیاسی به طرف دکتر رمضان زاده متمایل شد ،  که بهرحال کردی بود در هیات دولت ؛ اما تا اواخر عمر دوران خاتمی به عنوان کرد ، هویت خود را مطرح نکرد که از این لحاظ،  فرقی با امان الله خان اردلان و جاف و آصف در دوران گذشته ندارد  . گرچه به او به خاطر یک لطفش در ایام تحصیلم ، ممنونم ، اما با این نقد شاید از من گله مند باشد ، اما چون آکادمیک تر از مابقی است ، بازگو می کنم . اگر ایشان ،  همان کتاب پایان نامه اش را درباره کردها منتشر می کرد ؛ خود قدم آغازین بود ، که نکرد و در سه ماهه آخر خاتمی ، اصلاح طلبان کرد را علم کردند  و با نوعی سردرگمی برای خود 10 پرونده اتهام به تجزیه طلبی در دادگاه به وجود آوردند ، که کمی دانش تخصصی اش را به کار می گرفت ، بهتر می توانست حرکت کند ، چه لزومی دارد در صدر بماند وقتی توان اشاعه تفکر ندارد ؟!. دیگر مشکل است که شخص کردی به آن شغل کلیدی در ایران معاصر ، دست یابد !...  و روحیه محافظه کارانه بسیار شدید و آزارنده  عبدالله  رمضان زاده ، مانع پرو بال گرفتن همان حرکت اصلاح طلبی ،  در جامعه کردها  شد و مانند اکثر صحنه های تاریخ معاصر ، منحصرا اظهار وجودی خشک و خالی بود و تنها سندی که ماند تایید خواسته های کردها توسط  دکتر مصطفی معین – کاندیدای ریاست جمهوری – در نشریات ایران بود و بس !.. رهاوردی مهم نداشتند  و بعضی از اعضا هم خود در بدنه قدرت و نظام  بوده و هستند و اندیشه ای فارغ از منفعت حزبی و رها از نفع شخصی  ندارند ! ... و سپس اعضای (۹ نفره ی ) جبهه ی متحد کرد – بايزيد مردوخي ، عبدالله سهرابی ، محمد صالح نيكبخت ، محمد باقر ضيايي ، بهاء الدين ادب ، پروين كريمي ، شاه اويسي ، اسعد اردلان ، جلال جلالی زاده – آمدند جریان مقابل و رقیب – یعنی رمضان زاده – را  بسازند و وزنه سنگین جامعه باشند که مصادره به مطلوب کردن و بیراهه رفتن  ایشان هم به جایی نرسید و مردم هم  هویت مشخص و آزموده این " مثلث  قدرت مدار " بین سه شخص اهل مقام و سلطه  و قبیله محوری ، را باور نکرد .  گرچه مزیت جبهه کردها ، اتاق فکر داشتن است ؛ که شاید بیراهه نیست بگویم نسبت به مابقی شاخص تر باشد .

هر چند در بین این سه جریان هم ، گروه های محلی و بومی  لابی گر  و واسطه کسب قدرت  - بین احزاب و دولت های منطقه -  هم وجود داشته و دارد ، مانند موسسه تجاری - فرهنگی کردستان و... یا مانند روزنامه های ئاشتی ، ماف ، روژهه لات ، ئاسو و.... که بالاخره غربال افکار عمومی وجود دارد و براحتی نمی شود ، موج پرفریب ساخت و از هر سو درو و حصاد کرد و فریاد مغبونی و ستمدیدگی برآورد. شاید کمی تعمق در تاریخ معاصر و فهم درست جغرافیای زمانی می توانست این سرخوردگی  و اشمئزاز را در جامعه – به خصوص جوانان – نسبت به این حرکتها ، به وجود نیاورد . لازمه تحقق تبلیغ تفکر مدرن در داخل جامعه؛ وجود نهاد مدرن و دارای تحرک است؛ وقتی در جامعه جهان سومی کردهای ایران، حزب ها پایه ای برای پیشرفت موفقیت آمیز در توجیه تئوریهای دموکراتیک ندارند و باوری به سوق دادن کردها به سمت مشارکت ملی ندارند؛ دست آوردی به جز کنترل موقت افکار عوام نخواهد داشت. چون در هرکدام ، شخص محور بود و با تعویض شخص همه چیز فرو می ریزد ، اتاق فکر و خرد و روحیه جمعی در این بین مشاهده نمی شود . که در کنفرانس آمریکا هم گفتم - که البته به عنوان یک محقق مستقل کرد در تاریخ معاصر شرکت کرده بودم -  و از " سی ان ان " هم خبر و خلاصه اش پخش شد .

 

48.  مشکلات جامعه کردستان و نقطه ضعف یا پاشنه آشیل شاخص ها را در چه می بینید ؟

از طرفی  مشکلات در توسعه  کردستان را در 4 زاویه می شود بررسی کرد : 1) نقطه ضعف کردها ( فرصت سوزی و تک محوری ، خطای راهبردی و... )  /   2) بی مهری  یا عدم مفاهمه حکومت مرکزی  /   3) شرایط منطقه ای   و وجود دینامیزم بحران  /    4) تاثیر قدرت های خارجی

در داخل لایه های مختلف جامعه ما ، چه بخواهیم و یا نه ، بعضی از پایه‌های تبعیض استوار است مانند تبعیض جنسیتی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و...اما در داخل افکار عمومی هم یک نوع پرهیز یا ابای ناخود آگاه درباره کردها وجود دارد . در طی تاریخ با صدها مثال روبرو هستیم که مثلا در جریانات کردستان  تعدادی از نمایندگان و اعضای کمیسیون های امنیت ملی مجلس و دادستانی کل کشور به مراکز کردنشین آذربایجان غربی و کردستان، سنندج و سقز و... اعزام شدند.تا بنا به ادعای خودشان از نزدیک با اقشار مختلف مردم  کرد دیدار کردند و از زبان مردم،علت وقوع ناآرامی ها را شنیدند. اما همواره  نتیجه آن شد که تا حتی یک بیانیه رسمی از طر ف هیاتهای اعزامی به مناطق، صادر نشد. گزارش این دیدارها و گفتگوها، کاملا در پشت درهای بسته، به صورت محرمانه در مرکز تجزیه و تحلیل شده است. و هر گز نتیجه این مذاکرات به سمع و نظر مردم نرسید!   هر چند که می بایست  به افکار عمومی مردم احترام گذاشته می شد و ابلاغ می شد چون خود مقامات در ظاهر معترف بودند که " مردم حق دارند مطالباتشان را از مسوولین بخواهند". خوب چه جای رغبتی می ماند که با وجود هراس ،  بخواهند خود را  در سرنوشت سیاسی کشور سهیم کنند!؟.در حالی که  مردم کردستان در تصمیم گیری ها ی حکومت مرکزی کمترین دخالتی نداشته و  ندارند !.. هرچند که همه مسئولین با دلی راضی و ناراضی ، اذعان می کردند که همواره این معضل وجود داشته است -  که صدها نمونه هم وجود دارد -  در دوران تاریخ معاصر ،اگریک کرد انتقادی می کرد، بلا فاصله ، برچسب ها و انگ های مختلف از " تجزیه طلبی تا ضدیت با نظام  و... " علیه وی مورد استفاده قرار گرفته است ... برخی از مسولان در تلکس های محرمانه خود، شاید سهوا و یا عمدا گزارشهای غلط درباره منطقه را نقل و یا منتشر می کنند وهنوز هم فرصتی برای بازکاوی و کالبد شکافی علنی این بحران موهوم و خاموش ،  وجود ندارد که چرا در این سه دهه اخیر،  برخی مسوولین مسائل را وارونه جلوه می دهند تا سیاستگذاران کلان حکومت مر کزی  بگویند باید نگاه امنیتی بر کردستان حاکم شود !...

فرصت سوزی و تک محوری عاملی است که می شود سیاسیون کرد و به ویژه طیف مذهبیون سنتی را به خاطر آن مورد سرزنش، قرار داد و مهم ترین این شاخص در بازنگری ماجرای انقلاب روشن تر به نظر می رسد. ( مانند:  1. مفتی زاده با واسطه‏گری صادق وزیری از مرحوم ابوالقاسم خان صادق وزیری 50000 متر زمین – که برای آموزش و پرورش در نظر گرفته شده بود – را در اختیار می گیرد. تا بنیادی دارای حیات امنا داشته باشد؛ اما همان روحیه تک محوری و فرصت سوزی حاکم بر جریانات کردی ، پروژه را عقیم  کرد و بستر را از کف داد. 2. دربرخورد با هیات صلح قرار بر آن بود از عنی بلوریان تا کو مه له، چریک، دموکرات، مذهبیون و ... مذاکره خود را مکتوب کنند و با امضای خود یک نفر را به نشانه همبستگی و اتحاد، نماینده خود کنند، تا با هیات مذاکره کنند؛ اما طیف مذهبیون  از یک سو ساز مخالف نواختند و انگشت اتهام به سوی لائیک ها دراز کردند و با استفاده ابزاری از مذهب به دنبال کسب قدرت بیشتر برای جناح وابسته به مذهبیون سنتی بود و این امر ناآگاهانه و شاید تک محورانه قاعده بازی توزیع قدرت را بر هم زدند! ... چون هیچگاه کردها سعی در پل زدن میان جزایر تفکر قبیله ای خود نداشته اند ! 3. دیدارها با امام ؛ مانند تاریخ کردها بود؛ که هر گاه یکی به نمایندگی از کردها با هیات حاکم مذاکره می کرد؛ فردا روز گروهی دیگر می آمد و خود را نماینده کردها معرفی می کردند و خط بطلان بر فرستاده قلبی می کشیدند و این رسم عشایری که کس کس برتر را قبول ندارد هنوز هم اراده دارد. ( از جمله در دوران دولت موقت؛ به خواست مشترک کردها و بلوچ ها - مبنی بر داشتن مامن و مسجدی ویژه اهل تسنن در تهران - امام خمینی پاسخ مثبت داد و به شهردار وقت تهران هم حکم امام به طور رسمی ابلاغ شد؛ قطعه زمینی هم در منطقه عباس آباد تهران برای این شهروندان در نطر گرفته شد؛ اما هنوز که هنوز است – پس از نزدیک به سه دهه -  نه حکم امام اجرا شد و نه کسی دنبال تحقق آن خواست مشترک را گرفت! و اگر کردها لااقل این یک گام را بر می داشتند ، خود توفیقی جدی و موجه بود ! )

انگیزه های بسیاری ازافراط مطرح درعرصه سیاسی واجتماعی‏کردستان پس ازانقلاب، بدون شک وتردید، هنوزپیچیده وناشناخته باقی مانده است. و جالب است‏که هنوزازکردها، نمی‏خواهندکه به درستی‏معنی این کلمه را دریابند وبا چشمان بازخود ببینندکه سیاست‏کردها دربرابر انقلاب وحکومت ایران به شکست وسقوط انجامید وبرای بازسازی آن باید سالها- نخست- فرهنگ سازی‏کرد و- سپس- دررفع توهم وابهام ها- مانند کرد هراسی و...- کوشش وافرداشت. و شاید همین  آشفتگی وبی‏نظمی؛ طراحی‏ضعیف وبرنامه‏ریزی آشفته وآغازحجم‏گسترده تصمیمات مفروزیان بارو توجیه‏های پی درپی؛ فعالیت سیاسی ومذهبی؛ آفت ومانع رشد کردان شد.در دیدارها با امام نیز؛ آن حس جاه طلبی در افراد ( مشهور به ) رهبران کرد، موج می زند، یکی مدعی است که هنگام رفتن نزد امام گفته است در پاسخ به امام که گویا عبای ایشان را گرفته و فرموده – آنچه که من از شما می خواهم امنیت کردستان است – با گرفتن آستین وی، گفته است آنچه من از شما می خواهم خود مختاری برای کردستان است!!در حالی که شخصاً در باز شنیدن نوار مصاحبه توسط خبرنگار روزنامه اطلاعات – در تحقیق میدانی ام - چنین جمله ای از امام شنیده نشده و همواره چند نفری در حرف همدیگر پریده اند و اصلاً امام حرف خاصی نزده است! ... و در یکی دیگر، ادعا و تظاهر به نزدیکی به امام موج می زند و کسی نمی داند در آن ایام این حس تظاهر و خودنمایی و اغراق – بدون تعارف -  چرا در آن چهره ها موج می زد ... فرد اصل بود یا مردم؟ افرادی که کمترین سابقه و آگاهی دیپلماتیک نداشتند اما با دخالت نابجا و اصرار در آگاهی  - سعی در توجیه مشروعیت خود داشتند.اما خوشبختانه دیگر امروزه روز ، مردم کرد هوشیار و آگاهند، نقطه امید جامعه معاصر کرد همین شناخت حافظه تاریخی و تامل سیاسی است؛ گر چه هنوز هم د رجامعه کردها سازماندهی و انسجام وجود ندارد نه دیگر احزاب سیاسی در جامعه نفوذ دارند نه مذهبیون سنتی جایگاهی در آینده جامعه جوان و امروزی و در دوران پس از عصر صدام حسین ، شاهد نمایش عظیم تجلیل و اغراق و خود بزرگ بینی و ادعای انزوا طلبی در بین رهبران احزاب کردی – از هر دوطیف داخل و خارج از کشور – داریم که در دنیای ذهنی و با آرمانگرایی شدید ، تمایل به کسب قدرتی مشابه طالبانی در عراق  یا رهبریت مادام العمری مانند بارزانی  دارند و فقط خود را وقف اصول و ارزشهای ظاهری کرده اند که بر منفعت گروهی و شخصی استوار است تاادای دین به تاریخ . و البته نیازی به توضیح نیست که در عصر کنونی ، سالهای اولیه هزاره سوم که عصر روشنگری و خیر اندیشی و انسان دوستی و پایبندی به ارزشهای اخلاقی است و عمل به آن نیز جزو آرمانهای افراد متمدن است و حرکت جمعی و خرد جمعی جامعه نیز آن را می پسنددد و طبعا پشت پا زدن به آن نوعی رویگردانی از کل بشریت متمدن امروز است . گرچه در کردستان ، هنوز این تصور غیر قابل تحمل  پا برجاست و از ابزارهای دمکراتیک – مانند انتخابات درون گروهی و.... – تنها برای مسامحه کاری و غفلت از حقیقت ، مورد استفاده قرار می گیرد و هنوز معیاری جدید پایه گذاری نشده است . و این درسی وحشتناک برای نسل آتی است که آن  فرافکنی و فقر تاکتیکی را جدی بگیرند. در تاثیر قدرت های خارجی هم این خطر همیشه هست ، وقتی نماینده دمکرات کردستان ایران در جلسه مایکل لدین ، در موسسه اینترپرایز می نشیند ، نباید این سوال را پرسید که کرد را چرا بازیچه حزب نئوکان  ( نو محافظه کار ) در آمریکا قرار داد ؟ چرا کرد ملعبه و ابزار مقاصد او شود ؟ پس خط استقلال و آزادی چه می شود ؟ .. من – به عنوان یک محقق ایرانی در تاریخ معاصر کردها -  در واشنگتن با لدین ،  این انسان – نه چندان عادی البته – دیدار و گفتگو کردم ، به زبان بی زبانی گفت که فقط منافع کشورش برایش مهم است و لاغیر !... و در دیدار و گفتگو با هنری کسینجر فهمیدم که ما کردها چقدر خام و ساده بین به موضوع ها نگریسته ایم و می نگریم

 

49.  نقد ها و نوشته ها  درباره کردها و مسایل کردستان در خارج از کشور و حتی داخل نیز ، همواره در هاله ای از ابهام قرار می گیرد . مثل نشریه چشم انداز  و ....

متاسفانه، یک تفکر منحط و متبحرانه در میان خشک مغزها وجود دارند که هر گونه نقد و اعتراض ایشان– ولو ساده و مشفقانه – را دستور و برنامه ای از پیش تعیین شده  و حکومتی می پندارند؛ و فورا" به مانند حزب توده سابق ؛انگشت اتهام به قصد تخریب دراز و خط بطلان بر روی شخص کشیده می شود. اما باید حقیقت را گفت و از گفتنش نهراسید که راز تاریخ از همه محترم تر است ؛ اما گویی که یک قرن است که ‏گوش‏هایشان برای‏شنیدن نقداعمال؛ کروناشنوا است؛ وخودرا مقصرومجرم نمی‏دانند  - هیچ -  و بی‏اعتنا و بی‏توجه به قدرت وضعف وناتوانی خود دربرابرمردم مانده اند واین فاصله زیاد را دیگر نمی‏توان پایمال‏کرد و همیشه تاریخ اشاره می‏کندکه این سیاست‏ها و رهیافت‏ها هزینه‏های‏گزاف دربرخواهد داشت؛ این مشکلات و بیماری سیاسیون و مذهبیون سنتی فعال ؛ مخرب و ویرانگرند.همیشه احزاب کردی ، در صورت بلند شدن هر صدای اعتراض و نقدی – چه کرد و غیر کرد -  ؛ یا روی ترش کردند و زبان کودکی قهر و نفرین گشودند، یا – عجولانه - به برچسب و تهمت و افترا و خط بطلان کشیدن های سنتی و عقب مانده روی آوردند؛  و هیچگاه سعی در پلشت بری کلامی و ذهنی نداشتند ، بی خبر از آنکه دیگر با این ابزار و زبان و تحجر، نمی توان حریف نسل جوان معاصر کرد شد!... چه پیروان سوسیالیست  چه دمکرات و چه مذهبیون و متشرعین و چه لائیک ها ، تا پتک هجو در دست داشته باشند و جاه طلبی خود را نبینند ، این مباحث هست ؛ اما ما نسل جوان نباید گرفتار توهم ایشان شویم ، امپراطوری دن کیشوت وار و پهلوان پنبه ای داشتن برای کنترل افکار عمومی بر وفق مراد ؛ یخی است در حال ذوب شدن ، پس اهمیتی ندارد. نشریه چشم انداز منتشر شد ، به هر حال تا اندازه ای ، شاید نشانگر سلطه یک نوع تفکر و شخصیت کردی بر محتوی آن بود  . تعریف و تمجید و اغراق درباره عملکرد و اسم و رسم تراشیدن فردی و چپ و راست عکس خود را انداختن و انحصار گرایی به چند اسم و کسی کسی را قبول نداشتن و توجیه کردن فردیت خویش و... در آن موج می زد و چندان بحث نقد و نظر آزاد نبود  و پراکنده گویی خام در آن مشهود بود  و به شوخی می توان آن یک فعالیت ژورنالیستی جنجالی و موج سواری در عالم اموات نامید ، چندان مطلب علمی و وزینی در آن نبود و بسیار از حرفها سطحی و اظهار نظر ها  روستایی و عوامانه بود  و همه در همه چیز اظهار نظر کرده بودند و طبیعی است که جامعه هم سبک و سنگین خواهد کرد  و طبعا حق دارد  که واکنش نشان دهد . وقتی در خود نشریه آزادی بیان رعایت نمی شود ، توقع دارید  افکار عمومی آزادی حرف زدن نداشته باشند ؟!

البته یک دردی هست ، در کردستان ما کسی ، چندان کتاب و روزنامه و مطلب نمی خواند و بعد – بنا به ترازوی عقل و میزان درک و فهم شخصی خود – راجع به آن اظهار نظر هم می شود ، درباره مسایل شخصی فرد پدید آورنده هم قضاوت می کنند و حکم هم صادر می نمایند ! .. این طنز ماجرا ، نشانه خلا عقلانیت و ضعف فرهنگی در مقیاس کلی است . بالطبع ؛ اما با این نحوه تفکر و اندیشه و منش و رفتار ، فقط باید با مدارا و آرامش و کار فرهنگی  و آگاه کننده کار زیربنایی کرد و از نقد نهراسید . تاریخ قضاوت خود را خواهد کرد . به شخصیت توهین کردن ، کاری غیر عقلانی و نافرهیخته و کلمه " جاش " را به کار بردن ، نابخردانه و سفاهت آمیز است که در ادبیات جامعه امروزه روز کردها ، دیگر کاربردی ندارد و اگر خارج از کشوری ها هم به کار می برند ، چون ایشان از رشد زبانی و تحول واژگانی زبان مادری شان به دور افتاده اند و با مطالعه می توانند درمان خود کنند . همیشه معتقد بوده ام که  با  نوعی داوری قدرتمند و گسترده  و با اندیشه تازه و موثر از نگاه بی طرفانه و  با تفسیر شناختی ، گوشه هایی از واقعیت ها به صورتی علمی نمایان شود و با دقت و حساسیت آنالیز و تجزیه مطالب را دنبال کرد تا این نقدها  به مثابه یک مرجع در اختیار افکار عمومی قرار گیرد .گاه نقد ها  یا نوشته های  من هم  شاید یا تکان‏دهنده وحیرت‏آور باشد و چندان مطبوع و خوشایندکردها قرارنگیرد؛ چون‏کردها بنا به روحیه خاص؛ چندان تمایلی‏ به نقد تیز و ریزبینانه ندارند؛ اما باید درترسیم فضا- بدور از کوته بینی- کمی‏تلاش‏کرد و نقدی ‏بیطرفانه و بدور از احترام سنتی واغراق واهی و محافظه‏کاری نوشت؛ چون رازتاریخ ازهمه محترم تراست و نمی‏توان تاریخ رابنا به تمایل وآرزوی شخصی نوشت.اما درگفتگوها و نوشته ها یم ، قصدم نه‏ آن‏است‏که ازهویت‏ و فعالیت و آرمان ‏نسل ‏قبلی ‏به‏کلی ‏روی‏گردانی شود و برگزیدن هویتی‏ نو را تجویزکرد؛ بلکه بدون بازگویی و بازشناخت هویت قبلی- با همه ضعف‏ها وآسیب‏ها وفراز وفرودها- این امکان پدید نمی‏آید.اگر نقدی ‏نوشته می‏شود براساس‏پژوهشهای‏تاریخی است وذکرآن تنها برای شناخت و ریشه‏یابی‏علل‏ عقب‏ماندگی و عدم توسعه و پیدایش تجربیات نو دربازنگری و بازآرایی- و شاید گسترش- هویت خود است.  پرواضح است‏که‏کردها- درتاریخ 30 ساله معاصر- نمی‏توانند مدعی‏گذشته ای پرشکوه باشندونیزگذشته نه چندان‏دور خودرا خاموش وفراموش شده نمی‏پندارند. چون خاطره ها وپیامدهای آن درذهن مردمان رسوب‏کرده وتبلورآن هنوزپیراسته نشده است.هرچند دربررسی‏درست وعلمی؛ بایداین مسئله را بازکاوی‏کردکه میان دولت وکردها، کدامیک راه خطا پیموده وکدام صواب‏کرده؛ اما در همه جا بنا به پاره ای مصالح؛ ازداوری یک طرفه اجتناب می‏کنیم؛ تنها باید به بررسی چگونگی وسازکارعلمی‏کردها ببپردازیم.

 

50.  چرا احزاب كردي و سرانش از نقد هراس دارندو به هر نوشته اي در ايران ؛‌مشكوك و معترضند؟

بنا به قول چامسكي " اگر كسي از ايشان تمجيد كرد ؛‌جايگاهي حق پسندانه و دوست داشتني مي يابد و اگر كسي مخالفت كرد . او نظرش را نادرست و ناحق جلوه مي دهد وگاه چنان متنفرند كه گويي هنوز در تاريكي سده هاي ميانه مي زيند و از آن بيرون نيامده اند … البته كه اين ها از خرافات است ؛ چون خود آنها هم پاسخ را خيلي خوب    مي دانند ؛فقط ميل ندارندكه واقعيت را به شما بگويند " …

 

51.  نسل جوان چه راهبرد و نقشی در این میان دارد ؟

دیگر نسل جوان کرد؛ تهدید و زور و گلوله را از کسی نمی پذیرند، استفاده از ابزار رام کردن عصیان زده ها؛ با هدف کنترل فرد و عقیده؛ درجهان امروزه ، مطرود و منفور است . جلب رضایت افکار عمومی به مشارکت در پرورش حوزه عمومی و نشان دادن خلاقیت و ابتکار در رشد جامعه وابسته است؛ اما با وجود استفاده از ابزارهای پیشرفته ماهواره؛ رادیو و... در جریان برقراری صحیح اطلاعات و نظریه پردازی معتبر به مثابه قدمی در راه نهادینه کردن دموکراسی؛ حزب های کردی ایرانی جز قدم رو در کوچه بن بسط و زیستن در حصار و انجماد ، نمایشی از اقتدار ندارند، و دیگر امروزه روز ، در فضای جهان آزاد ، اصرار در حفظ بقای اقلیت در برابر اکثریت ، نشان عقلانیت و خیر خواهی در حفظ منافع واقعی مردم جامعه نیست.به نظر من نسل جوان، ديگر از تجربه‌ي گذشته تاریخ معاصر کردستان و حرکت فعالین درس گرفته است و مبحث روشن‌فكري را با داده‌ها و انديشه‌هاي مطرح روز پیگیری  مي‌كنند و جالب است كه كتاب‌هاي روشن‌فكري و فلسفي در كردستان ايران ازاستقبال  به مراتب بيش‌تري نسبت به بسياري از مناطق ايران برخوردار است و اين جاي بسي خوشحالي است. از نظر مسايلي مانند جنبش زنان، حقوق بشر و مبحث تفكر مدني، در كردستان از اوايل دهه 80 رشد قابل ملاحظه‌اي صورت گرفته است. و با توجه به حضور و نوآوري‌هاي مترجمان و نويسندگان روشن‌فكر و هنرمندان كُرد، روز به‌روز در رسانه‌هاي جمعي ايران بيش‌تر مورد توجه قرار مي‌گيرند و بايد اين مساله را اذعان كرد كه مردم كرد، خود به سوي رشد و تغييرات مي‌روند و هر چند که حمايت دولتي از آن‌ها به گونه ای جدی صورت نمي‌گيرد و دولت ها هم‌چنان با كردها غريبه اند ... هيچ كردي در سطح كلان در صحنه‌ي قدرت سياسي با شغلي كليدي، حضور ندارد و تا به حال به كردها اجازه‌ي شركت و كانديدا شدن در انتخابات رياست جمهوري- ولو به صورت صوري هم - نداده‌اند و در انتخابات مجلس هفتم هم به طور فله‌اي رد صلاحيت شده‌اند. هنوز در بعضي از استان‌ها به‌لحاظ ترقي صنعتي و اقتصادي در آغاز حركت هستيم .... و هنوز عرصه براي بروز و ترويج زبان و فرهنگ كردي وجود ندارد...

نسل نو- پس ازانقلاب- با هرهویت ومسلک سیاسی وبینش‏تاریخی درخواستگاه خانوادگی وعشیره‏ای اش، با مفاهیم‏کلیدی- مانند: حزب؛ خواسته فرهنگی، تاریخ وسیاست، وطن، قوم و ...- زیسته وزیست بومش راتاحدی که ممکن بوده شناخته است [ اگرچه خود درشناخت بیشترکاهل بوده است! ] ودرگیر ودارهمین مناظره و چالش‏ها ونوشته ها است‏که با تلاش بیشتردرتزریق اندیشه راهنما، به شناخت بهترسوق داده می‏شود تا با نگرش نو وچرخش بنیادین وحرکت تدریجی‏فرهنگ‏سازی‏و ترویج مفاهیم مدرن، مادروطن خودرا با پیشبردمنافع روبرو سازند وبه بالیدن ورشد منزلت جامعه‏کردان- درآغازدوره جدید- کمک‏کنند وباگذشت زمان ودگرگونی ایام، انگاره وپیش فرض‏قدرت مسلط زمانه را تغییردهند.درروند همزمان‏جهان بسوی‏ تجدد ودگرگونی، نهادهای‏سیاسی واجتماعی وفرهنگی‏کردان؛ چه بسا بایدفکر پیوستگی‏وهمراهی بادیگرجوامع انسانی‏قرن حاضرباشند واراده وبینش آینده‏نگرانه خودرا برای‏حفظ اصالت و هویت تاریخی ونوسازی زیست بوم خود به کارگیرند وچه بسا نسل جوان ومتخصص‏کردان، امروزه برآنندکه نمودهای‏فرهنگ جدیدرا به میان‏جامعه خودمنتقل ودرآنجا نهادینه‏کنند وبافرهنگ ومردمان‏دیگرجوامع جهان، آمیزش وپیوند داشته باشند.و البته گسست‏کردها ازحضوردرقدرت سیاسی‏کلیدی ایران معاصر، شاید فرصتی‏برای نسل امروزپدید آورده است تابهتر " داشته " خودرا- اگردارند- بشناسند وبه این امرمهم تأکیدکنندکه بدون سرمایه فرهنگی، پیشینه تاریخی، تربیت متخصص وشناخت سیاسی و... دستاوردهای قابل ذکردرگستره تاریخ برای‏کردها به وجود نمی‏آید.

هر چند که عملکرد فعلی و معاصر احزاب  - داخل و خارج - کرد ، درس روشن و آموزنده ای برای نسل جوان امروز کرد است و با شناخت از آن و نقد فعالیت ایشان ، مشارکت در بازسازی هویت خود کرده اند و از رمز تاریخ درس گرفته اند و با نگاهی خوش بینانه – بعد از ذکر و شناخت عیبها – تنها هنر و دستاورد احزاب سیاسی کردستان ، فقط طرح نظریه هاو برنامه ها است که دیگر نسل نو ، دوره شکل گیری و تحقق و روشنگری را بیاغازند و بر اساس مداحله انسان دوستانه و پرهیز از تحجر و اهیجان و احساسات ، در رقم زدن سرنوشت خود تاثیر گذار باشند . و بدون تردید ، شاخص این شناخت هم تفسیری بدبینانه از مشروعیت و اعتبار مدعیان رهبری احزاب فعلی است که دیگر رهبری فردی و مادام العمر تنها به انگیزه جاه طلبی و قدرت طلبی است و  در همه جای جهان امروز منفور و مطرود است. باید به آموزش و بسط فرهنگ گستری در جامعه اصرار داشت؛ در لابلای کار اجرائی عمرش را گذرانیدن برای نسل جوان اهل تحقیق کرد شایسته نیست واجب است که به رمز آموزش و فرهنگ سازی باور داشت ...برای نسل جوان و امروزی انقطاع از گذشته مانع فهم روزگار حال ماست؛ هر چند  که نمی‏توان از حرکت گذشتگان تقلید و اقتباس صرف داشت؛ بلکه بنا به روحیه تجسس و تامل دائم و حقیقت جویی؛ باید به شناخت و معرفت براساس عقلانیت رسید؛ که نه زیر سلطه و استیلای سنت مخرب پدر سالاری رفت و نه مرعوب ارزیابی سست آنان شد؛ زیرا اعتیاد ذهن و حس استغنای منفی، سنت پویایی و تحرک را از بین می‏برد؛ و اما جدای از این امور ، گذشته را باید نقد کرد، نقدی سالم و بدور از حواشی...البته در نقد نیز " سلب و ایجاب " توامان است و نزد اهل علم نقد فقط تمرکز و توجه به کاستی‏ها نیست [ به قول حافظ کمال سر محبت ببین نه نقص گناه / که هر که بی هنرانه نظر به عیب کند ] زیرا بنا به قول مشهور ، در نقد گذشته عادت شکنی و اعتیاد ذهنی از بین می‏رود و باریکه گذر به راه تجدد و نوگرایی آغاز می‏شود و بر مبنای نظم و روش حرکت می‏کند و می‏توان از چهار چوب ها و مدارها رها شد و فهمیدن فضای نامتناهی و گام نهادن در مدار باز شروع می‏شود ؛ نقد بر پایه تامل و تفکر موجب حرکت ذهن می‏شود تا بر داده‏ها تعمق شود و شان و شرف – به معنای اعتبار اجتماعی – مشخص شود که با تامل بر امکانات نه مدح کرد و نه ذم بلکه بیان واقعیت کرد...

گاه در نگاه به نسل گذشته و فعال در حرکت جامعه می‏بینیم که شخصی اسباب تحرک و تکان عقل است و بدور از مغلطه و تظاهر ، جایگاهی درست در جامعه یافته است و رهیافت‏های جدیدی فرا روی نسل بعد از خود گذاشته است و با فهم و درک حرکت اوست که مبنای تکامل آن حرکت پی گرفته می‏شود که همانا از تجربه استفاده کردن است و پرهیز از تکرار مکررات... و یا مردم را به سخن باطل و مطایبه سرگرم کردن...اما در نو جستن و حرکت رهیافت نو ارائه می‏شود ، هر چند که ممکن پذیری و تقریبی به فهم کامل یا مشکل است و یا ممتنع مشکل به لحاظ یافتن کند مطلب و مبنای اصلی آن و ممتنع به لحاظ عدم تبیین و وجود ابهام ها در مانع زدایی ... چون بالطبع گروهی از فعالان حرکت اجتماعی را به تفکر و شراکت در فکر و اندیشه دعوت می‏کنند و فرهنگ سازی را رواج می‏دهد و بدین لحاظ که آموزش مقوم فرهنگ و آسیب های فرهنگ نیز از همان ضعف آموزش است، گروهی دیگر نیز به پوشانیدن تفکر و پنهان کردن واقعیت‏ها می‏پردازند و غرق در موقعیت یا جمود فکری خود.در نسل قبل - فعال در عرصه حرکت جامعه-  گروهی زیربنای فکر کردن و پویایی را بی‏تظاهر و مغلطه؛ در اختیار نسل نو قرار می‏دهند و فهم غیر ایستا را رواج می‏دهند گروهی هم با شتابزدگی و سبق ذهن بر پذیرش بدون نقد و توقف، ابرام دارند و سنت فرزندکشی را اشاعه می‏دهند...هر چند که برای نسل نو جامعه ، فرا رفتن از سطحی نگری آمیزش تحقیقات راهبری و کاربردی و آکادمیک است تا شناخت را درست انجام دهد و گرنه امروزه در نقد نسل گذشته فقط مدح و ستایش باشد که نه تعریف است ، بلکه توهین به شرافت و کرامت انسانی است.... اما اگر فقط ذم و ملامت باشد که نه نقد است بلکه تخریب است و توهم... پس در روح پژوهش است که حقایق روشن می‏شود .

 

52.  اما کنترل یا پرورش افکار مردم ساده نگر کرد مشکل است و براحتی فریفته قدرت و تبلیغات می شوند .

مردم داخل جامعه شهری کردستان امروزه با ماهواره و اینترنت و مسافر خارجی سر و کار دارد ، مردمی است در ارتباط با فعالیت تبلیغی مدرن در جهان ؛ به سوی آرامش طلبی و صلح خواهی حر کت می کنند و کم کم روحیه آمیخته به جنون جنگ طلبی و خون ریزی  از بین می رود و اگر عناصر بهم زننده این آرامش را بیرون نکنند ، با بی اعتنایی محدودش خواهند کرد و تا حد زیادی موفق بوده اند . حلقه گرایی و دسته بندی – کوچک یا بزرگ -  در داخل جامعه شهری مشهود است که هر کدام گرد اندیشه ای گرد آمده اند و با غرور و ادعای خود می سازند و نمی توان انتظار داشت که همه درگیر ذهنیتی روشنفکری باشند  . چون بحث منفعت فردی و خانواده برای شهروندان مطرح است و ترس از خدشه دار شدن موقعیت ، بی طرفی و بی میلی حاکم می شود و به جلو راندن افراطیون و واپس گراهای دو آتشه کم کم از حرکت باز می ماند و بیشتر تاریخ سیاسی کرد را مملو از صحنه های وحشتناک و قساوت و دستپخت سیاست می دانند و بررسی مخفی آن برای جوان امروزه کرد ، چندان لذت بخش نیست . پس هدایت افکار بخش اعظم چنین جامعه ای جوان بسیار سخت است و ابزار مدرن می خواهد و فقط اهل قدرت هستند که می خواهند کنترل افسار فکر مردمان را دست بگیرند تا با جعل و تقلب و بذر افشانی تبلیغی ، میل نهاد خود را اعمال کنند ، اما این بیماری ذهنی تاثیری ندارد و فقط درسی جدید برای نسل نو خواهد بود  که با فکر و استدلال به هدف  و پیرامون و منافع فردی یا جمعی ، بنگرد .

شاید بگویید که فقط بخش قلیلی از جامعه کردستان امروز  چنین درکی دارند ، اما قدرت درک این مسایل – کم یا زیاد – از نخبگان تا عوام ،  وجود دارد و این یک واقعیت است  و بنا یه همین مفاهیم امروز مردمند که می دانند چه کسی را بر اریکه قدرت بنشانند . توده مردم ناآگاه را به سویی سوق دادن و بر ایشان حکم راندن خود فریبی است ، تشخیص جایگاه  قدرت برای مردم کرد ساده است . اجتماع تجاری کردستان را نگاهی بیاندازید  . شاید جامعه کردها غیر دمکراتیک باشد و چندان اصول و روش موزون حکمفرما نباشد ، اما در میان همین لایه ها و طبقات مختلف شهروندی  ، نوعی حرکت رو به رشد و فعال قابل لمس است و ضعف روشنفکران و نخبگان کرد در این است که از درون نظام سیاسی و اقتصادی و ایدئولوژی کردها ، تحلیلی ساختاری ارائه نداده اند که جامعه را با  " چه باید کرد " ها آشنا کنند . کی  به قول چامسکی ، " گله سردرگم جامعه " را شناسایی کردیم و به طبقه روشنفکر و متخصص و مسئول و مجری این آگاهی را تزریق کردیم ؛ پس به ناچار تاوان این کم کاری همان تماشاگر بودن ایشان است که واکنشی هم از خود نسبت به چیزی نشان نمی دهند  و براحتی به هر کسی شاید تکیه کنند و از وی بخواهند تا رهبر ایشان باشد . برای او دیکتاتوری و دمکراسی تفاوتی ندارد . مفهوم انتخابات را جدی نمی گیرد ، نمایندگان مجلس را نوعی بازی می پندارد که صنذلی اش هر چند سال یک بار عوض می شود و او هم با طعنه نگاه می کند . یک منطقی در پس پرده این ماجرا هست و آن هم سکان مدیریتی امور جامعه را دست گرفتن است که گروهی آشنا به دمکراسی و اخلاق و اصول و آگاهی و مسئولیت و راه بلد ،  بپذیرند این چرخاندن و مسیر نشان دادن را  . اما وقتی نیاز آنها را لگد مال کردیم  و جز شعار فریبنده برای این گله های به ظاهر وحشی و عوام  خوراکی نداشتیم ، پس چه اصراری بر ماندن در عرصه تصمیم گیری ظاهری  هست . عقیده شایسته سالاری هم کم کم به همان جماعت رسوخ می کند و این بار فریب و دغل اهل قدرت برای سوق دادن مردم عوام به مسایل پرزرق و برق  و منافع خصوصی ساده و سردرگم کردن ایشان  و نگاهی گوسفند دیدن و نقش چوپان برای خود قائل شدن  ؛ مشکل تر می شود .

ساده نگری و فریب  خوردن نوعی نگاه منحط است ، مردم خود قاضی منافع خویشند . نمی توان که مانند دولت دیکتاتور کودتایی یا حکومت نظامی ، چماق را بالا دست گرفت که مردم از این چهارچوب – که مد نظر است – خارج نشوند ، منطق کار ساده است ؛ به اندازه تبلیغ قدرت ، دمکراسی هم ترویج شود و به قول چامسکی ، ماهیت تبلیغات در نظام دمکراتیک درست مانند چماق است در نظام دیکتاتوری ؛ اگر جامعه گوسفند صفت یا منفعت طلب و منفعل نمی خواهیم ، باید نقش اندیشه راهنما را جدی بگیریم  تا به جای کنترل افکار عمومی ، به آنها آگاهی داده شود . روشنفکران کرد یا جدا از مردمند و یا در گوشه عزلت و حاشیه ؛ اهل تحقیق باید در بین این جزایر تفکر ، پل بزند  و صادقانه ، جوی آکنده از اعتماد – بدور از هراس واهی -  ، نهادینه بکند .

 

53.  درباره شما این سوال پیش می آید که چرا با وجود تحصیلاتتان در زبانشناسی ، به روایت تاریخ سیاسی کردها علاقه دارید ؟

شاید به علت اینکه پیرو خط فکری  نوام چامسکی  - زبانشناس معروف آمریکایی -  هستم ؛ او منتقد سیاست و روابط بین المللی است در کنار زبانشناسی ، اما من راوی تاریخ معاصر کردها و منتقد سیاسیون کرد ؛ شده ام . بیشتر به خاطر علاقه است و نوعی فعالیت و تحقیق،  پس از شغل اصلی ام . و کاملا مبرهن است که دنبال سیاست ، به معنای کسب قدرت و مقام و موقعیت نبوده و نیستم . کار آکادمیک و آزادی در تحقیق را به هر چیزی ترجیح می دهم .  در دوره دبيرستانم هم به زبان علاقه داشتم ؛ هم به تاريخ ؛ اولي را مي خواندم اما دومي را مرتب مي شنيدم . پدر بزرگ (پدري)‌من – میرزا طاهر - كاتب خوانين كرد بود و ديگر پدر بزرگ (مادري ) ام – فایق بیگ -  گروهبان ارتش رضا خان بود ؛ هر دو نسبت فاميلي داشتند و هرگاه در محفل يكي از افراد فاميل آن مي نشستند، مرور تاريخ كرد بود ... گاه مادر بزرگ مادرم نيز اگر در جمعی بود - در آن سن 107 سالگي - از قاجارها مي گفت و حمله انگلیسی ها و روس ها به کردستان ...بعد از آن دوران ؛سخنان شيرين و جذاب معلم تاريخ دبيرستان من در سنندج – غلامعلي مدرسی – و معلم جغرافیایم – هوشنگ یحیایی -  را به ياد دارم كه در كلاس درس انها بود كه هر روز نام هاي رجال و سلسله هاي تاريخايران در ذهنم رژه مي رفتند ... اما هميشه آخر كلامشان يك حسرت بود و آهي سرد كشيدن ... كه نمي دانستم يعني چه !؟ ... و يا گاه در ميهماني هاي شبانه خانوادگي ؛خسرو ؛ دايي ارشد من که سرهنگ ژاندارمری بود -  خواجه تاجدار و نادر شاه را با آب و تاب بازگو مي كرد .و... تا خواندن کتاب پرفسور نادرانتصار و آشنایی پیدا کردن با او و مهر بی دریغش در پرسشهای من و نقد آثارم  و بعد هم آشنایی با صارم خان ، که همیشه تصورم بر این است "مخزن تاریخ کرد " را در اختیار دارم و با مشورت می کنم و نیز برادر ارجمند ایشان " یحیی خان " که بنا به بزرگی و اصالتش ، به من لطفی بیش از حد دارد.

براي آشتي دادن تمايلم براي ادامه تحصيل در زبان راانتخاب كردم ، اما دومي را هميشه جسته ام ... شايد در لابلاي اوراق در جستجوي آفرينش بودم و آزادي : اما به قول ايتاليايي ها " حقيقت مرا آزار می دهد" ... انديشه كم تواني داشتم و نتوانستم آنطور كه بايد زبان و تاريخ را بشناسم . در هر دو نه كلبه و آلاچيق ساختم و نه برج و آسمان خراش ... اما همچنان دوست دارم در انزواي گوشه تنهايي خود در اين فرايند به نحوي كنش گر و دخيل باشم ... چگونه مي توانستم تاريخ را محترم بشمارم بدون آنكه تصوري درست از زبانم داشته باشم و بدون آنكه به فراسوي هر دو نگريسته باشم ؟ هر دو، جرياني مجزا و رو به پيشرفت داشتند و دارندو هنوز هم من به هر دو باور داشتم و دارم ... معتقد نيستم كه تاريخ را بايد به هر صورتي پذيرفت ... هر انساني بنا به سرشتش و مخذورات و مقدوراتش همه واقعيات را نخواهد گفت و اين مساله را در ديدار نزديك باخيلي از افراد مطرح در تاريخ معاصر ديدم و تجربه كردم ... [ فرح پهلوي ،رضا پهلوي ، ابوالحسن بني صدر ،اردشير زاهدي ، احمد مدني ، داريوش همايون، نصرت اله اميني ،.... شيخ عزالدين حسيني ، جلال طالباني ، عبداله حسن زاده ، مصطفي هجري ، ابراهيم عليزاده ، مسعود بارزاني ... يزدي ،كروبي ، معين ،مهاجراني ، خاتمي ، ولايتي ،رفسنجاني...هنری كسينجر ، کالین پاول، رايس ، کنت پولاك ، مایکل لدين و ...] از هر قشري و قماشي ، زن و مرد ايراني و خارجي .... در برخی  از ايشان ديدم كه گاه "فرديت " محورکلام است .... و گفتارهاي تاريخي شان گاه ساختاري ذهني – فدري دارد كه به اراده خويش بنيان يافته است . عين زبانشان كه هر كدام به سبكي سخن مي راندند ...

در كودكي يادم هست كه هميشه همراه پدرم به پياده روي طولاني   مي رفتم ، ساعتهايي كه در اين پياده روي ها ، پدرم از خيلي چيزها سخن مي گفت و شرح مي داد ؛ او به درس خواندن علاقمند بود و كسب علم و ورد زبانش هميشه عبارات "عاقبت به خير باشد " "صالح باشد " "هر چه خير است " و ... بود . هر چند ذهن فلسفي و مدرن نداشت . بلكه در قالبي سنتي و مذهبي سخن مي گفت : اما از ذهنش نوعي فرهنگ و اخلاق گرايي و عقيده باوري برون مي تراويد كه در زبان و تاريخ نيز اين مسايل را به عيني ديدم . چون به زبان و تاريخ نمي شود چيزي را تحميل كرد هر چيزي كه هست نقل مي شود و انسان كه قادر به فهم است ، ذهنيت مي سازد و ذهن بدون فهم ، پوچ است و فهم بدون زبان و ارتباط ، ناممكن . در همان كودكي عباراتي از نقل تاريخ معاصر مي شنيدم كه مفهومشان "در جستجوي آزادي " و "مبارزه در راه آزادي " بود اما هرچه تاريخ كردها را مي خواندم مفهومي از آزادي و دمكراسي و ليبرالي و... كمتر مي ديدم و هر چه بود رقابت بود و حذف .... در ايام دانشگاهم به ويژه ايامي كه خارج از ايران رفتم ، هيچگاه رابطه ام را با تاريخ نبريدم و فرصت ديدار با بعضي از چهره هاي تاريخي كه برايم دست داد، كمي پيرو فلسفه هگلي شدم و "فرايند نوسازي را باور كردم" كه تاريخ كردها در آینده مي تواند مدرن و پيشرفته باشد ولو فرايندي منسجم ، اگر اراده و تمايل داشته باشند ،مشاركت كنند و با نصيب بردن از فرصت هاي خوب و برداشتي حقيقي از زمان و نيازها ؛جايگاه و زندگي بهتري را در تاريخ يا گذر از دمكراسي را تجربه كنند . هر چند كه بارها و بارها در خواندن تاريخ كرد دچار تناقض شدم اما باز هم به قول فرانسيس فوكوياما به "عامل رشد تاريخي دراز مدت " معتقدم ؛ زيرا كه از وي خوانده ام كه "تاريخ" به معناي " رشد تكامل انسان به سوي مدرنيته است " و ديگر از نگاه هاي عوامانه بايد گريخت و براي شناساندن و نوسازي "هويت كردي " با عقل و فهم و ادراك و مدارا و انعطاف و نرمش مي توان به گوهر مقصود دست يافت و اين شرايط موجب دمكراسي و نظم فرهنگي است . و چه بسا بنياد فرهنگي ما كردها همين هويت و تاريخ ماست و براي مدرنيته و دمكراسي همين بنياد را داريم كه با مطالعه دقيق مناسبات تاريخي كردهاي معاصر در مقايسه با جهان كنوني و جوامع ديگر آن مي توان به درك بهتري دست يافت و خود را از خود فريبي و توهم زدود . و شايد بتوانيم در فرهنگ خود موانع و چالش ها و نقيصه ها و "كژ راهه " ها را به حوزه هاي محدودتري تقليل دهيم و يابه قلمروي مشخص تر منتقل كنيم . و شايد به قول فوكوياما "زمينه ايجاد و تعادلي پايدار ميان نياز به آزادي و نياز به جامعه قومی " دركردها فراهم نمي بينيم و با مهار ودرك زمان از چنبره فقر فكري و عدم فهم سياسي و نقصان ذهنيت تاريخي به درآييم و ديگر در مسيري متفاوت و فرايندي تكاملي برا پايه ايستار فرهنگي سير كنيم . و به جاي تقليد با هنجار و معياري امروزي و عقل انتقادي و بهره بردن از تجربه ديگر دمكراسي هاي رخ داده در گوشه و كنار جهان و فهم واقعيت نظام فرهنگي نويني راانتظام و سامان داد و تحول و اصلاحي ريشه اي براساس عقلانيت مدرن و پويش و غني سازي دمكراسي مفيد بنا نهاد .تا در ميان سطوح وگونه هاي جوامع مختلف جهان ؛به جاي شخصيت و منش فرهنگي ؛ هويت و ماهيت فرهنگي كردي را حفظ كنيم ؛ زيرا به قول ژيل وربونت ؛ "براي مردمي كه مي خواهند شخصيت فرهنگي شان را حفظ كنند محروميت هايي نيز ايجاد خواهد شد " و سرانجام كردها به ابزاري نياز دارند كه معرف جامعه خود باشند .

و در تنوع و تعدد فرهنگهاي جهان رابطه اي ميان فرهنگي با ديگر فرهنگها بسازد و آشتي دادن فرهنگ بومي با فرهنگ جهاني را بياموزد . محدوديت فرهنگي خود را حذف كند و تبادل و تكاپريي دائمي و فرايندي پويا را بياغازد و نقد پذيري را ترويج دهد تا از عقب ماندگي و انحصار و افراط و تضادها رها شود؛ اما براي نهادينه كردن فرهنگ انتقاد در كردها آيا فاصله بسيار است ؟ آيا كردها اين روند تكاملي را انتخاب خواهند كرد ؟ آيا در جوهره انسان كرد اين تحول و پرورش و پويايي فردي وجود دارد ! ( فردهايي كه اجتماع كردها را ساخته اند) و هميشه در قضاوت در باره كردها محتاط بر خورد كرده ام تا چيزي را به من نسبت ندهند ! تا درگیر دفاع و پاسخگویی و سلب آرامش شوم . و شايد مجموع اين تفكرها و تصاوير ذهني مرا به پژوهش و نوشتن –دست و پا شكسته اما صادقانه – درباره تاريخ معاصر كردها واداشت ؛ به قول "رابرت دال " هميشه دنبال تيپ ايده آل يا نمونه مطلوب بودم تا در كنار آن مروري به وقايع داشته باشم " و به صورتي معقول و منطقي بحث را ارائه كنم. كردهاي ايران ؛ كه شايد در ميان الگوها ؛ چالشي عجيب به شمار آيد كه در 100 سال اخير در سه حكومت " قاجار ؛ پهلوي ؛ جمهوري اسلامي " با وجود تجربه تحرب سياسي از موازين نظري مدرن و ايده آل عدول مي كند ؛ به ظاهر نگرش عميق دمكرات دارند ؛ اما بازتاب جامعه فقر دمكراسي است و عدم سكولاريته .... تفكر موهوم و بي سبب و علت "جدايي طلبي"  نيز چماقي در دست حكومت ها شده است تا "تهديد در سايه "را همواره داشته باشند در حالي كه در ذهنيت و فرهنگ مردم جدا شدن از اصل و الحاق به فرع ؛ و سرگرداني ميان سياست سلطه گران وجود ندارد اما "گوش سخن شنو كجا ؛ ديده اعتبار كو " و هميشه قدرت حاكم و مسلط زمانه سعي داشته است اين انديشه را تفهيم كند كه ذهنيت كردها با دمكراسي ناسازگار است : انديشه اي كه در جهان امروز بايد با بدگماني بدان نگريست و ادامه آن نظريه ؛ جديدترين چالش را پي ريزي مي كند . اما براي چاره يابي بايد چه راهكاري را اندیشيد ؟ براي عدم تكرار تهديدها و مخاطرات اسف انگيز چه بايد كرد؟براي تنظيم روابط و مناسبات قابل قبول و مطلوب با دولت مركزي چه سازوكاري بايد يافت ؟ آيا مي توان نگاهي اميدوارانه به آينده داشت ؟ كه رضايت و سازگاري در ميان سطح هاي جامعه امكان وجود داشته باشد .

 

54.  درباره ديدار با صارم الدين صادق وزیری ، بیشتر توضیح دهید .

نخستين بار صارم الدين صادق وزیری را در يكشنبه 11 دي 84 در سن 84 سالگي در آپارتمانش در نزديكي لوزان سويس ديدم روزي كه سويس غرق شادي سال نو 2006 بود . در بعد از ظهري باراني كه پس از ديدارمان به برف تبديل شد ، قبل از آنكه او را ببينم دو دفترچه زردرنگ وسفيد رنگ از وي را بارها خوانده بودم ، روي جلد دفترچه زرد رنگ نوشته بود " دفاع از دو چهره برجسته جنبش ملي كره –قاضي محمد و احسان نوري پاشا " كه آن را در پاسخ شبه خاطرات هاشم شيرازي نوشته بود . دفترچه سفيد رنگ به خاطرات وي از دكتر حسين فاطمي تعلق داشت كه روزگاري در شكنجه گاه تيمور بختيار با وي در يك زندان و هم بند بوده است (هر دو جزوه فضاي ايران و كردستان از سال 1324 تا 1334 ترسيم مي كرد ) معمولا" مطالب و كتابهايي را كه مي خوانم به دوستانم امانت مي دهم ؛ اما آن دو را هرگز به دست كسي ندادم تا ظاهر نازك و ظريفشان سالم بماند ... در كشاكش اسباب كشي ها و مسافرت هاي متعددم به اين كشور و آن كشور ؛ هميشه در گوشه ساكم بود ؛ نمي دانم چرا حس عجيبي به آن دو دفتر داشتم . خلاصه ای از دفتر زرد رنگ او را قبلا"‌در کتاب " آهنگ وفا " آوردم و قسمت دوم آن را در اينجا بازگو كرده ام ؛دفترچه سفيد رنگش را نيز در اختيار مطبوعات گذاشتم وحتی به يار قديمي اش دكتر احمد صدر حاج سيد جوادي سپردم تا در زير مدخل " فاطمي " در دايره المعارف تشيع بگنجاند ( که با نتظارت او و کامران فانی و بها الدین خرمشاهی منتشر می شود ) .  و با وجود بازچاپ اين دو دفتر  در ایران ؛ اكنون آن را براي هميشه در آرشيو نگاه داشتم . حتي به ياد دارم كه يك بار در فرودگاه آتلانتاي آمريكا زماني كه به مقصد سانفرانسيسكو در حركت بودم ؛اضافه بار مرا وادار كرد تا اتوي بخار را از سال بيرون بياورم و در كيسه دستي با خود به داخل هواپيما ببرم و در آن حين آندو دفترچه از داخل ساك بيرون افتادند و من متوجه نشدم ؛اما هنگامي كه داشتم از در كنترل پرواز، خارج مي شدم که متصدي صدور بليط سراغم آمد و دو دفترچه را به دستم سپرد ؛‌گويي مي دانست وسوسه مي شوم و براي يافتن آن ؛ فرودگاه را زير و رو مي كنم ، حتي اگر از سفر بازبمانم ! آن دو دفترچه ، در واقع برايم ماجراهايي عجيب ساخته و مرا مجبور كرد كه در كنار زبانشناسي و فرهنگ نویسی ؛ دمي به خمره بزنم و در تاريخ معاصر كردستان گاه به گاهي ، مطلبي را منتشر كنم و از بي حوصلگي و سرخوردگي بپرهيزم و با بي تفاوتي از كنارش عبور نكنم . بر حسب اتفاق گاه با افرادي كه درباره وي صحبت مي كردم ؛ همگي از صداقت و بزرگ منشي وي تعريف مي كردند ، نصرت الله اميني – شهردار تهران در ايام مصدق – مرتضی رسولی  منتقد و محقق ارجمند تاريخ شفاهی – احد صدر حاج سيد جوادي – ابراهيم يونسي و ...

هر وقت كتاب خاطره و يا گفت و شنودي از تاريخ معاصر ايران – از هر شخصی - به دستم مي رسيد : بي اختيار در "فهرست اسامي – يا نمايه – به دنبال اسم او مي گشتم ؛ كسي كه در سال 33 به همراه شمشيري ؛‌محمود هرمز ؛ محمود ژندي ؛ جواد معيني ؛ جهانگيري افكاري ؛‌دكتر عقيلي ؛ مهندس قاسمي ؛ مهندس عاشور پرور ؛عبدالله ارگاني ؛ و ... به خارك تبعيد شد و بعدها كريم كشاورز ، انجوي شيرازي و ... را نيز به آن جزيره آوردند تا شمار زندانيان از صد نفر تجاوز كند .... در سفرم به سويس قصدم آن بود  تا با داریوش همایون  و اردشير زاهدي – از وزرای شاه -  به گفتگوی تاریخی بنشينم ؛‌چون همايون به تحقيق تاريخ بسيار احترام مي گذارد و از هيچ كمكي علمي ، در اين زمينه دريع نمي كند ؛ براستي فارغ از گرايش فكري و عملكرد سياسي اش با محقق روبرو مي شود و مي دانست كه در كنار ديدار با او و زاهدي ، قصد دیدن مبارزي کهنه كار عليه او و حکومت وقتش را دارم ؛ اما هيچگاه بنا به اخلاق گرايي اش – احساسش را بروز نداد و با تبسمي از كنارش رد می شد . (انگار چون خودش دستي به قلم دارد و مي داند كه در ذهن يك محقق ؛ خواستگاه قومي چه چيزهايي ممكن است بگذرد ... ) بهر حال آن دو دفترچه ؛ پاسپورت من براي ورود به تاريخ معاصر كردستان بود ؛‌جالب اينجاست كه وقتي صارم خان را ديدم – والبته نوار ویدئویی دیدار با وی را در اختیار دانشجویان کرد قرار دادم -  ؛ دوست داشت همه ديده ها و شنيده هايش رابرايم باز گويد ؛ بدون تظاهر و فريب و خودستايي و ... بلكه در عين صداقت و حاذقيت همه را بگويد و در اختيار نسل جدید بگذارد تا بشنوند وبياموزند و به نقدش آورند ... و به درك ژرف تري از هويت خود برسند ." چون گذشته بزرگترين آموزگار است "! در چهره اش كاملا"‌پيداست كه شيفته قدرت نبوده است تا جنون خود بزرگ بینی و ديوانگي قدرت ؛ او را بي اخلاق و فاسد كند و مرتكب اعمال فراتر از انسانيت شود و بعدها از كوتاهي ديوار حاشا سود جويد و خود را موجه جلوه كند ؛ اما صارم خان نيازي  نمي ديد كه با وجدان خود درگير شود ،‌آنقدر اطمينان خاطر داشت و دارد كه نيكويي و نيك نامي اش از او محافظت مي كند و واهمه اي از قضاوت تاريخ ندارد ... زماني كه اين پير سپيد موي را ديدم از پيري مي ناليد و در انتظار عمل جراحي چشم بود [ در  تابستان 85 نيز ؛ وقتي يحيي خان برادر بزرگترش درگير و دار عمل جراحي بود و در بيمارستاني در تهران بستري بود و به عيادتش رفتم – گاه به گاه خود صارم خان تلفن مي زد و از حال و روز او جويا مي شد ؛ در آن زماني كه خود از بستر عمل جراحي چشم برنخواسته بود ].

وقتي هواپيما در ظهر جمعه 9 دي 1384 به بالاي آسمان برن رسيد ، به زيبايي هاي شهر نمي انديشيدم ،  در ذهنم تصوراتي از ديداري موهوم نقش بسته بود . به ايستگاه مركزي قطار در شهر برن آمدم ؛ عزيز احمدي – كرد ايراني مقيم آن شهر و دوست احمد جهانگیری که نخستین بار مرا با حسن شرفی و عبدالله حسن زاده آشنا کرد  – در روي مقوايي نام من را نوشته بود در كنار ستوني تکیه زده بود تا شايد در ميان خيل مسافران وي را بيابم . با محبت گرم و كردي اش مرا در آغوش گرفت واندك اندك  ژانويه بود و دو روز مانده به عيد سال 2006 پس از پياده شدن در ايستگاه قطار در حيني كه با اتوبوس به طرف منزل وي در حركت بودم : آرايه هاي گل دار و رنگي پيرامون مجتمع های مسكوني – در مسیر راه - كه خبر از عيد مسيحي مي داد ؛ فرا رسيدن سال نو را به هر بيننده اي گوشزدمي كرد ، سر ميز شام بود كه هم به همايون خبر دادم و هم به صارم خان که از ایران رسیده ام . وقتی فردایش به دیدارش رفتم ، زندگي لوكسي نداشت .... ( در خانه اي مشرف به درياچه لوزان كه از زيباترين درياچه هاي اروپا است آن طرف تر از همين درياچه بود – در مونترو كه با اردشير زاهدي هم ديدار كردم ...)با لهجه اي سنندجي و فصيح كردي حرف مي زد ؛‌با كلماتي گاه از مد افتاده و قديمي : اما فرازهايش درست ، كوتاه و دقيق بودند (هنوز نحوه حرف زدنش را به ياد دارم)‌انگار روي هركلمه تامل و تانی داشت و مي دانست چرا و چه مي خواهد بگويد ... اما زماني كه به مبارزه هاي سياسي اش اشاره مي كند و فراز و نشيب هاي زندگي سياسي اش را بازگو مي كند ؛ نوعي بارقه از احساس غرور و وقار ، در چشمانش پيداست ؛‌چشمانش كه به گمانم هيچگاه به نگاهي خشن و طعنه آميز و داري تفرعن به كسي ننگريسته است ... حافظه اش جالب است و ستودني ؛طوري وقايع را بازگومي كند كه انگار همه آن اشخاص زنده اند و حي و حاضر و ناظر بر گفتارهايش ... وقتي در را باز كرد ؛‌نگاهش شاد بود ؛ گرم و صميمي بامن دست داد ؛ چند دقيقه اي قبل از ورود با برادرش يحيي خان حرف زده بود . چشمانش نگاهي سخت نافذ داشت .... هيچگاه خشك صحبت نمي كرد تا احساساتش را بپوشاند ،‌وقتي درباره شاه حرف مي زد ،‌مانند كسي كه دارويي تلخ را  مي بلعد با پيچشي نفرت بار مطلب را ادا مي كرد ؛ بعد شانه اش را بالا مي انداخت ؛‌گويي مي خواست بگويد " ‌اين شخص كوچك بود و ارزش گفتن ندارد !" آنقدر خودمانی وصميمي حرف مي زد و مرا محرم يافته بودکه گویی مجالي به او داده شده تا صميمانه و بي رودر وايستي حرف بزند . تا شايد گوش شنوايي بيابد ... نوعي احساس راحتي مي كرد ؛ با ذهني باز و حافظه اي دقيق .. در برابر باران پرسش هاي من گويي بازپرسي مي كنم ؛‌ظريف و سنجيده حرف مي زد بدون آنكه پاسخهايي متضاد بدهد .

وقتي همه حرفهايش را زد ؛‌انگار كار بسيار ارضا كنندهاي انجام داده بود ؛‌تصورش از تحقيق تاريخي ؛ بسيار جالب بود و نام آن را بسيار بزرگ و قابل ستايش توصيف كرد . و از آن پس براي من نيز چنين حالتي داشت ... او چنان بامن خداحافظي كرد كه گويي از يك ضيافت شيك و ديپلماتيك و سياسي از يكديگر جدا مي شويم ... خاطرات و يادداشت هاي جناب صارم الدين صادق وزيري ؛ در اختيارم قرار گرفت و بنا به توصيه خود ايشان با افزودن ملحقات و يادداشت هاي ضروري (كه شايد به روشن شدن موضوع مورد بحث كمك كند) اين دست نوشته ها را براي عرضه به همزبانانم ؛‌ساماني دوباره دادم تا با افزوده هاي جديدش اين متن منتشر گردد . زيرا از سال 1324 و تشكيل حكومت كردستان تا سال 1336 حساسيت ها درباره كردستان شديدتر مي شود ، در حاليكه چند دولت و نخست وزير عوض مي شود ام همچنان در دوران دكتر مصدق نيز اين حساسيت ادامه دارد .(كه در انتخابات دوره هفدهم مجلس : از مهاباد چند نفر كرد زبان شركت كردند كه سرانجام با وجود كسب اكثريت آراء به نام صارم صادق وزيري ؛ رسانه هاي نزديك به دربار ك به جعل خواهان حمله به حكومت زنده ياد مصدق را داشتند القاء‌ اين شبهه كه توده هاي ها از مهاباد وارد مجلس مي شوند ؛ با فشار ارتش دكتر حسن امامي را به جاي وي بر كرسي نمايندگي كردهاي مهاباد نشاندند !) و در مراسم گشايش مجلس 17 ؛‌در 7/2/1331 نماينده منتخب مردم حضور ندارد !

 

55.  آیا همه گفتگوهایتان درباره کردها را قبول دارید ؟

الان ، خیر ! ... چون من در مرحله اول  - که اکثر آنها در کتاب آهنگ وفا ، آمد  -  روش و منشی نرم در پی گرفتم  ,  و نگاهی تساهل آمیز داشتم که تریبون بیشتر در اختیار طرف مقابل باشد و سخن بگوید ، سخنانی از تاریخ معاصر و از زاویه دید خود به آنها بپردازد . با هیچکدام موضعی جدلی – تحلیلی نداشتم . البته هیچکدام از ایشان هم دارای تحصیلات آکادمیک و سخنانی روشمند نبودند که توقع داشته باشید مثلا گفتگویی مشابه به نوام چامسکی به دست آید . ( که البته عبدالله مهتدی به بهانه ای از مصاحبه با من گریز زد )  .اما به هر حال ، قدم نخستی بود برای مطرح کردن گفتمان تاریخی فرهنگی کردها و اولین تلاش در تاریخ شفاهی کردستان ؛ که امیدوارم بستری معرفتی هم بوده باشد و در آینده نسل جدید با دانش و آگاهی بهتر به کند و کاو در این باره بپردازند . و سایه روشن های تاریخ معاصر کردستان را بهتر بشناسانند . هیچ نویسنده ای خارجی و غیر کرد نمی تواند در لایه های فکری و اجتماعی کردها نفوذ کند ، مگر خود محقق های کرد ؛ و ما باید آنقدر پیشرفت کنیم که برای آنها خوراک فکری تهیه کنیم نه اینکه مرتب از آنها ترجمه کنیم . از یک طرف هم در گفتگو ها باید به این مساله دقت کرد که فحش و بد و بیراه گفتن به این و آن ، تاریخ نمی شود . مثلا ابراهیم یونسی می گوید که " غنی بلوریان قهوه چی بود و مفتی زاده راننده وانت و شیخ عزالدین یک کله شق مغرور " ؛ این سخنان تهی از بار معنایی مثبت ، تاثیری برای شنونده ای برنمی انگیزاند ! ... کدام تحلیل گر خارجی را سراغ دارید که چنین کین خواهی کند ؟.. و یا دهن بینانه درباره کسی به قضاوت بنشیند و یا به خاطر مساله ای شخصی با یکی قهر کند و بد گویی کند ؟... قضاوت و سخن گفتن توام با عقلانیت ، ولو ساز مخالف زدن و نقد کردن ، اگر توام با خردورزی نباشد  ،خریداری پیدا نخواهد کرد و ادبیات خشونت هم ماندگار نیست .  درست است که جنجال آفرینی و خطا ها ی این افراد و خود محوری و قدرت طلبی و عدم وحدت و داشتن پرنسیب متمدنانه و متجددانه ایشان باعث آن همه رسوایی شد ، اما ناسزا گفتن  و هتک حرمت ؛  امری نافرزام و نکوهیده است .

 

56.  سخن آخر ؟

سخن های آخرم همیشه تکراری است . امیدوارم که در این مصاحبه فقط طرح سوال کرده باشم و زمینه ای فراهم آمده باشد تا بیشتر بخوانیم و جستجو  و کنکاش کنیم  تا در سیاهی و ابهام و توهم  و تعصب و جزم باوری و شخصیت پرستی ،  قدم نزنیم  و بیاموزیم که هنوز راهی بس دشوار برای پیمودن این سنگلاخ و گردابی چنین هایل ، در پیش است. تنها امیدم به تحصیلکردگان جوان و مستقل کرد است که با باور و اندیشه آزاد و آگاهی و همفکری ، از این تاریخ سیاه و پرغوغا ، درس بیاموزند و درست حرکت کنند تا دیگر توهینتی به هویتمان نشود . احساسی برخورد کردن و ناسزا گفتن و فرمایش محفلی کردن و تهمت بستن کار هر مجنون خشک مغزی است ، اما اثر درست برجای نهادن و بارو افکندن کار مشکلی است ؛ جوانان تحصیلکرده و متخصص اگر برخلاف نسل قبلی ، برده مقام و قدرت و عنوان و منافع نشوند، و انرژی سازنده خود را صرف تنگ نظری و حسادت و نابخردی و رقابت منفی نکنند ، پیروز میدان خواهند بود و چشم و چراغ و زبان مردم خواهند شد . مردم جامعه هم سرانجام قضاوت ونقد و پذیرش خود را خواهد کرد، فقط کمی زمان  و اراده و باور به رشد می خواهد تا زحماتتان به بار بنشیند. و بنا به تجربه ام ،  از نزدیکی به سم و آفات و سیاهی نسل قبل دخیل در قدرت – از هر گرایشی و حزب و دسته ای -   بپرهیزید که مبادا آنها از شما استفاده ابزاری کنند!... امیدوارم روزی  چند دیپلمات و کارشناس دلسوز و حاذق و آگاه کرد در کردستان و ایران  داشته باشیم که مایه افتخار تاریخ و جامعه ایران و کردها باشند .  من هم کارم  " در کنج خلوت " همان تحقیق فرهنگ نویسی و تدریس زبانشناسی  - در ادامه مسافرت هایم گرد جهان -  است و اگر عمری باقی باشد و فراغتی ، باز هم روایت تاریخ سرزمینم و نقد قدرت مدار ان زور پرست را با تاسی گرفتن از الگوی ذهنی ام – نوام چامسکی – ادامه خواهم داد .

+ نوشته شده در  2007/7/3ساعت 18:2  توسط عمر عنایتی  | 

               

 

 دوراهي بقاو فنا

ما زنده به آنیم که آرام نگیریم             موجیم که آسودگی ما عدم ماست

 

درياها مي خروشند و موج مي دهند، زيرا در سكون به تعفّن مي رسند."حركت" و "تلاطم" و "تلاش" كه همه در ذات موج و خيزابها نمود پيدا مي كنند، راز ماندن، جاودانگي و عظمت و پاكي دريا را در خود نهفته دارند . يك انسان درمعني فرد، كار مي كند، يعني در حركت، تكاپو و تلاش است و همه براي زنده ماندن و زيستن است . آنكه آگاه و متعهّد به هويّت معنوي و انساني خويش است زيستن را و آنكه ناآگاه و در بند علايق دنيوي و مادّي است زنده ماندن را مي خواهد. از فرد به جمع و از جزء به كل مي روم ،يك طبقه،قوم،ملّت و يا يك جامعه هم،در زمان و مكانهاي مختلف هرگز دست از اين فاكتور بقاي انساني برنداشته اند، زيرا بقاي انساني و بقاي اجتماعي هر يك از افراد ، اقوام و جوامع ، به تلاش و تكاپو، جست و جو و پويش، قيام و بپاخيزي وابسته است.
آنگاه كه "دكارت" مي گويد :"من مي انديشم،پس هستم"، يك فرمول فلسفي براي ماندن، زيستن و جاودانگي مطرح مي نمايد. در اينجا انديشه، تعقّل و تفكّر ، زيربناي انساني و اجتماعي است و نبايد از ياد برد كه انديشه و تفكّر هم يك تلاش و تكاپواست، يك حركت جهت دار ذهني است و كمال معرفت و تكامل تدريجي و معنوي انسان را مدّنظر دارد، رابطه ي انسان و هستي را بيان مي دارد و اين يك بعد آشكار فلسفه است. فلسفه تاريخ به صراحت مي گويد ؛تنها آنان مي مانند و مشعل فروزان تاريخ را به آيندگان مي سپارند كه بر سكون و سكوت و تكرار لعنت مي فرستند و به جنبش و حركت ، پويش و تلاش و مبارزه لبّيك مي گويند.
آري و آن فرزانه چه زيبا و بجا گفته است:"تكرار تاريخ ، لعنتي است".
هر فردي نفس مي كشد، مي خورد و مي آشامد، مي خوابد، بيدار مي شود، مي گريد، مي خندد، سخن مي گويد، آواز مي خواند، عشق مي ورزد، نفرت مي كند و... و اين يعني زنده است، قلبش در تپش است، دستگاه گوارش او كار مي كند، مغزش سالم است و در ظريفترين مويرگهايش خون جريان دارد و باز تاكيد مي كنم كه زنده است.
بايد در اينجا مكثي دراز و تامّلي عميق نمود و پرسيد:آيا هر آنچه زنده است، زندگي مي كند؟
اصلاً اصالت زندگي يا جاودانگي درچيست؟
و ما "زنده"ها در اين ميانه چه كاره ايم و نقش ما در"زندگي"چيست؟ زنده به آنيم كه نفس مي كشيم و مي خوريم و مي خوابيم؟يا زنده به آنيم كه زندگي را وجاودانگي را خواهانيم ، اصالت زندگي را مي طلبيم و در پيكار "بودن"و "نبودن"،"بقا"و "فنا" مبارزي هستيم راسخ و مصمّم؟!.
مابين زنده ماندن و زندگي، مميّزي است و تفاوت زندگي دربعد روحي و لايتناهي آن است. نمي خواهم وارد اين بحث بشويم كه زندگي چيست؟ مهم آن است كه ما از زنده ماندن، زندگي بسازيم و با تمام وجود خويش به زندگي معني دهيم و"ما"در سناريوي زندگي هنرپيشه است.
البتّه اگر با ديد هنري به زندگي بنگريم ـ حقّا كه ما انسانها چه نقش دشواري را پذيرفته ايم، دريك سناريوي مختلط و‌ نه‌تريلوژي،گه تراژيك است گه كمدي، گه رمانتيك است و گه حماسي. "انسان"هنرپيشه اي كه در هر زمان و مكاني نقشي را بر عهده دارد و هرگز نتوانسته است نقش اصلي خود، يعني ذات انساني و نه هنري خويش را به نمايش بگذارد، اگرچه انسان بودن خود يك هنر است. آنكه ذات خود را گم كرده باشد و بر آن واقف و أگاه نباشد ،موجودي خواهد بود معلّق و پادرهوا، درختي كه بر ريشه ديگري روئيده است و ميوه يا ميوه هايش ثمره پيوندهاي ناهمگون، نامتجانس و بي سليقه اي است كه بر وي زده اند. اين "از خودبيگانه" و "از ذات بريده" بادبرده سرگرداني است كه حتّي تارهاي سست و لرزان عنكبوتي هم ،براي او مامن و تكيه گاهي است. هنر پيشه اي است كه هر نقشي رامي پذيرد و در هر قالبي فرو مي رود و شكل مي گيرد. ليكن آنكه ذات خود را گم كرده ولي آگاه و مطّلع است و در پي يوسف گم گشته خويش همه بلايا و مصايب را به جان ودل مي خرد، او از خود بيگانه نيست ،بلكه "مَم"ي است كه "زين"خود را مي جويد.
و اين سرآغاز خودسازي و خودشناسي است و اين "خود" همان "ذات"است، نه آن منيّت و من بودن. بايد اين خود ذاتي را از زنجيرها و پالهنگهاي گراني كه بر وي نهاده اند رهانيد، آنرا شناخت و ساخت و بايد خويشتن را از آن خود شكلي ـ يعني من و منيّت ـ رهانيد و به آن پشت پا زد. اوّلي ره به سوي خودنگري، تكامل، معرفت، آگاهي و تعقّل دارد و دوّمي، ره به سوي تكبّر و غرور، خودبيني، غفلت و ذلالت و ضلالت.
امّا نكته مهم اين است كه مرز "خودنگري" را از "خودبيني" باز شناسيم.خودنگري اساس انتقادازخود و خودسازي است و خودبيني با اين جريان و هر جريان تكاملي ديگري در تضاد است. از مقوله زندگي به مقوله ذات انساني و خودحقيقي رسيديم و صد البتّه باهم مرتبطند.آنچه يا آنكه زندگي را مي آفريند و به آن يك معناي حقيقي مي دهد،در جزءفرد و در كل جمع و جامعه است. پس به اين نتيجه مي رسيم كه مسئله خودِ زندگي نيست، بلكه مسئله اين است كه ما چه معني و مفهومي به زندگي مي دهيم و چگونه زندگي را از اين تحجّر و سكون.به تقدّس و عروج مي رسانيم، لازمه اين هدف نيز، فرد و انساني است كه به خودآگاهي رسيده باشد، لزوم خودنگري و انتقاد از خود را درك كرده باشد، شرايط زمان ـ مكان را به درستي تحليل و تفسير كرده و سرانجام به درجه و مرحله خودشناسي و خودسازي رسيده باشد. اين يك ابر انسان نيست. من به اين اصطلاح هيچ عقيده و دلبستگي ندارم، بالاتر و والاتر از مفهوم انسان، ذاتِ انسان و دركل انسان واقعي، نمي توان اصطلاح ديگري تراشيد. كلمه"انسان"خود نماينده هر چيز است و فردي كه مراحل فوق را شناخته و قدم در اين راه گذاشته باشد، آرمانشهر و اتوپيايي رادر نظر دارد كه ذاتِ انساني و حدّ كمال انسان واقعي است، نه اصطلاح ترجمه شده و وارداتي ابر انسان. گويند"خودنگري"اساس روشنفكري است. به نظر من بايد اين تعريف را شكافت و درونمايه آن را شناخت. اشاره شد كه خودنگري، اساس انتقاد و انتقاد از خود و در نتيجه خودشناسي و خودسازي است. انتقاد وانتقادازخود، داراي جوانب گسترده اي هستند. انسان منتقد و نقّاد يعني كسي كه كنجكاو است، جست و جو مي كند، يادگرفتن را دوست دارد، از پرسيدن نمي هراسد يا حدّاقل شرم نمي كند، به آنچه هست راضي وقانع نيست. عادت شكني، سنّت شكني، نوگرايي و نوزايي هم از ديگر خصايل بارزِ انسان منتقد هستند. او در قبال آنچه در پيرامونش مي گذرد حسّاس است، احساس مسئوليت مي كند،"چرا"ها مي پرسد و پيش از آنكه منتظر پاسخي باشد، با تكيه بر انديشه و تفكّر و تجارب نظري و عملي خويش در پي پاسخ مي گردد. او "انتظار"ـ اين آفت و ويروس فكري ـ رااز بيخ و بن برمي كَنَد،پژوهش و كندوكاو را جايگزين آن مي سازد و پاسخ"چرا"ها را مي جويد. چراها و به كلّي سئوال كردن رابه يك فرهنگ اجتماعي مبدّل مي كند و "فرهنگ بي چرايي" را به موزه فرهنگهاي پوسيده و فسيل شده مي اندازد.
آن كس كه نقد و ديدگاه انتقادي را مبناي جهانبيني خويش قرار مي دهد، قبل از هر چيز بايد از"خود" شروع كند و اين يعني تعمّقي در اندرون خود، تحليل شخصيت خود، نقدِ خود يا نقدِذاتي و شناخت حقيقت خود، درنتيجه پي ريزي شخصيتي نوين، خلاق، پويا، آزاده و روشنفكر. آنكه ذاتِ خود را زير ذرّه بين انتقاداز خود و نقد ذاتي و علمي و سازنده نَبَرَد، نمي تواند خود را بشناسد و آنكه خود را نشناسد، نمي تواند "خودِ" موجود را ترقّي و تعالي دهد. حتّي در تعاليم اسلامي نيزخودشناسي مقارن است باخدا شناسي،خود نمايانگر اهميّت خودشناسي است.
مراحل مورد بحث فوق، همه چون پلّه هاي نردبان به هم متّصل و وابسته اند، هيچكدام بدون ديگري معني نمي دهد و كارآيي لازم را نخواهد داشت. تا اينجا رابطه انسان و ذات انساني وي را تا حدودي مورد بحث قرار دادم. مي توان گفت؛ اين موضوع كم و بيش رابطه روشنفكر با ذهنيت و انديشه را بيان مي دارد. تا كنون بسي از انقلاب و تحول فكري و روشنفكري گفته شده است. اينكه پيشرفت و تكامل تدريجي انسان رابطه ي تنگاتنگ با قوه تخيّل و تعقّل و ذهنيّت او دارد. (( اگر پيشرفت خيال انسان يا به عبارتي ديگر، فكر و اراده انسان ، بر وضعيتي روحي و رواني وي تاثير گذار نباشد، روند عملي حيات نيز توسعه نخواهد يافت؛ . . .انسان زماني به انسان مبدل خواهد شد كه صاحب برنامه ، فلسفه و علم باشد.))
از اطناب مي پرهيزم و موضوع را اينگونه پي مي گيرم كه در بافتِ شخصيّتي يك انسان روشنفكر،تنها ذهنيت و انديشه ملاك نيست . اصلاً خود كلمه "روشنفكر" هم حقّ مطلب را ادا نمي كند . ليكن چه بايد كرد؟ كلمات گهگاه بار سنگين مفاهيمي را بر دوش مي كشند كه نمي توانند آن را به سر منزل مقصود برسانند. شايد "روشن ضمير" بهتر باشد ، نمي دانم و شايد از اين هم بهتر باشد و باشند. گرچه راضي نيستم امّا اجباراً به همين اصطلاح يعني روشنفكر اكتفا مي كنم . بايد اذعان نمود كه ذهنيتي خلاق و آزاده و پرسشگر، تنها ملاك روشنفكري نيست. اين يك بعد آن است و ابعاد ديگري هم دارد، اما دو بعد موْثر و تعيين كننده ديگر كه تمام كننده اوّلي هستند، يكي"وجدان"است و ديگري هم"اخلاق". به اين كاري ندارم كه"وجدان"و "اخلاق"مفاهيمي قراردادي اند و زاده يك مرحله معين تاريخي با تكيه بر آداب و سنن قومي و طايفه اي،كه آن نيز قراردادي است. بلكه اهميّت اين در مفهومي است كه به روابط انساني و اجتماعي مي دهند و اين آرايش زندگي است..
در قرن بيستم جامعه جهاني،مسائل و بحرانهاي بسياري را لاينحل گذاشت و با خود به قرن حاضر آورد، سواي بحرانهاي سياسي،اقتصادي و منطقه اي وغيره، بحران اخلاق و وجدانيّات انساني و بحرانهاي دروني و بيروني ديگري نيز گريبانگير جوامع انساني شده اند و روز به روز هم صعب العلاج تر مي شوند. در اين بحبوحه خطير و دهشتناك كه انسانها،هويّت واقعي خويش را از دست داده اند و هر روز شاهد ژنوسايدها، آسيميلاسيونها و اليناسيونهاي متعددي هستند، فردروشنفكر هم مسئوليتهايش سنگينتر وحسّاسيّتهايش بيشتر خواهد شد و بايد هم بشود. اين مهم نيز بر مبناي ذهنيّت، وجدان و اخلاق به منصه ظهور خواهد رسيد، آن هم با يك انقلاب ريشه اي و علمي، آري انقلابي در انديشه، وجدان و اخلاق.
زيرا با انديشه،وجدان و اخلاق كنوني كه تا حدّ زيادي تحريف و منحرف شده اند، نه مي توان آن روشنفكر را آفريد و نه مي توان يك انقلاب روشنفكري را بپا كرد.
همه اين انقلابها و تغيير و تحوّلات، يعني جنبش و تكاپو، حركت و صعود و آن امواج خروشاني كه به دريا، يك سيرِحياتيِ مداوم و پويا مي دهند. انقلاب يعني بيدار كردن، آگاه نمودن، تغيير و تحوّل، پيرايش و ساختن.
حتي زور انقلابي هم نبايد از آگاه ساختن و موارد مذكور ديگر فراتر رود و حدّ اعلاي آن يا بايد سيلي باشد كه بر صورت خواب آلوده انساني غافل و بي خبر نواخته مي شود و يا بايد دفاعي مشروع باشد از كيان خلق و دستاوردها و ارزشهاي مادّي و معنوي انقلاب و بشريّت.
در ذات انقلاب و انسان انقلابي نبايد مفاهيم و اعمال انحرافي و ابتذالي موجود باشند،زيرا هر انحراف و ابتذال و حتّي تفهّم غلطي،ره به سوي حضيض شكست وذلّت دارد،حتّي متعهّدترين افراد انقلابي هم اگر دچار جزمي گري و انحراف از ذات حركت انقلاب بشوند،يا"روبسپير"خواهند شد يا"استالين"،اوّلي انقلاب كبير فرانسه را به ترور و اختناق و انحراف كشانيد و دوّمي هم انقلاب سرخ را به ابتذال و سرانجام فروپاشي. پس تعهّد ما نبايد شكلي،لحظه اي و جزمي باشد،بلكه بايد نسبت به وجدان انقلابي، اخلاق انقلابي و تفكّر انقلابي و سير علمي و عملي انقلاب تعهّد داشت. انقلاب،خيزش و عصيان گروهي آشوب طلب و مزدور و پروواكاتيو نيست،بلكه حركتي است جهت دار وبا برنامه،ديناميسم آن تفكر و انديشه انقلابيِ روشنفكر مبارز و پيشاهنگ است، مكانيسم آن هم، امواج خروشان توده هاي آگاه و بپا خاسته.آري، مبارزه و انقلاب بايد از بالقوّه ها،بالفعل بسازد و پتانسيلها را به جنبش و حركت و انرژي مبدّل سازد و روشنفكر مبارز و پيشاهنگ بايد به آن حركت توده وار جهت دهد و آن را سازماندهي بخشد،يعني از چشمه ها و جويبارها،رودخانه بسازد و آن را به سوي ايده آلش كه درياست،سوق دهد.و چه بسيارند بايدها و نبايدهاي ديگري كه در جريان اين حركت سازنده،منسجم و بالفعل نقش دارند. آنكه اين بايدها و نبايدها را مطرح مي كند،كسي و چيزي نيست جز وجدان آگاه،اخلاق انساني و تفكر نوگرا و سنت شكنِ توده هاي روشنفكر . آنتي تزي كه انقلاب ارائه مي دهد عاري از متدهاي سكتاريستي است ،عملي ترين و منطقي ترين عملكرد ،متد دمكراتيك و علميِ مبارزه است. درواقع انقلاب هم با انتقاد و انتقاد از خود آغاز مي شود.روشنفكر مي پرسد،چرا مي گويد،به افق رهايي و آزادي اشاره مي كند و راهش را نشان مي دهد ، از همه مهمتر ايمان و اعتقاد و جسارت مي بخشد و توده ها،درد مي كشند،مي انديشند،مي فهمند،مي پذيرند و از سكون و سكوت،به حركت و عروج و فرياد ودادخواهي مي رسند.اينجاست كه ما يك توده روشنفكر و روشن ضمير خواهيم داشت.يعني او سكون و سكوت خويش را درمي يابد و به نقد ذاتي خويش مي پردازد،آن گاه كه از شخصيت راكد،بي اراده و نازاي خود،شخصيتي سيّال،زايا، باعزم و آگاه مي آفريند،به انتقاد وضع موجود مي پردازد و اين يعني نقطه عطف انقلاب. اين توده روشنفكر و آگاه بايد حركت و جهتي سازنده داشته باشد نه ويرانگر و اين نقطه تمايز انقلاب از اغتشاش است. انقلاب يك انتقاد جنبشي و بالفعل است و ذات انتقاد هم سازنده است نه ويرانگرو پس انقلاب هم يك حركت منسجم اصلاحي،سازنده،نوگرا،نقّاد،چاره ياب وجهت دار است. امروزه و در آغاز هزاره سوّم،هيچ جامعه اي و يا هيچ سيستم حياتي،اداري، حكومتي و جهاني را نمي توان از بيخ و بن بركند و سپس سيستمي نو آفريد،بلكه بايد ساخت و اين سازندگي با اصــلاح و پيرايش و پالايش وضـع موجود امـــكان پذيــر خواهـد بـود و ايـن خصلت و هنـــر انقلاب دمكراتيك نوين و معاصر است.
بر گرفته از تحلیلات رهبر آپو

+ نوشته شده در  2007/6/21ساعت 9:19  توسط عمر عنایتی  | 

                

سقوط هلیکوپتر توسط قهرمانان کوهستان!


نیروهای گریلایی ما باز هم با روح آپوچی تن دشمن را به لرزه درآوردند.
در تاریخ 15 هزیران اپراسیون گسترده‌ای از جانب ارتش ترک در منطقه‌ی کوههای بیزینا وابسته به شرناخ- گابار آغاز شد.
شایان ذکر است که ارتش ترک هنگام وارد نمودن نظامیان خود با هلیکوپتر به کوههای کوپلی وابسته به گابار مورد حمله‌ی نیروهای ما قرار گرفتند و در انجام نیروهای ما موفق به سقوط یک فروند هلیکوپتر شدند و ارتش ترک متحمل ضربه‌ی سنگینی از جانب نیروهای ما شدند.
ارتش ترک با وجود ضربه‌های سنگین از جانب نیروهای ما این اپراسیون را گسترده تر نمود و در این میان درگیری شدیدی مابین نیروهای ما و ارتش ترک در منطقه‌ی گاوسر صورت گرفت و در انجام 2 نظامی ارتش ترک کشته و تعداد بسیاری به شدت مجروح گشتند.
لازم به ذکر است که نیروهای ما در این اپراسیون با هیچگونه ضربه‌ای از جانب دشمن مواجه نشدند.

+ نوشته شده در  2007/6/20ساعت 12:31  توسط عمر عنایتی  | 

              

جمیل بایک( فرمانده پ.ک.ک) به ترکیه هشدار داد


"جمیل بایک" فرمانده ارشد P.K.K به دولت تركیه درباره هرگونه اعزام نیرو به اقلیم کردستان هشدار داد. جمیل بایك در اظهارات خود اینگونه بیان نمود، P.K.K در پی جنگ نیست اما اگر نیروهای تركیه وارد خاک اقلیم کردستان شوند با فجایع نظامی وسیاسی فراوانی مواجه خواهند شد.
وی همچنان‌افزود: "در صورت تهاجم نیروهای ترك به اقلیم کردستان برای سركوب P.K.K، ما برای آنها كابوسی وحشتناك ایجاد خواهیم كرد".
جمیل بایک ارتش تركیه را متهم كرد كه قصد دارد به بهانه حضور نیروهای این حزب در اقلیم کردستان به این كشور حمله و كل كردها را نابود كند.
بایك گفت، تركیه قصد دارد برگزاری همه پرسی درباره كركوك را لغو كند و اساساً مسئله P.K.K بهانه است.
جمیل بایک همچنین با تاكید بر اینكه حزب کارگران کردستان یك گروه تروریست نیست افزود، P.K.K حمله به غیرنظامیان را همواره محكوم کرده است.
جمیل بایک در پایان گفته های خود گفت:"ما دنبال استقلال نیستیم و مشكل ما اعطای آزادی
فرهنگی
و زبانی به كردهای تركیه است."

+ نوشته شده در  2007/6/20ساعت 12:29  توسط عمر عنایتی  | 

              

اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر

مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر را آرمان مشترك تمام مردمان و ملت‌ها اعلام می‌كند تا همه‌ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بكوشند كه به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی‌ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده‌ی ملی و بين‌المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و موثر آن‌هارا چه در ميان مردمان كشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين‌هايی كه در قلمرو آن‌ها هستند، تامين كنند.                                     

ديباچه

از آن جا كه شناسايی حيثيت و كرامت ذاتی تمام اعضای خانواده‌ی بشری و حقوق برابر و سلب ناپذير آنان اساس آزادی ، عدالت و صلح در جهان است،

از آن جا كه ناديده گرفتن و تحقير حقوق بشر به اقدامات وحشيانه‌ای انجاميده كه وجدان بشر را برآشفته‌اند و پيدايش جهانی كه در آن افراد بشر در بيان و عقيده آزاد، و از ترس و فقر فارغ باشند، عالی ترين آرزوی بشر اعلا م شده است ،

از آن جا كه ضروری است كه از حقوق بشر با حاكميت قانون حمايت شود تا انسان به عنوان آخرين چاره به طغيان بر ضد بيداد و ستم مجبور نگردد،

از آن جا كه گسترش روابط دوستانه ميان ملت‌ها بايد تشويق شود،

از آن جا كه مردمان ملل متحد، ايمان خود را به حقوق اساسی بشر و حيثيت و كرامت و ارزش فرد انسان و برابری حقوق مردان و زنان ، دوباره در منشور ملل متحد اعلا م و عزم خود را جزم كرده‌اند كه به پيشرفت اجتماعی ياری رسانند و بهترين اوضاع زندگی را در پرتو آزادی فزاينده به وجود آورند،

از آن جا كه دولت‌های عضو متحد شده‌اند كه رعايت جهانی و موثر حقوق بشر و آزادی‌های اساسی را با همكاری سازمان ملل متحد تضمين كنند،

از آن جا كه برداشت مشترك در مورد اين حقوق و آزادی‌ها برای اجرای كامل اين تعهد كمال اهميت را دارد،

مجمع عمومی اين اعلاميه‌ی جهانی حقوق بشر را آرمان مشترك تمام مردمان و ملت‌ها اعلام می‌كند تا همه‌ی افراد و تمام نهادهای جامعه اين اعلاميه را همواره در نظر داشته باشند و بكوشند كه به ياری آموزش و پرورش ، رعايت اين حقوق و آزادی‌ها را گسترش دهند و با تدابير فزاينده‌ی ملی و بين المللی ، شناسايی و اجرای جهانی و موثر آن‌هارا چه در ميان مردمان كشورهای عضو و چه در ميان مردم سرزمين‌هايی كه در قلمرو آن‌ها هستند، تامين كنند.

ماده‌ی ١

تمام افراد بشر آزاد زاده می‌شوند و از لحاظ حيثيت و كرامت و حقوق با هم برابراند. همگی دارای عقل و وجدان هستند و بايد با يكديگر با روحيه ای برادرانه رفتاد كنند.

ماده‌ی ٢

هر كس می‌تواند بی هيچ گونه تمايزی ، به ويژه از حيث نژاد، رنگ، جنس ، زبان ، دين ، عقيده‌ی سياسی يا هر عقيده‌ی ديگر، و همچنين منشا ملی يا اجتماعی ،ثروت ، ولادت يا هر وضعيت ديگر، از تمام حقوق و همه‌ی آزادی‌های ذكرشده در اين اعلاميه بهره مند گردد.

به علاوه نبايد هيچ تبعيضی به عمل آيد كه مبتنی بر وضع سياسی ، قضايی يا بين المللی كشور يا سرزمينی باشد كه شخص به آن تعلق دارد، خواه اين كشور يا سرزمين مستقل ، تحت قيمومت يا غير خودمختار باشد، يا حاكميت آن به شكلی محدود شده باشد.

ماده‌ی ٣

هر فردی حق زندگی ، آزادی و امنيت شخصی دارد.

ماده‌ی ٤

هيچ كس را نبايد در بردگی يا بندگی نگاه داشت. بردگی و دادوستد بردگان به هر شكلی كه باشد، ممنوع است.

ماده‌ی ٥

هيچ كس نبايد شكنجه شود يا تحت مجازات يا رفتاری ظالمانه ، ضد انسانی يا تحقيرآميز قرار گيرد.

ماده‌ی ٦

هر كس حق دارد كه شخصيت حقوقی اش در همه جا به رسميت شناخته شود.

ماده‌ی ٧

همه در برابر قانون مساوی هستند و حق دارند بی هيچ تبعيضی از حمايت يكسان قانون برخوردار شوند. همه حق دارند در مقابل هر تبعيضی كه ناق´ اعلا ميه‌ی حاضر باشد، و بر ضد هر تحريكی كه برای چنين تبعيضی به عمل آيد، از حمايت يكسان قانون بهره مند گردند.

ماده‌ی ٨

در برابر اعمالی كه به حقوق اساسی فرد تجاوز كنند ـ حقوقی كه قانون اساسی يا قوانين ديگر برای او به رسميت شناخته است ـ هر شخصی حق مراجعه‌ی موثربه دادگاه‌های ملی صالح را دارد.

ماده‌ی ٩

هيچ كس را نبايد خودسرانه توقيف ، حبس يا تبعيد كرد.

ماده‌ی ١٠

هر شخص با مساوات كامل حق دارد كه دعوايش در دادگاهی مستقل و بی طرف ، منصفانه و علنی رسيدگی شود و چنين دادگاهی در باره‌ی حقوق و الزامات وی ،يا هر اتهام جزايی كه به او زده شده باشد، تصميم بگيرد.

ماده‌ی ١١

(١) هر شخصی كه به بزهكاری متهم شده باشد، بی گناه محسوب می‌شود تا هنگامی كه در جريان محاكمه ای علنی كه در آن تمام تضمين‌های لازم برای دفاع او تامين شده باشد، مجرم بودن وی به طور قانونی محرز گردد.

(٢) هيچ كس برای انجام دادن يا انجام ندادن عملی كه در موقع ارتكاب آن ، به موجب حقوق ملی يا بين المللی جرم شناخته نمی‌شده است ، محكوم نخواهد شد. همچنين هيچ مجازاتی شديدتر از مجازاتی كه در موقع ارتكاب جرم به آن تعلق می‌گرفت ، درباره‌ی كسی اعمال نخواهد شد.

ماده‌ی ١٢

نبايد در زندگی خصوصی ، امور خانوادگی ، اقامت گاه يا مكاتبات هيچ كس مداخله‌های خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت و آبرو و شهرت كسی حمله شود. در برابر چنين مداخله‌ها و حمله‌هايی ، برخورداری از حمايت قانون حق هر شخصی است.

ماده‌ی ١٣

(١) هر شخصی حق دارد در داخل هر كشور آزادانه رفت وآمد كند و اقامتگاه خود را برگزيند.

(٢) هر شخصی حق دارد هر كشوری ، از جمله كشور خود را ترك كند يا به كشورخويش بازگردد.

ماده‌ی ١٤

(١) در برابر شكنجه ، تعقيب و آزار، هر شخصی حق درخواست پناهندگی و برخورداری از پناهندگی در كشورهای ديگر را دارد.

(٢) در موردی كه تعقيب واقعا در اثر جرم عمومی و غيرسياسی يا در اثر اعمالی مخالف با هدف‌ها و اصول ملل متحد باشد، نمی‌توان به اين حق استناد كرد.

ماده‌ی ١٥

(١) هر فردی حق دارد كه تابعيتی داشته باشد.

(٢) هيچ كس رانبايد خودسرانه از تابعيت خويش ، يا از حق تغيير تابعيت محروم كرد.

ماده‌ی ١٦

(١) هر مرد و زن بالغی حق دارند بی هيچ محدوديتی از حيث نژاد، مليت ، يا دين با همديگر زناشويی كنند و تشكيل خانواده بدهند. در تمام مدت زناشويی و هنگام انحلا ل آن ، زن و شوهر در امور مربوط به ازدواج حقوق برابر دارند.

(٢) ازدواج حتما بايد با رضايت كامل و آزادانه‌ی زن و مرد صورت گيرد.

(٣) خانواده ركن طبيعی و اساسی جامعه است و بايد از حمايت جامعه و دولت بهره مند شود.

ماده‌ی ١٧

(١) هر شخصی به تنهايی يا به صورت جمعی حق مالكيت دارد.

(٢) هيچ كس را نبايد خودسرانه از حق مالكيت محروم كرد.

ماده‌ی ١٨

هر شخصی حق دارد از آزادی انديشه ، وجدان و دين بهره مند شود. اين حق مستلزم آزادی تغيير دين يا اعتقاد و همچنين آزادی اظهار دين يا اعتقاد، در قالب آموزش دينی ، عبادت‌ها و اجرای آيين‌ها و مراسم دينی به تنهايی يا به صورت جمعی ، به طور خصوصی يا عمومی است.

ماده‌ی ١٩

هر فردی حق آزادی عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است كه كسی از داشتن عقايد خود بيم و نگرانی نداشته باشد و در كسب و دريافت و انتشار اطلاعات و افكار، به تمام وسايل ممكن بيان و بدون ملاحظات مرزی آزاد باشد.

ماده‌ی ٢٠

(١) هر شخصی حق دارد از آزادی تشكيل اجتماعات ، مجامع و انجمن‌های مسالمت آميز بهره مند گردد.

(٢) هيچ كس را نبايد به شركت در هيچ اجتماعی مجبور كرد.

ماده ٢١

(١) هر شخصی حق دارد كه در اداره‌ی امور عمومی كشور خود، مستقيما يا به وساطت نمايندگانی كه آزادانه انتخاب شده باشند، شركت جويد.

(٢) هر شخصی حق دارد با شرايط برابر به مشاغل عمومی كشور خود دست يابد.

(٣) اراده‌ی مردم ، اساس قدرت حكومت است. اين اراده بايد در انتخاباتی سالم ابراز شود كه به طور ادواری صورت می‌پذيرد. انتخابات بايد عمومی ، با رعايت مساوات و با رای مخفی يا به طريقه ای مشابه برگزار شود كه آزادی رای را تامين كند.

ماده‌ی ٢٢

هر شخصی به عنوان عضو جامعه حق امنيت اجتماعی دارد و مجاز است به ياری مساعی ملی و همكاری بين المللی ، حقوق اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ضروری برای حفظ حيثيت و كرامت و رشد آزادانه‌ی شخصيت خودرا، با توجه به تشكيلا ت و منابع هر كشور، به دست آورد.

ماده ٢٣

(١) هر شخصی حق دارد كار كند، كار خود را آزادانه برگزيند، شرايط منصفانه و رضايت بخشی برای كار خواستار باشد و در برابر بی كاری حمايت شود.

(٢) همه حق دارند كه بی هيچ تبعيضی ، در مقابل كار مساوی ، مزد مساوی بگيرند.

(٣) هركسی كه كار می‌كند حق دارد مزد منصفانه و رضايت بخشی دريافت دارد كه زندگی او و خانواده اش را موافق حيثيت و كرامت انسانی تامين كند و در صورت لزوم با ديگر وسايل حمايت اجتماعی كامل شود.

(٤) هر شخصی حق دارد كه برای دفاع از منافع خود با ديگران اتحاديه تشكيل دهد و يا به اتحاديه‌های موجود بپيوندد.

ماده‌ی ٢٤

هر شخی حق استراحت ، فراغت و تفريح دارد و به ويژه بايد از محدوديت معقول ساعات كار و مرخصی‌ها و تعطيلا ت ادواری با دريافت حقوق بهره مند شود.

ماده‌ی ٢٥

(١) هر شخصی حق دارد كه از سطح زندگی مناسب برای تامين سلامتی و رفاه خود و خانواده اش ، به ويژه از حيث خوراك ، پوشاك ، مسكن ، مراقبت‌های پزشكی و خدمات اجتماعی ضروری برخوردار شود. همچنين حق دارد كه در مواقع بی كاری ، بيماری ، نقص عضو، بيوگی ، پيری يا در تمام موارد ديگری كه به عللی مستقل از اراده‌ی خويش وسايل امرار معاشش را از دست داده باشد، از تامين اجتماعی بهره مند گردد.

(٢) مادران و كودكان حق دارند كه از كمك و مراقبت ويژه برخوردار شوند. همه‌ی كودكان ، اعم از آن كه در پی ازدواج يا بی ازدواج زاده شده باشند، حق دارند كه از حمايت اجتماعی يكسان بهره مند گردند.

ماده‌ی ٢٦

(١) هر شخصی حق دارد كه از آموزش و پرورش بهره مند شود. آموزش و پرورش ، و دست كم آموزش ابتدايی و پايه بايد رايگان باشد. آموزش ابتدايی اجباری است. آموزش فنی و حرفه ای بايد همگانی شود و دست يابی به آموزش عالی بايد با تساوی كامل برای همه امكان پذير باشد تا هركس بتواند بنا به استعداد خود از آن بهره مند گردد.

(٢) هدف آموزش و پرورش بايد شكوفايی همه جانبه‌ی شخصيت انسان و تقويت رعايت حقوق بشر وآزادی‌های اساسی باشد. آموزش و پرورش بايد به گسترش حسن تفاهم ، دگرپذيری و دوستی ميان تمام ملت‌ها و تمام گروه‌های نژادی يا دينی و نيز به گسترش فعاليت‌های ملل متحد در راه حفظ صلح ياری رساند.

(٣) پدر و مادر در انتخاب نوع آموزش و پرورش برای فرزندان خود، برديگران حق تقدم دارند.

ماده‌ی ٢٧

(١) هر شخصی حق دارد آزادانه در زندگی فرهنگی اجتماع سهيم و شريك گردد و از هنرها و به ويژه از پيشرفت علمی و فوايد آن بهره مند شود.

(٢) هركس حق دارد از حمايت منافع معنوی و مادی آثار علمی ، ادبی يا هنری خود برخوردار گردد.

ماده‌ی ٢٨

هر شخصی حق دارد خواستار برقراری نظمی در عرصه‌ی اجتماعی و بين المللی باشد كه حقوق و آزادی‌های ذكرشده در اين اعلا ميه را به تمامی تامين و عملی سازد.

ماده‌ی ٢٩

(١) هر فردی فقط در برابر آن جامعه ای وظايفی برعهده دارد كه رشد آزادانه و همه جانبه‌ی او را ممكن می‌سازد.

(٢) هركس در اعمال حقوق و بهره گيری از آزادی‌های خود فقط تابع محدوديت‌هايی قانونی است كه صرفا برای شناسايی و مراعات حقوق و آزادی‌های ديگران و برای رعايت مقتضيات عادلانه‌ی اخلاقی و نظم عمومی و رفاه همگانی در جامعه ای دموكراتيك وضع شده اند.

(٣) اين حقوق و آزادی‌ها در هيچ موردی نبايد بر خلاف هدف‌ها و اصول ملل متحد اعمال شوند.

ماده‌ی ٣٠

هيچيك از مقررات اعلاميه‌ی حاضر نبايد چنان تفسير شود كه برای هيچ دولت ، جمعيت يا فردی متضمن حقی باشد كه به موجب آن برای از بين بردن حقوق و آزادی‌های مندرج در اين اعلاميه فعاليتی انجام دهد يا به عملی دست بزند.

 

کنوانسيون حقوق کودک
قدرت اجرايی کنوانسيون، طبق ماده 49 دوم سپتامبر 1990
ديباچه
بر اساس اصول پايه ای سازمان ملل متحد که از طرف تمامی نمايندگان جامعه بشری عضو آن پذيرفته شده است، احترام به ارزش ذاتی و برابری خدشه ناپذير حقوقی انسانها ترسيم گر آزادی، عدالت و صلح در جهان است.
ملتهای دنيا بر مبنای همين اعتقاد به مقام و منزلت انسانی، خواهان سعادت عموم بشری در قالب پيشرفتهای اجتماعی، بهبود وضعيت زندگی همراه آزاديهای هر چه بيشتر هستند.
با اعلام پذيرش اعلاميه جهانی حقوق بشر از سوی سازمان ملل متحد و تضمين بهره مندی تک تک افراد بشری از حقوق مندرج در آن بدور از وابستگيهای نژادی، جنسی، مذهبی، فرهنگی، سياسی، مالی، قومی و يا هرگونه تبعيض ديگری.
و با توجه به اينکه سازمان ملل متحد در اعلاميه جهانی حقوق بشر به رعايت حقوق ويژه ی کودکان و حمايت آنها تاکيد کرده است.
و با آگاهی به اينکه خانواده، واحد ساختاری جامعه و مکان رشد و پرورش تمام اعضای آن و به ويژه شکل دهنده ی شخصيت کودکان است.
و اينکه کودکان برای شکوفايی خود نيازمند داشتن خانواده ای هستند سرشار از محبت، عشق، تفاهم و احترام.
و با اين يادآوری که بايد کودک را برای فردای جامعه آماده و او را مطابق ايده آل های اعلام شده از طرف سازمان ملل يعنی آزاديخواه، باشخصيت، صلح جو با روحيه ای دارای تفاهم و همبستگی تربيت نمود و با توجه به ضرورت حمايت ويژه کودکان مطابق مصوبات بين المللی مختلف و از آن جمله:
قرارداد ژنو در سال 1924 ميلادی در باره حقوق کودکان، قرارداد رعايت حقوق کودکان از طرف مجمع عمومی سازمان ملل متحد در بيستم نوامبر 1959 ميلادی، اعلاميه ی جهانی حقوق بشر، پيمان بين المللی در باره حقوق سياسی و شهروندی (بخصوص در ماده 23 و 24 آن)، پيمان جهانی برای حقوق اجتماعی، سياسی و فرهنگی (بخصوص در ماده 40)، اسناد و اساسنامه های ديگر تشکل های بين المللی که بنفع کودکان فعاليت ميکنند.
و بدنبال آنچه در اسناد حقوق کودک ذکر شده است، مبنی بر اينکه: کودک بخاطر عدم بلوغ جسمی و روانی خود، نيازمند حمايت ويژه حقوقی قبل و بعد از تولد ميباشد.
و بر اساس مصوبات و قراردادهای مربوط به حمايت کودکان و بخشنامه های سازمان مل در باره تعيين حداقل سن و شرايط مجازات قانونی برای نوجوانان و حمايت از زنان و کودکان در زمان جنگ و درگيريهای مسلحانه.
و بر پايه اين واقعيت که در بسياری از کشورهای دنيا، کودکان در موقعيت بد و نابسامانی زندگی ميکنند و نياز به توجه فوری و ويژه دارند.
و با درک اهميت و ارزش همکاری های بين المللی برای بهبود شرايط زندگی کودکان در همه ی دنيا و بويژه در کشورهای در حال رشد.
پيمان نامه ای برای حفظ و رعايت حقوق کودکان جهان به قرار زير تصويب ميشود:
ماده 1 (تعريف)
مطابق اين پيمان نامه، يک کودک، انسانی است که سن هجده سالگی را هنوز تمام نکرده است مگر اينکه سن بلوغ از نظر حقوق جاری در کشورهای مربوطه زودتر تعيين شده باشد.

ماده 2 (ممنوعيت تبعيض)

1)  حکومتهای عضو اين پيمان، برای هر کودکی که در قلمرو آنهاست، بدون تبعيض و يا فرق گذاری و بدور از هرگونه وابستگی به نژاد، رنگ پوست، منشاء اجتماعی و قومی و يا ملی، ميزان دارايی، معلوليت، وضعيت سرپرست و يا والدين و هر موقعيت ديگری که کودک در آن است، اجرای حقوق مندرج در اين پيمان نامه را تضمين ميکنند.
2)  حکومتهای عضو اين پيمان، تمام اقدامات لازم را انجام ميدهند تا اين اطمينان کامل را بوجود آورند که هر کودکی از همه اشکال تبعيض و فرق گذاری در امان است و بخاطر ابراز عقيده و جهان بينی و فعاليت های والدين يا سرپرست يا اقوام خودش مجازات نمی شود.

ماده 3 (نفع کودک)

1)  درانجام هر اقدامی که به نوعی به کودک مربوط ميشود، چه در بخش عمومی، خصوصی، اداری، غير اداری و يا هر بخش ديگری، رعايت نفع و تامين سلامت کودک بر ساير مسائل تقدم دارد.
2)  حکومتهای عضو پيمان موظف اند با رعايت حقوق والدين و يا سرپرست، از کودکان حمايت نموده و اقدامات لازم حقوقی و قانونی را بعمل آورند.
3)  حکومتهای عضو پيمان، اطمينان ميدهند که ارگانها و نهادهای مسئول حمايت کودک، دارای استانداردهای تعيين شده مربوط به تعداد و تخصص نيروی شاغل و تکنيک موجود در موسسات هستند و به ويژه در زمينه ايمنی و بهداشت کنترل کافی وجود دارد.

ماده 4 (وظايف دولتها)

حکومتهای عضو پيمان، اقدامهای ضروری و مناسب قانونی، اداری و غيره را بعمل می آورند تا حقوق پذيرفته شده در اين عهدنامه را اجرا نمايند. حکومتها برای تحقق مفاد اين عهدنامه با توجه به حقوق و اوضاع اجتماعی، سياسی و فرهنگی، تا آخرين حد ممکن از تمامی منابع موجود ملی خود و در صورت نياز بين الملی استفاده ميکنند.

ماده 5 (حقوق والدين)

حکومتهای عضو اين پيمان به وظايف، حقوق و مسئوليتهای والدين و يا سرپرست قانونی کودک توجه لازم را می نمايند تا نسبت به کودک در رابطه با حقوق مندرج در اين پيمان نامه کوتاهی نشود.

ماده 6 (حق زندگی)

1)  هر کودکی حق زندگی دارد و اين حق مادرزادی اوست که از طرف همه حکومتهای عضو پيمان به رسميت شناخته ميشود.
2)  ادامه حيات و رشد کودک از طرف حکومتهای امضاکننده اين پيمان نامه بطور کامل تضمين ميشود.

ماده 7 (حقوق مربوط به تولد)

1)  هر کودکی از بدو تولد حق داشتن يک نام را دارد که بايد در دفاتر مربوطه ثبت شود. همچنين داشتن تابعيت حق اوست و در صورت امکان بايد والدين خود را شناخته و از سوی آنها نگهداری شود.
2)  حکومتهای عضو پيمان، حقوق عنوان شده در اين پيمان نامه را در رابطه با حقوق و قوانين داخلی خود و وظايف بين المللی، بخصوص در مورد کودک بدون تابعيت، تضمين نموده و اجرا می نمايند.

ماده 8 (حفظ هويت شخصی)

1)  حکومتهای عضو پيمان موظف هستند که حقوق کودک را رعايت کرده و هويت فردی، تابعيت، نام و روابط شناخته شده خانوادگی او را مطابق قانون حفظ نمايند.
2)  در صورتی که تمام يا بخشی از هويت شخصی بطور غيرقانونی خدشه دار شود، حکومتها سريعا درصدد ترميم اين خسارت برمی آيند.

ماده 9 (جدايی از پدر و مادر)

1)  حکومتهای امضاکننده اين پيمان نامه اطمينان ميدهند که يک کودک برخلاف ميل والدينش از آنها جدا نميشود مگر اينکه بر طبق قوانين موجود ثابت شود که آن جدايی به نفع کودک و لازم است. مثلا وقتی کودک مورد سوء استفاده قرار گرفته و جدای از هم زندگی کنند و تکليف اقامت کودک بايد روشن شود.
2)  در موقع اجرای بند يک اين ماده، بايد امکان شرکت همه ی افراد مربوطه در آن تصميم گيری را فراهم آورد.
3)  حکومتها توجه دارند که حق کودک مبنی بر تماس شخصی و مستقيم با پدر و مادر را در هنگامی که آنها از هم جدا شده اند، فراهم کنند مگر اينکه اين عمل با منافع کودک در تضاد باشد.
4)  هرگاه جدايی نتيجه اقدام حکومت باشد، مثلا زندان، تبعيد و يا مرگ يکی از والدين يا هر دو آنها و يا مرگ کودک (مرگ به هر علتی که باشد، تعيين کننده آن است که شخص در آن هنگام به نوعی در "اسارت" قانون بوده است)، حکومت امضاکننده اين پيمان نامه موظف است برپايه درخواست والدين يا کودک و يا سرپرست قانونی او، اطلاعات لازم را در مورد محل شخص غايب در اختيار اين افراد قرار دهد، مگراينکه اين عمل به نفع کودک نباشد و به او زيان برساند. حکومتها اطمينان ميدهند که افراد با تقاضای چنين درخواستی، از طرف حکومت در خطر قرار نمی گيرند.

ماده 10 (رساندن اعضای خانواده به هم)

1)  بدنبال ماده 9 بند 1 مندرج در اين پيمان نامه، هرگاه کودک يا والدين او درخواست خروج از کشور و يا ورود به کشور ديگری را برای پيوستن به اعضای خانواده خودشان دارند، ترتيب اين امر بطور انسانی و سريع از طرف حکومت داده ميشود و چنين درخواستی دارای هيچگونه خطری از سوی حکومت برای متقاضی و يا وابستگان او نيست.
2)  کودکی که والدين او در کشورهای متفاوت بسر ميبرند، حق دارد با هر دوی آنها بطور شخصی، منظم و مستقيم تماس داشته باشد، مگر در صورت وجود شرايط استثنايی مثلا بخاطر حفظ امنيت ملی يا نظم و اخلاق عمومی، لطمه به آزادی و حقوق ديگری و يا نقض حقوق مندرج در اين پيمان نامه.
حکومتها بر پايه ماده 9 بند 1 اين پيمان نامه مکلف به رعايت حق کودک و والدين مبنی بر با هم بودن آنها هستند.

ماده 11 (کودک ربايی)

1) حکومتهای عضو پيمان، جهت مبارزه با انتقال و اقامت غيرقانونی کودکان به خارج از کشور، اقدام لازم را می نمايند.
2) حکومتها برای اين منظور، خواهان قبول توافق نامه های موجود از طرف يکديگر و يا تصويب توافق نامه های جديد دو يا چند جانبه هستند.

ماده 12 (آزادی عقيده)

1)  از سوی حکومتهای امضاکننده اين پيمان نامه، حق کودکی که که توانايی ساختن نظر شخصی خودش را دارد، به رسميت شناخته ميشود. کودک در تمامی امور مروط به خود، آزادی بيان و اظهار عقيده شخصی را که مطابق سن و رشد اوست، دارد.
2)  برای اين منظور، به کودک امکان داده ميشود که در دادگاهها و در تمام مراحل قانونی، مستقيم يا با کمک وکيل و يا نهاد مسوول و مناسب ديگر، مطابق قوانين موجود، محاکمه شود.

ماده 13 (آزادی آگهانش)

1)  کودک حق آزادی بيان دارد و اين حق در پيوند با آزادی آگهانش است که کودک بدون ترس از محدوديتهای حکومتی، دانستنيها و افکار متنوع خود را در قالب کلمات، دست نويس يا چاپ، کارهای هنری يا هر طريق و يا هر وسيله ی انتخابی ديگر، بيان کرده، دريافت نموده و يا به ديگران بدهد.
2)  اجرای اين حق ميتواند از طرف قوانين ديگری که لازم هستند، محدود شود:
الف) بخاطر حفظ حقوق يا شهرت فردی ديگر.
ب) بخاطر حفظ امنيت ملی، نظم عمومی، اخلاق و عفت عمومی و يا سلامتی جامعه.

ماده 14 (آزادی مذهب، وجدان و افکار)

1)  حکومتها به حق کودک برای آزادی افکار، وجدان و مذهب توجه ميکنند.
2)  حکومتها توجه به حقوق و وظايف والدين يا سرپرست کودک دارند که نقش راهنمايی خود را در رابطه با اجرای اين حق در مراحل مختلف سنی کودک، ايفا کنند.
3)  آزادی مذهب و جهان بينی تنها در شرايط قانونی تعيين شده قابل تحديد است که آنهم بخاطر حفظ امنيت ملی، نگهداری نظم اجتماعی، حفظ سلامتی و يا عفت عمومی و يا وقتی منافی حقوق اوليه و آزادی ديگری باشد.

ماده 15 (آزادی تشکيل انجمن و گروه)

1)  حکومتها حق کودک برای شرکت در اجتماعات را به رسميت می شناسند.
2)  اجرای اين حق نبايد با امنيت ملی و نظم عمومی مبادرت داشته و منافی اخلاق عمومی و يا برخلاف حقوق اوليه و آزادی ديگری باشد.

ماده 16 (حفظ محدوده خصوصی)

1)  محدوده شخصی و خصوصی هيچ کودکی قابل تعرض نيست. اين محدوده که شامل همه جوانب مربوط به امور خانوادگی، مسکونی، حيثيتی و مکاتبات شخصی است، نبايد بطور عمد يا غيرقانونی آسيب ببيند.
2)  برخورداری از حمايت قانونی در مقابل چنين آسيب هايی، حق کودک است.

ماده 17 (استفاده از وسايل ارتباط گروهی)

حکومتها با آگاهی از نقش مهم وسايل ارتباط جمعی، خاطرنشان ميکنند که کودک بايد به همه منابع گوناگون ملی و بين المللی آگاهی رسانی، به ويژه آنهايی که برای سلامت جسمی- روانی او مفيدند، دسترسی يابد. برای اين منظور، حکومتهای عضو اين پيمان:
الف) وسايل ارتباط جمعی را تشويق ميکنند تا آگهانش، کاربرد اجتماعی- فرهنگی داشته و با محتوای ماده 29 همخوان باشد.
ب) خواهان همکاری بين المللی در زمينه توليد، مبادله و توزيع اين آگهانش با مراجعه به منابع رنگارنگ ملی و بين المللی هستند.
ج) توليد و پخش کتابهای کودکان را حمايت نموده و گسترش ميدهند.
د) وسايل ارتباط جمعی را تشويق ميکنند تا به نيازهای زبانی و گفتاری کودکی که از اقليتهای فرهنگی- قومی است، پاسخگو باشند.
ه) قوانينی را که حافظ کودک در مقابل آسيب های احتمالی ناشی از اين وسايل ارتباطی است، بررسی ميکنند بطوريکه ماده های 13 و 18 رعايت شوند.

ماده 18 (نگهداری کودک توسط والدين)

1)  حکومت ها تاکيد و تضمين ميکنند که پدر و مادر هردو با هم مسوول تربيت و رشد کودک هستند.
2)  حکومتهای عضو اين پيمان، جهت اجرای حقوق مندرج در اينجا، از والدين در انجام وظايف خود در رابطه با تربيت و رشد کودک، پشتيبانی ميکنند.
3)  حکومتها تمام اقدامهای لازم را انجام ميدهند تا برای نگهداری از کودکانی که والدين شاغل دارند، امکانات مناسب فراهم نمايند.

ماده 19 (حمايت کودکان در برابر سوء استفاده)

1)  حکومتها با تکيه بر تمام امکانات قانونی، اداری، اجتماعی و آموزشی، کودک را در مقابل هر شکل از رفتار سهل انگارانه با آنها، سوء استفاده جنسی و تجاوز جسمی يا روانی، حمايت ميکنند.
2)  اقدامات حمايتی حکومتها همراه اجرای روشها و برنامه های اجتماعی است که برای کشف و پيشگيری اين جرايم نسبت به کودک موثر باشند. همچنين درمان آسيب وارده برکودک و کمک به والدين و يا سرپرست در رابطه با سوء استفاده های ذکر شده در بند 1 اين ماده بر عهده ی حکومتها است.

ماده 20 (حمايت کودک در دوران جدايی از والدين)

1)  يک کودک که بطور موقت يا دايم از آغوش خانواده محروم شده و يا بدليل نفع خودش بايد خانواده را ترک کند، حق استفاده از کمکها و حمايت ويژه حکومتی را دارد.
2)  حکومتها برپايه حقوق جاری و قوانين داخلی خود، اشکال مختلف کمک به چنين کودکی را بکار ميگيرند.
3)  قبول کفالت و يا فرزندخواندگی کودک از طرف اشخاص دارای صلاحيت، شکلی از سرپرستی و مواظبت از کودک است. در اين رابطه بايد به ريشه ها و نيازهای فرهنگی، مذهبی و قومی کودک توجه کرده و تربيت و پرورش بدون انقطاع کودک را تامين نمود.

ماده21 (ضمانت های قانونی فرزندخواندگی)

آن دسته از حکومتهای عضو پيمان که سيستم کفالت و فرزندخواندگی را به رسميت شناخته يا مجاز می دانند، با اطمينان خاطرنشان ميکنند که در تمام اين مراحل، منافع کودک و آسايش او تامين ميشود.
اين حکومتها:
الف) تضمين ميکنند که امور مربوط به فرزندخواندگی فقط از طرف مسئوولين و ارگانهای تعيين شده و مجاز صورت گرفته و در چهارچوب حقوق جاری و قوانين داخلی اجرا و کنترل ميشود.
ب) شکل بين المللی فرزندخواندگی را هم به رسميت شناخته و اين امکان را در اختيار کودکانی که داخل کشور از اين نظر تامين نيستند، می گذارند.
ج) تضمين ميدهند که کودک در صورت استفاده از امکان بين المللی فرزندخواندگی، همچنان تحت پوشش کامل حمايتهای حکومتی و ملی قرار دارد.
د) تمام اقدامهای مناسب را انجام ميدهند تا از سودجويی های مالی در رابطه با فرزندخواندگی بين المللی جلوگيری کنند.
ه) در اين چهارچوب، خواهان عقد قراردادهای دو يا چند جانبه با کشورهای ديگر هستند تا بتوانند از جريان مثبت و موفق فرزندخواندگی بين المللی اطمينان حاصل کنند.

ماده 22 (حقوق پناهنده)

1)  حکومتهای امضاکننده اين پيمان نامه، با انجام اقدامهای مناسب، حقوق کودکی را که از نظر قوانين داخلی و يا بين المللی پناهنده شناخته شده است، تضمين ميکنند. اين حقوق شامل کمکهای انسانی و در جهت احقاق همه حقوق مندرج در اين پيمان نامه و همينطور ديگر پيمان های منطقه ای و بين المللی است که بر پايه تامين حقوق بشر و حقوق کودک استوار هستند، صرف نظر از اينکه کودک تنها با والدين و يا همراه ديگری باشد.
2)  برای اين منظور، حکومتهای امضاکننده اين پيمان نامه، نهايت تلاش خود را ميکنند تا از طريق همکاری با سازمان ملل متحد و يا تشکيلات وابسته به آن و همچنين با کمک ديگر سازمانهای مسئوول منطقه ای و يا فرامنطقه ای که در زمينه حمايت کودک در ارتباط با سازمان ملل هستند، با تمام نيرو کودک پناهنده را نگهداری کرده و ياری رسانند تا والدين يا افراد فاميل خود را پيدا نموده و به آنها ملحق شود. در صورتيکه افراد مزبور پيدا نشوند، آن کودک مانند بقيه کودکان شامل قانون مربوطه به محروميت موقت يا دايم از آغوش خانواده ميشود. (ماده 20 بند 1)

ماده 23 (حقوق کودکان معلول)

1)  حکومتها اعلام ميدارند که اگر يک کودک دارای نقص بدنی يا عقلی است، بايد در عين معلوليت خودش، يک زندگی شايسته انسانی داشته باشد. زندگی که در آن، حيثيت او محفوظ باشد و شرکت فعال و مستقل او در زندگی جمعی تسهيل گردد.
2)  حکومتها اعلام ميکنند که کودک معلول، دارای حق حمايت ويژه حکومتی است و بايد تا حد ممکن، برای آن کودک و والدين و يا سرپرست او امکانات مناسب را فراهم نمود.
3)  با توجه به نيازهای اختصاصی کودک معلول، بايد حمايتهای مندرج در بند 2 اين ماده را در صورت امکان چنان سازمان داد که وضعيت مالی والدين و يا سرپرست در نظر گرفته شود و خدمات ارائه شده در جهت آموزش و پرورش و شکوفايی هر چه بيشتر کودک باشند.
4)  حکومتها، با تکيه بر همکاری بين المللی، خواهان تبادل نظرها و تجربه های مختلف اداری، فنی، پزشکی و تربيتی در زمينه کودکان معلول هستند تا به ويژه کشورهای در حال رشد با آشنايی با امکانات و پيشرفتهای لازم بتوانند به آن دسته از کودکان کمکها و خدمات مفيدتری را ارائه دهند.

ماده 24 (مراقبتهای بهداشتی)

1)  حکومتها، حق کودک برای داشتن سلامتی و استفاده از همه ی امکانات برای سلامت ماندن، بهبودی و درمان بيماری را به رسميت می شناسند و تضمين ميکنند که هيچ کودکی از اين حق محروم نخواهد ماند.
2)  حکومتها برای تامين اين حق کودک، اقدامهای مناسب را انجام ميدهند:
الف) تعداد مرگ و مير نوزادان و کودکان را کاهش ميدهند.
ب) خدمات درمانی سراسری برای کودکان را سازمان ميدهند و از تامين نيازهای اوليه بهداشتی، اطمينان حاصل ميکنند. حکومتها به سلامتی مادر قبل و بعد از زايمان توجه کرده و با بيماری ها و کمبود يا بدی تغذيه مبارزه ميکنند و در اين رابطه امکان تهيه مواد غذايی و آب آشاميدنی سالم را با رعايت حفظ محيط زيست، فراهم می نمايند.
ج) به امر آموزش همه مردم و به ويژه کودکان و والدين توجه نموده و تلاش ميکنند تا اهالی اصول اوليه بهداشتی و بهزيستی را فرگيرند. آنها مثلا با فوايد از سينه شيردادن، بهداشت شخصی و تميز نگهداشتن محيط زيست و چگونگی پيشگيری از سوانح آشنا ميشوند و در عمل هم از پشتيبانی حکومتها برخوردارند.
د) مراکز مشاوره برای والدين و روشنگری در زمينه تنظيم خانواده را سازماندهی ميکنند.
3) حکومتها جهت مبارزه با خرافات و عادتهايی که برای سلامتی کودک زيان بخش هستند، اقدامات لازم و مناسب را انجام ميدهند.
4) حکومتها خود را موظف می دانند که از همکاری های بين المللی پشتيبانی نموده و آن را تقويت نمايند تا مفاد اين ماده بدون کم و کاست جامه عمل بخود بپوشاند و در اين باره بايد به نيازهای کشورهای در حال رشد توجه ويژه نمود.

ماده 25 (کنترل و رسيدگی منظم به مکان نگهداری)

کودکی که از طرف مسوولين امر جهت نگهداری و پرستاری و يا درمان ناراحتی جسمی يا روانی بستری ميشود، از حق کنترل و رسيدگی منظم تمام امور به نفع خودش برخوردار است و اين حق از طرف حکومتهای عضو پيمان به رسميت شناخته ميشود.

ماده 26 (بيمه و خدمات اجتماعی)

1)  حکومتها حق کودک مبنی بر استفاده از خدمات و بيمه امور اجتماعی را به رسميت می شناسند و اقدامهای ضروری برای نيل به اين مقصود را در هماهنگی با حقوق جاری و قوانين داخلی انجام ميدهند.
2)  در ارائه اين خدمات و برای کمک به کودک، بايد شرايط عمومی و اقتصادی کودک و والدين يا سرپرست قانونی در نظر گرفته شود.

ماده 27 ( استاندارد و سطح زندگی)

1)  حکومت حق کودک را برای داشتن سطحی از زندگی که متناسب با موقعيت و رشد روحی، جسمی، قومی و اجتماعی اوست، به رسميت ميشناسد.
2)  تامين شرايط مطلوب برای کودک، در مرتبه نخست، وظيفه والدين و يا سرپرست اوست.
3)  حکومت ها بر پايه امکانات و قوانين داخلی خود، تلاش می کنند تا به والدين و يا سرپرست قانونی کودک کمک های لازم را نموده و در صورت نيازمندی، برای آنها خوراک، مسکن و تن پوش فراهم کنند.
4)  حکومت ها برای تامين خواست های مالی کودک در برابر والدين و يا سرپرست، چه در داخل و يا خارج از کشور، اقدامات مقتضی را انجام می دهند.

ماده 28 (حق آموزش و پرورش)

1)  حکومت ها حق آموزش و پرورش را برای کودک به رسميت می شناسند و بويژه برای تحقق آن:
الف) تحصيل دوره ابتدايی را برای همه اجباری و رايگان می کنند.
ب) مدارس گوناگون آموزشی و حرفه ای را بوجود می آورند و آنها را بطور ارزان يا رايگان در اختيار افراد کم درآمد قرار می دهند.
ج) امکان ورود به مدارس عالی را در دسترس همه گذاشته و از آن حمايت می کنند.
د) مشاوره شغلی و حرفه ای را برای همه کودکان ممکن و قابل دسترسی می نمايند.
ه) برای کاهش تعداد کودکانی که مدرسه را رها می کنند، تلاش نموده و اقدامات مناسب را برای حضور منظم کودکان در مدرسه انجام می دهند.
2) حکومت های عضو پيمان کوشش خود را می کنند تا روند آموزش و پرورش در مدارس درخور منزلت انسانی بوده و با محتوای اين عهدنامه هم خوان باشد.
3) حکومت ها از همکاری های بين المللی در امور آموزشی و پرورشی استقبال کرده و بخصوص هدف ريشه کنی بيسوادی و گسترش فن و دانش را دنبال می کنند و در اين مورد هم به نيازهای کشورهای در حال رشد بيشتر توجه می شود.

ماده 29 (اهداف تربيتی)

1)  حکومت های عضو پيمان تاييد می کنند که تربيت بايد:
الف) شخصيت، استعداد و توانايی های روانی و جسمی کودک را تقويت و شکوفا نمايد.
ب) احساس  احترام و توجه به حقوق بشر و آزادی های پايه ای مصوب سازمان ملل متحد را، در کودک پرورش دهد.
ج) نسبت به والدين، هويت فرهنگی و زبان و ارزش های ملی سرزمين پدری ايجاد علاقه و توجه نموده و احترام به فرهنگ ديگر سرزمين ها را تقويت کند.
د) کودک را برای زندگی در يک جامعه آزاد بر پايه تفاهم، صلح، تحمل دگرانديشان و ديگرباشان، تساوی حقوق زن و مرد و دوستی خلق ها و گروههای قومی يا ملی_ مذهبی، آماده کند.
ه) علاقه و توجه به کودک را نسبت به محيط زيست و طبيعت بيشتر کند.
2) اين ماده و ماده 28 اجازه ندارند چنان تفسير شوند که موجب اخلال يا خدشه در آزادی شخص حقيقی و يا شخص حقوقی ديگری شوند. در تاسيس مدارس آموزشی هم با توجه به رعايت بند 1، بايد حداقل استانداردهای تعيين شده حکومتی موجود باشند.

ماده 30 (حمايت از اقليت ها)

کودکان متعلق به اقليت های مذهبی، قومی و يا زبانی در کشورهايی که اين اقليت ها وجود دارند، دارای اين حق هستند که همراه ديگر آشنايان بطور جمعی يا فردی از زبان فرهنگ و مذهب خود برخوردار بوده و از آنها استفاده کنند.

ماده 31 (حق بازی و اوقات فراغت)

1)  حکومت ها حق کودک را برای داشتن بازی، سرگرمی، وقت آسايش و استراحت به رسميت می شناسند. کودک می تواند بطور فعال و آزادانه در امور فرهنگی و هنری در خور سنی خودش، شرکت جويد.
2)  حکومت ها به حق کودک برای فعاليت های هنری و فرهنگی توجه داشته و با اقدام های خود، آنرا پشتيبانی می کنند و امکانات مناسب را برای انجام فعاليت های فرهنگی_ هنری و همچنين اوقات فراغت و سرگرمی کودک فراهم می نمايند.

ماده 32 ( ممنوعيت استثمار)

1)  حکومت ها اين حق را به رسميت می شناسند که کودک استثمار اقتصادی نگرديده و به کاری که برای سلامتی جسم يا جان و يا تربيت و تکامل او زيان بخش است، گمارده نشود.
2)  حکومت ها برای تضمين و اجرای اين حق، امکانات مختلف قانونی، اجتماعی، اداری و آموزشی را بکار می برند. حکومت ها برای اين منظور و در هماهنگی با پيمان ها و توافق نامه های بين المللی ديگر، ضمن تعيين سن آغاز اشتغال و تنظيم مدت و شرايط کار کودک، مجازات مختلف همراه محاصره اقتصادی دولت خاطی را بررسی می نمايند.

ماده 33 (حمايت در برابر مواد مخدر)

حکومت ها تمامی اقدامات مناسب همراه استفاده از امکانات قانونی، اداری، اجتماعی و آموزشی را بعمل می آورند تا کودک را بر عليه موادی که مطابق اسناد بين المللی بعنوان مواد اعتيادآور و مخدر شناخته شده اند، حمايت نمايند و از بکارگيری غيرمجاز کودکان در توليد و يا توزيع اين مواد جلوگيری می کنند.

ماده 34 (حمايت در برابر سوء استفاده جنسی)

حکومت های عضو پيمان، خود را موظف می دانند که کودک را در مقابل هرگونه استثمار سکسی و سوء استفاده جنسی حمايت کنند. حکومت ها برای اين منظور دست به اقداماتی در سطح داخل و خارج از کشور می زنند تا:
الف) کودکان به روابط جنسی غير قانونی و يا اجباری کشانده نشوند.
ب) کودکان در زمينه فاحشه گری مورد استفاده قرار نگيرند.
ج) از کودکان در پورنوگرافی و نمايش های سکسی استفاده نشود.

ماده 35 (خريد و فروش انسان)

حکومت های عضو پيمان با بکارگيری تمامی امکانات موجود داخلی و خارجی، منطقه ای و فرامنطقه از سرقت و خريد و فروش کودکان به هر منظوری که باشد، جلوگيری می کنند.

ماده 36 (حمايت در برابر انواع ديگر استثمار)

حکومت های عضو پيمان، کودکان را در مقابل انواع استثمار که به شکلی به زيان آنهاست، حمايت می کنند.

ماده 37 (ممنوعيت شکنجه، تضمين قانونی در اجرای مجازات)

حکومت ها تضمين می کنند که:
الف) هيچ کودکی مورد شکنجه قرار نگيرد و رفتار غير انسانی و توهين آميز با او نشود. اجرای مجازات اعدام و حبس های طولانی مدت برای کودکان تا قبل از پايان سن هجده سالگی ممنوع است.
ب) توقيف و حبس های غيرقانونی و بر پايه ی تصميم های شخصی، ممنوع است. حکم زندانی شدن برای کودکان مطابق قانونی و بعنوان آخرين امکان و آنهم برای مدتی بسيار کوتاه، صادر می شود.
ج) با هر کودکی که در حبس بسر می برد بايد رفتاری انسانی و بدون تحقير و توهين و متناسب با سن او داشت. اين کودکان را بايد در زندان از بزرگسالان جدا نمود مگر اينکه اين عمل به نفع کودک نباشد. هر کودکی حق دارد با خانواده خود بصورت ملاقات و يا نامه ارتباط داشته باشد، مگر در شرايط فوق العاده استثنايی.
د) هر کودک زندانی حق استفاده از وکيل را برای دفاع از خود دارد و بايد در دادگاه قانونی و ناوابسته که جانبدار دولت، حزب، فرقه يا آيينی نباشد، محاکمه شود. کودک حق دارد به ديگر مراجع صلاحيت دار قانونی در مورد حکم خود شکايت کند و به کار او سريع رسيدگی شود.

ماده 38 (حمايت در انجام خدمت وظيفه)

1) حكومت ها وظيفه قانونی دارند كه حتی در شرايط جنگی، قوانين انسانی و مربوط به كودكان را رعايت كنند و بر اجرای آنها نظارت داشته باشند. حكومت ها تضمين می كنند و برای اجرای اين تضمين همه اقدامات ضروری را انجام می دهند كه هيچ كودكی تا قبل از پايان سن پانزده سالگی خود، در جنگ شركت داده نشود.
2)  حكومت های عضو پيمان، افرادی را كه هنوز سن پانزده سالگی خود را تمام نكرده اند، به جنگ نمی فرستند و در شرايط اضطراری تنها از افراد نسبتا مسن تر استفاده می كنند.
3)  حكومت های عضو پيمان در شرايط جنگی هم تمام اقدامات را برای حمايت كودكان آسيب ديده از جنگ، انجام می دهند.

ماده 39 (بازسازی اجتماعی كودكان آسيب ديده)

برای سلامتی روحی، جسمی و اجتماعی كودكی كه قربانی نوعی از بدرفتاری، شكنجه، استثمار يا هر عمل غيرانسانی شده است، حكومت های عضو پيمان همه اقدامات مناسب را انجام می دهند.
بازسازی جسمی و روانی بايد در محيط و شرايط مناسب، سلامتی و منزلت كودك را تامين كند.

ماده 40 (بازسازی اجتماعی كودكان مجرم)

1)  حكومت ها به هر كودكی كه بدنبال دوره حبس يا اتهام وارده آسيب ديده است، كمك و اقدامات لازم را جهت درمان او می نمايند. بطوريكه منزلت او خدشه دار نشده و احترام به حقوق بشر و توانايی او در ايفای نقش مثبت در جامعه با رعايت سنی كه دارد، تقويت شود.
2)   همصدا با ديگر پيمان های بين المللی، حكومت ها تضمين می كنند كه هيچ كودكی با انجام عملی كه در زمان ارتكاب، مطابق قوانين جرم نموده است، مجازات نمی شود و هر كودكی كه بنوعی در مقابل قانون گناه كار شناخته شده و متهم يا مجازات می شود، اين حداقل حقوق را دارد:
الف) تا قبل از اثبات جرم بطور قانونی، بی گناه است.
ب) بلافاصله والدين و يا سرپرست كودك بايد به موضوع اتهام واقف شده و بتوانند از ابزار حقوقی و داشتن وكيل برای دفاع از كودك برخوردار باشند.
ج) دادگاه يا نهاد حقوقی مربوطه بلافاصله به مورد كودك رسيدگی نمايد و در صورتيكه سن و شرايط كودك اجازه دهند و نفع و آسايش كودك مختل نشود، والدين يا سرپرست كودك هم در دادگاه شركت می كنند.
د) كودك را نبايد مجبور كرد كه شهادت داده و يا خود را گناهكار بداند و يا از طريق تماس با شاهدان بر آنها تاثير بگذارد.
ه) هرگاه حكم دادگاه اوليه مبنی بر مجرم شناختن و مجازات كودك بود، بايد دادگاه يا مرجع بالاتری كه جانبدار حكومت، حزب، فرقه يا آيينی نبوده و كاملا ناوابسته باشد، حكم صادره قبلی را بررسی و به شكايت رسيدگی كند.
ی) اگر كودك زبان بازجو را نمی داند، بايد بطور رايگان مترجم در اختيار او گذاشت.
و) هيچگاه نبايد محدوده خصوصی كودك و شخصيت او دچار آسيب شود.
3)  دولت ها تلاش می كنند با استفاده از همه امكانات مختلف در جهت بهتر كردن روند دادگاه ها بكوشند وبه كودكان در اين مراكز كمك نمايند؛ بخصوص:
الف) تعيين حداقل سن برای يك كودك كه در صورت ارتكاب جرم، بتوان او را مجرم شناخت.
ب) كوشش برای حل مسايل بدون دخالت دادگاه ولی اكيدا بر پايه رعايت حقوق بشر و قوانين  مدنی.
4)  برای اطمينان از سلامتی جريان حقوقی و اينكه به كودك اجحافی نشود، بايد تداركات زنجيره ای گوناگونی انجام شده يا دردست اجرا باشد مانند: تعيين سرپرست، نظارت و مشاوره آزادی مشروط و مسايل مربوط به قيم، آموزش و پرورش و بسياری نكات روانشناسی و اجتماعی ديگر.

ماده 41 (برتری حقوقی برخی از كشورهای دنيا)

اين پيمان نامه تباينی با حقوق كودكان در كشورهای از اين  نظر پيشرفته تر ندارد و در اجرای بهتر احقاق حقوق كودكان دخالتی نمی كند. حقوقی كه برای كودكان مناسب تر هستند و:
الف) جزو قوانين يك حكومت عضو اين پيمان محسوب می شوند.
ب) جزو حقوق ملی و مدنی آن كشور هستند.

بخش دوم عهدنامه
ماده 42 (معرفی عهدنامه)

حكومت های عضو پيمان خود را موظف می دانند كه مفاد و مصوبات اين پيمان نامه را از راههای گوناگون و موثر در اختيار بزرگسالان و همچنين كودكان قرار دهند تا آنها با اين پيمان نامه آشنا شوند.

ماده 43 (كميسيون حقوق كودكان)

1)  كميسيون حقوق كودكان، برای كنترل پيشرفت اموری كه حكومت های عضو پيمان، تضمين آنرا داده اند، تشكيل می شود. اين كميسيون تكاليف و وظايف زير را بر دوش می گيرد.
2)   كميسيون از ده نفر كه از نظر حرفه ای و اخلاقی، كارشناسان بلندپايه هستند تشكيل شده است كه از طرف حكومت های حاضر در اين پيمان نامه و از ميان افراد تابع همان حكومت ها انتخاب می شوند. در تركيب افراد اين كميسيون به پراكندگی جغرافيايی و سيستم حقوقی كشورها توجه می شود.
3)   اعضای كميسيون به روش مخفی از ليست پيشنهادی حكومت های عضو پيمان انتخاب می شوند.
هر حكومت می تواند فقط يك نفر از تابعين خودش را پيشنهاد كند.
4)  اولين انتخابات كميسيون حداكثر شش ماه بعد از تصويب اين پيمان نامه برگزار می شود و انتخابات بعدی هر دو سال يكبار انجام می پذيرند. دبيركل بطور كتبی و حداكثر چهارماه قبل از انتخابات، از حكومت های عضو پيمان درخواست می كند كه پيشنهادات خودشان را ظرف دو ماه ارايه دهند. دبيركل بر پايه اين پيشنهادات همه اسامی را برطبق حروف الفبا و ذكر نام حكومت پيشنهاد دهنده تهيه كرده و به اطلاع همه حكومت ها می رساند.
5)   جلسه برای انتخابات كه از طرف دبيركل سازمان ملل اعلام و تشكيل شده است در صورت حضور دوسوم حكومت های عضو پيمان، قدرت تصميم گيری دارد. افراد پيشنهاد شده در ليست كه اكثريت مطلق آرای حاضرين را كسب كنند بعنوان نماينده و كارشناس عضو كميسيون شناخته می شوند.
6)   اعضای كميسيون برای مدت چهارسال انتخاب می شوند و در صورت پيشنهاد مجدد، می توانند دوباره انتخاب شوند. مدت عضويت پنج نفر از اعضای كميسيون كه در بار اول انتخاب شده اند، بعد از دو سال تمام می شود كه نام آنها در قرعه تعيين و بلافاصه بعد از انتخابات اعلام می شود.
7)   در صورت فوت يا استعفای يكی از اعضای كميسيون و يا اگر يك عضو به هر دليلی نتوانست انجام وظيفه كند، حكومتی كه آن عضو را پيشنهاد كرده است از بين تابعين خود، يك كارشناس را معرفی می كند كه با موافقت كميسيون، برای مدت باقی مانده، به عضويت كميسيون درمی آيد.
8)   كميسيون، اصول كار و فعاليت های خود را برنامه ريزی می كند.
9)   كميسيون، هيات مديره خود را برای مدت دو سال انتخاب می كند.
10) جلسات كميسيون معمولا سالی يكبار در محل سازمان ملل يا مكان مناسب ديگری كه كميسيون مشخص كند تشكيل می شود. مدت جلسه با توافق دبيركل سازمان ملل تعيين می گردد.
11)  مكان و نيروی انسانی كه كميسيون برای انجام وظايف خود نياز دارد، از طرف دبيركل سازمان ملل متحد تامين می شود.
12)  به اعضای اين كميسيون با موافقت مجمع عمومی حكومت های عضو اين پيمان نامه، درآمدی تعلق می گيرد كه از محل صندوق سازمان ملل و طبق مقررات آن تامين می شود.

ماده 44 (گزارش دهی و گزارش گيری)

1)  حكومت های عضو پيمان موظف هستند كه گزارشات خود را درباره فعاليت ها و اقدامات مربوط به تحقق و پيگيری تصميمات اين پيمان نامه تهيه و تنظيم نموده و ارايه دهند و آنهم:
الف) ظرف دو سال بعد از تصويت اين پيمان نامه برای حكومت های مربوطه.
ب) سپس هر پنج سال يكبار.
2) در گزارشات بايد مشكلا ت اصلی را كه مانع اجرای مصوبات بوده اند، ذكر نموده و تصوير كامل و دقيقی از چگونگی اجرای مصوبات ارايه نمود.
3) محتوای گزارشات حكومتی عرضه شده به كميسيون نبايد در گزارشات بعدی كه مطابق بند (ب) در اصل شماره (6) اين ماده ارايه می گردند، تكرار شوند.
4) كميسيون می تواند از حكومت های مربوطه در مورد اجرای اين پيمان نامه، تحقيق و پرس و جو كند.
5) كميسيون،‌گزارش فعاليت های اقتصادی و اجتماعی خود را هر دو سال يكبار به مجمع عمومی تقديم می كند.
6) حكومت های عضو پيمان، گزارشات ارايه شده را در سرزمين های خود منتشر و به اطلاع مردم می رسانند.

ماده 45 (وظايف ارگان های ويژه سازمان ملل)

برای پيشبرد و اجرای قاطع اين پيمان نامه و گسترش همكاری های بين المللی در اين رابطه:
الف) "كارگاه كمك به كودكان" و ديگر سازمان ها و تشكيلات ويژه سازمان ملل،‌ در مسايل مربوط به زمينه كاری خودشان، نماينده سازمان ملل متحد برای اجرای پيمان های بين المللی هستند.
كميسيون اگر لازم بداند، می تواند از اين ارگان های ويژه سازمان ملل متحد برای همكاری در زمينه های مربوطه دعوت نموده و ياری دريافت كند.
ب) كميسيون حقوق كودكان در صورت لزوم با ارگان های سازمان ملل تماس گرفته و با درخواست كتبی همراه ارايه گزارش كشورهای طرف قرارداد، از مشاوره فنی و كارشناسی آن ارگان مربوطه كمك می گيرد.
ج) كميسيون می تواند جهت اجرای مفاد مربوط به حقوق كودك، به مجمع عمومی پيشنهاد پرسش و درخواست از دبيركل را بنمايد.
د) كميسيون می تواند بر پايه اطلاعاتی كه طبق ماده 44 و ماده 45 كسب كرده است، پيشنهادات و توصيه های لازم را به حكومت مربوطه داده و مجمع عمومی را هم در جريان بگذارد. 

بخش سوم عهدنامه
ماده 46 (امضاها)

اين پيمان نامه جهت امضا دراختيار همه حكومت های قرار دارد.

ماده 47 (تاييد رسمی)

اين پيمان نامه دراختيار دبيركل سازمان ملل متحد گذاشته شده است.

ماده 48 (پذيرش اين پيمان نامه)

اين پيمان نامه جهت پذيرش دراختيار همه حكومت ها قرار گرفته و سند توافق هر حكومت بطور ثبت شده و تحت عنوان "پذيرش نامه" در نزد دبيركل می باشد.

ماده 49 (قدرت اجرايی)

1)  اين پيمان نامه درست سی روز پس از دريافت بيستمين پذيرش نامه توسط دبيركل سازمان ملل، قدرت اجرايی می يابد.
2)   هرگاه حكومتی بعد از دريافت بيستمين پذيرش نامه به اين پيمان نامه پيوسته و پذيرش نامه را امضا كند، تاريخ قدرت اجرايی برای آن حكومت، سی روز پس از ورود و امضای پذيرش نامه است.
(توضيح: آغاز اعتبار و قدرت اجرايی اين پيمان نامه مطابق اين مصوبه از تاريخ دوم سپتامبر 1990 ميلادی است-م) 

ماده 50 (تغييرات)

1)  هر حكومت عضو پيمان می تواند پيشنهاد يك تغيير در اين پيمان نامه را داده و آنرا به دبيركل تسليم كند. دبيركل اين پيشنهاد دريافتی را به اطلاع ساير حكومت های عضو پيمان رسانده و درباره آن نظرخواهی می كند. اگر چهارماه پس از اظهار يك پيشنهاد، حداقل يك سوم حكومت ها با آن پيشنهاد موافق بودند، دبيركل، تشكيل جلسه عمومی را برای طرح آن پيشنهاد اعلام می كند. هر تغييری كه توسط اكثريت حاضرين در جلسه پذيرفته شد، جهت تصويب به مجمع عمومی ابلاغ می شود.
2)  تغيير پذيرفته شده در پيمان نامه پس از تصويب مجمع عمومی و توافق دوسوم اكثريت حكومت ها، قدرت اجرايی دارد.
3)   تغييری كه اعتبار و  قدرت اجرايی يافته است، تنها برای حكومت هايی كه آنرا پذيرفته اند، می تواند پيگرد قانونی داشته باشد.

ماده 51 (قيد وشرط)

1)  دبيركل سازمان ملل متحد با تاكيد اعلام می كند؛ هر حكومتی كه هنگام ورود و پذيرش اين پيمان نامه قيد و شرطی بگذارد، با آغوش باز پذيرفته و آنرا به اطلاع ساير حكومت ها می رساند.
2)   قيود و شروطی كه با هدف و منظور اين پيمان نامه منافات دارند، پذيرفته نمی شوند.
3) قيد و شرط ها می توانند از طريق يادداشت كوتاه و تاريخ دار به دبيركل، در هر زمانی پس گرفته شوند. دبيركل، ساير حكومت ها را از آن يادداشت مطلع می كند.

ماده 52 (استعفا)

يك حكومت می تواند استعفای خود را از شركت و پذيرش اين پيمان نامه از طريق نامه كتبی به دبيركل اعلام كند. يكسال بعد از دريافت آن نامه توسط دبيركل، استعفا قدرت قانونی دارد.

ماده 53 (نگهداری)

دبيركل سازمان ملل متحد به عنوان نگهدارنده و حافظ اين پيمان نامه تعيين می شود.

ماده 54 (امانت)

نوشته اصل اين پيمان نامه كه به زبان های عربی، چينی، انگليسی، فرانسوی، روسی و اسپانيايی است و همگی به يك اندازه اعتبار دارند، به رسم امانت، نزد دبيركل سازمان ملل متحد گذاشته شده است.

پيمان نامه از طرف مجمع عمومی سازمان ملل در تاريخ بيستم نوامبر سال 1989 ميلادی تصويب شد

+ نوشته شده در  2007/6/10ساعت 20:45  توسط عمر عنایتی  | 

                

موافقت رئیس جمهور آمریکا با طرح سرنگونی جمهوری اسلامی ایران


koshki-spi.bmp
بنا به گفته منابع اطلاعاتی، جورج بوش موافقت خود را با طرح سیا برای عملیات "سیاه" جهت تغییر حكومت در ایران اعلام كرده است.

به نوشته روزنامه تلگراف،‌ رئیس جمهور آمریكا سند رسمی ای امضا كرده است كه تایید كننده طرح سازمان سیا برای تبلیغات و شایعه پراكنی در جهت بهم زدن ثبات و در صورت امكان واژگون كردن جمهوری اسلامی ایران است.

طبق این طرح،‌ با ضعیف كردن ارزش پول ایران و برهم زدن انتقال های مالی بین المللی،‌ به اقتصاد فشار وارد می شود.

همچنان جزئیاتی فاش شده است كه شامل خرابكاری در برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران است.

این روزنامه به نقل از یكی از منابع امنیتی آمریكا نوشت كه یكی از قوانین این كشور به رئیس جمهور این حق را می دهد كه به سیا دستور دهد كه در خاك آنجا (كه اصولاً در حوزه فعالیت اف. بی. آی. قرار دارد)، از ایرانیان تبعیدی و مهاجر اطلاعاتی جمع آوری كند.

او می گوید: "ایرانی های ساكن آمریكا ارتباطاتی با اقوامشان در كشورشان دارند و این یك منبع اطلاعاتی دوجانبه مناسب برای ما است."

سیا هم چنین این اجازه را می یابد كه وسایل ارتباطی را به گروه های مخالف در ایران بدهند تا بتوانند با هم هماهنگی ایجاد كنند .

این طرح، كه به میزان قابل توجهی فشار آمریكا را بر ایران افزایش می دهد.

از طرف دیگر "مارك فیتزپاتریك"، یكی از مقامات ارشد سابق وزارت خارجه آمریكا كه هم اكنون در موسسه بین المللی مطالعات استراتژیك همكاری می كند، گفت كه یكی از روش های محبوب در مبارزه با برنامه هسته ای رژیم تهران، خرابكاری صنعتی است: "بدون نیاز به اقدام نظامی، بدون رد پا در عملیات."

او افزود: "یكی از روش های خرابكاری در یك برنامه، ایجاد تغییرات جزئی در اجزایی است كه رژیم تهران از بازار سیاه تهیه می كند."

+ نوشته شده در  2007/5/30ساعت 11:2  توسط عمر عنایتی  | 

                 

 

زندگينامه شیخ محمود برزنجی

شیخ محمود برزنجی سلیمانه ای ، ملقب به ((ملک)) و مشهور به ((نه مر)) ، فرزند شیخ سعید بن شیخ محمد احمد مشهور به ((کاک احمد شیخ)) بن شیخ محمود نودهی ، از سادات برزنجه و رؤسای بزرگ عشایر کرد و یکی از راد مردان نامی و رجال سامی تاریخ کردستان است ؛ که به سال 1302 ه.ق برابر با 1884 میلادی در محله (( کانیسکان )) شهر سلمانیه به دنیا آمد . مادرش آمنه نام داشت و از خانوادۀ شیخ بابا رسول برزنجی بود.

محمود در خاندان علم و دین و شرف تربیت یافت و پس از ختم قرآن کریم نزد شاعر مشهور کرد ، زیور افندی ، به آموزش زبانهای فارسی و عربی و ترکی و برخی دروس دینی پرداخت . او چون به سن رشد رسید ، جوانی شجاع و تیرانداز و سوار کاری ماهر بود در عین حال از علوم دینی اطلاع کافی داشت و به زبانهای رایج سخن می گفت .

پدرش شیخ سعید از مردان محترم و بسیار با نفوذ بود که به دلیل قدرت و محبوبیتش مورد توجه سلطان عبدالحمید ثانی ( جلوس 1293 ، خلع 1327 ه.ق ) قرار گرفت و دو بار از سوی سلطان عثمانی به استانبول دعوت شد . در سفر دوم _ که به سال 1324 ه.ق اتفاق افتاد _ محمود نیز پدر را همراهی می کرد و در این سفر بود که سلطان عبدالحمید کلید و رمز تلگراف مستقیم با خودش را به شیخ سعید اهدا کرد ، که این در واقع بزرگترین خلعت پادشاهی بوده است .

نفوذفوق العادۀ شیخ سعید در دستگاه عثمانی موجب خوف حکمداران موصل و حزب افراطی اتحاد و ترقی شد و به توطئه آنها _ که داستانی طولانی دارد _ شیخ سعید و چنداز نزدیکان او از جمله شیخ احمد پسرش ، روز دوم ماه شوال سال 1326 ه.ق در شهر موصل به شهادت رسیدند .

شیخ محمود _ که در زمان حیات پدرش به خوبی استعداد و لیاقت خود را نشان داده و محبوبیت زیادی کسب کرده بود _ پس از واقعۀ موصل ، بنا به درخواست عموم ، در جای شیخ سعید نشست و از همان ابتدا گروه زیادی از مردم بدو گرویدند و از مردم بدو گرویدند و از در اطاعتش در آمدند .در این دوران ، کاردانی ، خوشرفتاری با مردم ، رشادت و مردانگی و نیز نفوذ دینی و دنیوی شیخ محمود ، موجب جلب توجه و حمایت اکثر عشایر اکراد دور و نزدیک شد و روز به روز بر دامنۀ شهرت و قدرتش افزود ؛ تا آنکه جنگ اول جهانی ( 1914 تا 1918 میلادی ) در گرفت .

در سال 1915 نیروهای چند ملتی دولت بریتانیا به قصد اشغال خاک عراق ، در فاو و بصره پیاده شدند و به طرف شمال پشروی کردند . دولت عثمانی لشکری به مقابله ایشان فرستاد و از شیخ محمود هم طلب کمک کرد . شیخ بانگ جهاد سر داد و در مدت کوتاهی ، نیروی شامل 1800 سوار 300 پیاده را آورد و در منطقه (( شعیبه )) به دشمن سید و به نیروهای عثمانی پیوست .

جنگ شعیبه هشت ماه طول کشید . در این نبرد لشکر عثمانی شکست خورد و نا چار به عقب نشینی شد . در طول جنگ ، تنها از جبهۀ شیخ محمود بود که خبر پیروزی می ریسید و عاقبت هم چون دستور عقب نشینی صادر گردید ، هرچند خود شیخ زخمی شد ؛ اما به نیروهایش آسیب زیادی نرسید و پیروز مندانه به سلمانیه برگشت .

مقارن همین زمان ، خبر حملۀ روسها به شهر های مریوان و پینجوین و روستاهای اطراف و تصرف خانقین و روانداز و غارت و چپاول مردم آن نواحی رسید و معلوم شد که قزاقها قصد تصرف سلیمانیه را نیز در سر دارند . شیخ محمود که تازه به سلمانیه بر گشته بود _ بی درنگ مهیای جنگ شد و لشکرش را به حدود مریوان و پینجوین رساند .

روسهای که چنین دیدند ، صفوت بیگ نامی را _ که پیشتر حاکم سلمانیه و از اعضای حزب اتحاد و ترقی بود و سپس به لنینگزاد گریخته بود _ مأمور کردند که با شیخ محمود وارد مذاکره شود و او را ز یاری رساندن به عثمانیها منصرف کند . چه در آن صورت استقلال کردهای تحت فرمان دولت عثمانی را دولت روسیه حمایت خواهد کرد.

شیخ محمود در جواب انزجار خود را از نحوۀ رفتار روسها با مردم در مناطقی که تصرف کرده اند اعلام می دارد و نخستین و شرط برای مذاکره با ایشان را دست کشیدنشان از تجاوز و جبران خسارات وارد شده بر مردم عنوان می کند . سپس به صفوت بیگ خطاب می کند که : تو ما را می شناسی ! هر که با ما دست دوستی دهد با او دوستانی یکرنگیم و اگر دشمنی کند ، در برابرش دشمنانی سخت کوشیم .

این پاسخ به روسها برخورد و از سر خشم و غرور هجومی تازه را به سوی جنوب و غرب آغاز کردند . شیخ محمود و سوارانش با شجاعت در مقابلشان ایستادند و پس از جنگ سخت ، آنان را شکست دادند و نا چار به عقب نشینی و ترک مواضع کردند .

افسران و سربازان ارتش عثمانی پس از این پیروزی ، به عنوان غنیمت جنگی به غارت اموال مردم پرداختند و چون برخی از سران عشایر مقاومت کردند ، ایشان را دستگیر کرده ، قصد اعدامشان را داشتند .

شیخ محمود از این عمل برآشفت و دستور داد هرچچه زودتر دستگیرشدگان را آزاد کنند .

سپس به سلیمانیه برگشت و اعلام کرد از این پس تخت فرمان دولت عثمانی نیستیم و سرنوشتمان را خود رقم می زنیم .

از این جریان چیزی نگذشته بود که قوای انگلیسی به ناحیۀ کفری رسیدند و خود را آماده می کردند تا هرچه زودتر رب تمام کردستان و از جمله مناطق نفتخیز موصل و کرکوک دست یابند .

در اینجا برای آگاهای بیشتر نسبت به اوضاع سیاسی و اقتصادی کردستان و همچنین کیفیت توافقنامه های قدرت های بزرگ آن زمان و چگونگی کنار آمدنشان در مورد این بخش از جهان در روزگار شیخ محمود ، لازم است نکاتی چند را از نظر بگذرانیم .

جنگ اول جهانی شاید بیشتر از هر جای دیگر کردستان را پایمال کرد و مردمش را دچار فقر و گرسنگی و بیماری گردانید .چراکه درگیریهای مکرر و خانمانسوز در نواحی مختلف این سامان ، ضمن اینکه موجب از بین رفتن کشتزارها و علوفه و دامهای این مناطق شده بود ، دست به دست شدن این سرزمینها بین لشکرهای بیگانه و تاراج هربارۀ هریک از این نیروها ، همه را از هستی ساقط کرد ، توش توانی برایشان با قی نگذاشته بود .در همین حال تبلیغات گسترده و امکانات از هر لحظ فراوان انگلیسها بود که هر جا قدم می گذاشتند ، پیش از هر چیز به توزیع مواد غذایی و مداوای مردم می پرداختند و در عین حال به هر یک از ملیتهای زیر پرچم عثمانی ف وعدۀ حکومت آزاد و مستقل می دادند و با این روشها خود را در نظر اقشار مختلف مانند فرشتۀ نجات بخش انها تصویر کرده بودند .

از آن طرف 1914 میلادی ، دولت عثمانی امتیاز استخراج نفت موصل را به دولتهای آلمان و انگلیس واگذار کرده بود ؛ که با شروع جنگ کار آن متوقف شد و پیشرفت متفقبن در جنگ ، موجب عقد قرار داد (( سایکس _ پیکو )) ( بین مارک سایکس انگلیسی و ژرژ پیکوی فرانسوی ) در سال 1916 میلادی گردید .در این قرار داد _ که در واقع توافقنامه ای بر سر تقسیم بلاد عثمانی بود _ شرق ترکیه سهم روسها می شد ، قسمت اعظم عراق به انگلیس می رسید و شمال غرب عراق و کشور سوریۀ کنونی ، زیر پرچم فرانسه می رفت . دلیل چشم پوشی انگلیسیها از نفت موصل و واگذاری آن به فرانسه در قرار داد مذکور ، این بود که نمی خواستند با روسیه تزاری مرز مشترک داشته باشند .و چون در اکتبر سال 1917 میلادی اوضاع روسیه دگرگون شد و بلشویکها صحنه های خارجی را خالی کردند ، انگلیس آن پیمان را بی اعتبار خواند و پس از باز یهای سیاسی بسیار ، در سال 1918 ، لوید جورج انگلیسی و کلیمانسوی فرانسوی از سوی دولتهایشان به توافق رسیدند که ولایت موصل و توابع آن را انگلیسها اداره کنند و در عوض سهمی از نفت عایدی آنجا را به فرانسه بدهند .

بدین گونه بود که پس از پایان جنگ و فروپاشی امپراتوری عثمانی ، دولت انگلیس خود را در تمام سرزمینی که امروزه به نام کشور عراق می شناسیم ، یکه تاز می دید و به دنبال اتخاذ روشهایی بود که به کمک آنها اقتدار و نفوذش را در منطقه هر چه مستحکم تر گرداند . برای این کار نیز از کار گزارن بسیار ورزیده و با اطاعتش سود می جست که هر یک به عنوان تحت پوششی ، سالها در آن مناطق زیسته بودند وبا جزئیات ساختار های اجتماعی و اعتقادی و اخلاقی آنجا آشنایی داشتند .برای مثال میجر سون _ که مدتی فرماندار نظامی ناحیۀ سلمانیه و شخص اول انگلیسها در کردستان بود _ پیشتر در 1909 میلادی ، به عنوان تاجری فارس زبان به نام حاج حسین غلامی شیرازی ، در شهر سلیمانیه و چند شهر دیگر کردستان زندگی کرده بود و طبق اظهار امین زکی بیگ ، مورخ مشهور کُرد ، او ( سون )بیش از هر کردزبانی با زبان و ادبیات کردی آشنایی داشت و تسلط وی براین زبان در حدی بود که می توانست قرآن را به کردی ترجمه کند .

گفتنی است که آقای سون در زمینه های تاریخ و موفقیت سیاسی و اجتماعی کردستان ، زبان و ادبیات کردی ، اختصاصات لهجه های این زبان و دیگر مسائل مربوط به کرد و کردستان ، 9 جلد تألیف چاپ شده دارد .

با این توضیحات روشن می شود که چگونه شیخ محمود حاضر شد با قید شرایطی ، حضور انگلیسیها را بپذیر . چه او خوب می دانست که به هیچ طریق مقاومت در برابر نیرویی با آن همه امکانات و نفرات ، توسط مردمی که هر روز تعداد زیادی از آنها به دلیل گرسنگی و بیماری می میرند ، ممکن نیست .

سخن و ادعای شیخ محمود این بود که می گفت : ما ترک نیستیم ، عرب هم نیستیم .نژاد ما آریایی است و اکنون که سرزمینهای عثمانی یک به یک مستقل می شوند ، ما نیز حق داریم که حاکم بر سرنوشت خود باشیم و در این راه هر که ما را یاری کند ، یار ماست .

انگلیسها _ که به قدرت و موقعیت شیخ محمود وقوف داشتند _ از این ادعا استقبال کردند آرنولد ویلسون حاکم و نماینده دولت بریتانیا در بغداد ، میجر نوئل را از سوی خود برای مذاکره با شیخ محمود یه سلیمانیه فرستاد .نوئل پس از مدت کوتاهی از سوی دولت متبوعش اعلام کرد که همۀ خواستهای شیخ محمود بر حق است و متعهد شد که خود و دولتش در جهت تحقق آنها بکوشند . همچنین قرار شد انتخاباتی آزاد انجام شود و مردم حاکمشان را انتخاب کنند . انتخابات انجام گردید و در روز 1/11/1918 میلادی ، نام شیخ محمود به عنوان حکمدار کردستان اعلام گردید . از طرف دیگر نوئل با جدیت کار آزوقه رسانی به مردم گرسنه و قحطی زده را تعقیب می کرد و در زمان نسبتا" کوتاهی موجب نجات بسیاری شد و در سایه آن محبوبیت فراوانی کسب کرد ؛ به طوریکه وقتی ویلسون پیشنهاد داد که نوئل به عنوان افسر سیاسی انگلیس و مستشار شیخ محمود در کنار او با شد ، پاسخ موافق گرفت .یک ماه بعد خود ویلسون به سلیمانیه رفت و با شیخ محمود به مذاکره نشست و بر پایبندی دولتش نسبت به آنچه که تعهد داده بود ، تأکید کرد .

خوشرفتاری انگلیسها تا زمانی بود که اولا" جای پای خود را در منطقه محکم نکرده بودند و در ثانی هنوز نسبت به احتمال خطر ترکها و از دست دادن موصل و میدانهای نفتی آن دیار دغدغۀ خاطر داشتند ؛ با گذشت زمان و تسلطشان بر اوظاع ، ملاک ارزیابیهایشان عوض شد .

مطلوب آنان برای حکمرانی فردی ضعیف النفس ، بی اراده و خود فروش بود تا به وسیله او به اهدافشان برسند ؛ شخصیتی چون شیخ محمود که به دلیل ارزشهای والای دینی و اخلاقی همه او را به عنوان جانشین بر حق جدش کاک احمد شیخ _ که از اولیاء الله بوده و مرقدش زیارت گاه مردم است _ قبولش داشتند و سر در راهش می گذاشتند . کسی که هرگز حاضر نمی شد که به خاطر رضایت انگلیسیها و منفعت خودش ، از حق بگذرد و چم از حقوق مردم بپوشد . این بود که نخست تلاش بسیار کردند ، بلکه به هر نحو ممکن اراده شیخ را سلب کنند و چون مأیوس شدند ، تضعیف وی را از هر طریق ، وجهۀ نظر ساختند . نوئل تحت عنوان رسیدگی به مشکلات مردم و نظارت بر کار آذوقه رسانی یه مناطق محروم ، به سفری سه ماهه در کردستان دست زد و با بسیاری از سران عشایر ملاقات کرد و به تحریک آنها علیه شیخ محمود پرداخت و به هر یک القاء کرد که چیزی از شیخ محمود کم ندارد و به شرط همراهی با نمایندگان دولت بریتانیا ، می توانند به همه چیز برسند .

جالب است بدانیم که انگلیسیها در مورد ملک فیصل پادشاه عراق ( جلوس 1921 _ مرگ 1933 میلادی ) درست بر عکس عمل کردند .وی را _ که پسر شریف مکه بود _ پس از آنکه از سوریه اخراج شد ، به عراق بردند وبا تهیه مقدماتی به حکومت رساندند . و چون برخی از عشایر و شیوخ عرب حاضر به اطلاعات از وی نشدند ، به شدت ایشان را سرکوب کردند و به زور مطیع ساختند . این دوگانگی در عملکرد را تنها با شناخت شخصیت مردمی شیخ محمود و موقعیت خاص کردستان و نیّت استعماری انگلیس می توان توجیه کرد . و طبیعی بود که تضاد بین این دو فکر هر چه بگذرد ریشه دارتر شود . تا آنجا آرنولد ویلسون تصمیم گرفت نوئل را که _ به هر حال روحیۀ آرامی داشت _ از سلیمانیه فراخواند و به جای او میجر سون را به عنوان مستشار و افسر سیاسی بدانجا فرستند ؛ که وی مردی مغرور ، تند خو و در عین حال آن طور که گفته شد ، نسبت به زبان و فرهنگ کردی و مسائل قومی و سوابق تاریخی کردستان ،فوق العاده با اطلاع بود .

سون در بدو ورود کارش را بی اعتنایی به شیخ محمود و بد رفتاری با مردم شروع کرد و خواست تا به این وسیله همه را مرعوب کند و به باور خود مطیع گرداند . شیخ مدتی را مدارا کرد و کج خلقیها و بهانه تراشیهای سون را نادیده گرفت ؛ اما پس از چندی اطمینان یافت که این نوع برخورد از خود سری او نبوده و بیانگر تغییر سیاست انگلیس است . مردم نیز از دست زورگویی عوامل انگلیسی و نوکرانش به جان آمده بودند و پی در پی به شیخ محمود و اطرافیان شکایت می بردند.

شیخ ابتدا نامه ای به ویلسون نوشت و در آن ضمن اظهار تأسف از بی توجهی دولت بریتانیا نسبت به تعهداتش ، از ایشان خواست تا هرچه زودتر در صدد جبران مافات برآیند و مردم را بیش از آن نسبت به خود بدبین نکنند ؛ چه در غیر این صورت برای او راهی جز توسل به نیروی مردم برای طبیعی ترین حقوقشان باقی نخواهد ماند .

این اقدام بی نیجه ماند و نامۀ شیخ محمود را پاسخی نیامد ؛ نا چار اطرافیان و سران عشایر هم پیمانش را آگاه ساخت که خود را برای جنگ با اجنبی آماده کنند .سپس محمود خان دزلی را با لشکری از مردان مسلح اورامی به ناحیۀ (( شارباژیر )) فراخواند و دستور داد تا هر چه زودتر به نام زیارت مرقد کاک احمد شیخ، وارد شهر سلیمانیه شوند . میجر سون چون از حرکت این لشکر اطلاع یافت ، نا مه ای به شیخ محمود نوشت و از و تقاضا کرد که اجازه ندهد که محمود خان با بیش از ده سوار غیر مسلح داخل شهر شود . شیخ اعتنایی نکرد و لشکر به راه افتاد . سون شتابزده به این بهانه که می رود همسرش را از بصره بیاورد ، گرینهاوس را رد جای نشاند و ضمن راه حکم دستگیر کردن محمود خان دزلی را به فرمانده لشکر ، میجر دانلیس داد.دانلیس با سپاهی متشکل از 2000پیاده و 400 سوار ، به مقابلۀ محمود خان رفت و در تاریخ19/5/1919 ، جنگ سختی در گرفت که دو روز طول کشید و به شکست نیروهای انگلیسی انجامید و در روز 21/5/1919 لشکر محمود خان فاتحانه به سلیمانیه رسید .

تقریبا" تمام انگلیسیهایی را که در شهر اقامت داشتند مردم دستگیر کردند و جمع این افراد با عده ای که در جنگ اسیر شده بودند به حدود 250 تن می رسید. که از آن میان جز هفت افسر انگلیسی و پانزذه افسر هندی ، دیگر مأموران و سربازان هندی و عرب و افغانی آزاد شدند . اسامی افسران باز داشت شدۀ انگلیسی به قرار زیر است :

میجر گرینهاوس ، جانشین حاکم سیاسی _ کاپیتان دوگلاس ، معاون حاکم سیاسی _ کاپیتان هولت ، معاون سیاسی _ کاپیتان رایت ، معاون سیاسی _ میجر دانلیس،فرمانده نظامی _ میجر شکوفیل و کاپیتان بوند ، حاکم سیاسی (( چه مچه مال )) .

در این اوضاع شیخ محمود تلگزافی برای ویلسون فرستاد و اظهار داشت که دوران مدارا و تحمل گذشت ؛ اگر هر چه زودتر به وعده هایتان عمل نکنید ، هیچ تعهدی نسبت به حفظ جان اُسرا و دیگر عواملتان در منطقه نداریم . شیخ همچنین خطاب به سران عشایر نواحی بادینان و سوران نامه هایی نوشت و ضمن تشریح خلافکاریهای انگلیسیها ، اعلام کرد که زمان آن رسیده با توکل به خدای ،خود را از آلودگی به بیگانگان پاک کنیم و دل به دوستی دشمن کافر نبندیم .

دو روز پس از این حادثه ، ویلسون شخصا" با هواپیما بر فراز شهر سلیمانیه رفت و با بیان نامه ای بر روی شهر ریخت و از شیخ محمود دعوت کرد که برای مذاکره با او به بغداد برود .شیخ برای این کار چند شرط گذاشت که ویلسون نپذیرفت و بلافاصله کلنل برید جس را با حدود 5000 مرد مسلح از کرکوک به سوی سلیمانیه راونه کرد . طبق اظهار ویلسون ، به برید جس امر شده بود که تا ناحیه (( چه مچه مال )) پیش برود و آنجا منتظر رسیدن دستور باشد ؛ اما او که لشکرش را بسیار آماده می دید ، طرف مقابل را دست کم گرفت و راهش را به سوی سلیمانیه در پیش گرفت .

در روز 25/5 /1919 میلادی لشکر برید جس به تنگۀ(( تاسلوجه ))رسید و زمانی که بیشترین نفرات سپاهیان در دهانه تنگه بودند ، نا گهان از هر طرف زیر آتش پیشمرگان کُرد قرار گرفتند و تلفات و خسارت زیادی را متحمل شدند و می رفت که برید جس و باقی ماندۀ لشکرش به اسارت در آیند ، که سپاهی به فرماندهی کُلنل کندی به کمکشان شتافت و به هر ترتیب از مهلکه گریزشان داد.

شکست تا سلوجه بی اعتباری شدن نام انگلستان را در نظر مردم و عشایر به دنبال داشت و در زمان کوتاهی عدۀ زیادی به افراد شیخ محمود پیوستند . ویلسون در نگ را جایز ندانست و به

ژنرال سرتئو دور فرایزر سرفرماندهی نیروهای مستقر در ولایت موصل مأ موریت داد که با تجهیز و تدارک همه جانبۀ قوا ، سلیمانیه را اشغال کند .به این ترتیب دو لشکر مکانیزه مسلح به انواع جنگ افزار پیشرفته آن زمان ، که از هوا نیز حمایت می شدند ، به نیروهای مستقر در کرکوک و چمچمال ( چه چمچه مال ) پیوستند و سپاهی پنجاه هزار نفره را تشکیل دادند و راه جنوب را به سوی سلیمانیه در پیش گرفتند . در این سپاه از انگلیسی و هندی و بنگالی

رفته تا افغانی و عرب و کُرد جیره بگیر در کنار هم قار داشتند .

شیخ محمود با اطلاع از این لشکرشی ، صلاح ندانست که در شهر منتظر دشمن باشد ؛ چرا که کشتار مردم و خرابی شهر را به دنبال داشت و به علاوه درگیر شدن با چنین نروی در زمین هموار شانس موفقیت را بسیار کم می کند . لذا با افرادش _ که به 5000 تن نمی رسیدند _ خود را به دربند بازیان واقع در بیست کیلومتری شرق چمچمال رساندند .در آنجا رشته کوه دیوار مانندی همۀ راه ها را به مسیری محدود میکند که یک طرف آن صخره ای بسیار مرتفع و طولانی است و طرف دیگر کوهی واقع شده است که بر آن تنها راه عبور ، اشراف کامل دارد . این گذرگاه پیشتر ، بار ها موجب شکست ارتش عثمانی در جنگ با کُرد ها شده بود .

باری شیخ محمود و یارانش در ارتفاعات مشرف بردربند بازیان استتار کرده بودند و انتظار عبور دشمن از گذر گاه را داشتند ، که یکی از بیگزادگان (( همه وند )) به نام مشیر محمد سلیمانی خیانت کرد و محل استقرار کردها را به دشمن اطلاع داد و ایشان را از راهی هدایت کرد که مسیر را دور زدند و از پشت سر ، شیخ و افرادش را زیر آتشباران خود گرفتند . به زودی جنگ مغلوبه شد و در نبردی تن به تن و نابرابر بسیاری از پیشمرگان کُرد از دم شمشیر و قمۀ دشمن گذشتند و جان به جان آفرین سپردند . خود شیخ محمود نیز در این روز ( نهم ماه ژوئن سال 1919میلادی ) زخمی شد و به اسارت در آمد . او را به بغداد بردند و پس از مداوا در روز بیست و پنجم ماه ژوییه ، در دادگاه نظامی ارتش بریتانیا محاکمه کردند . اتهام شیخ در موارد زیر بود :

اقدام مسلحانه علیه بریتانیای کبیر و کشتار عوامل آنها .

پایین کشیدن پرچم این کشور و توهین آن .

شیخ محمود چون صلاحیت دادگاه را نپذیرفت دادگاه ، وکیل اختیار نکرد و تنها در پاسخ به کیفر خواست اظهار داشت که ؛ به در خواست ملتم و برای کسب آزادی با شما پیمان بستم و به این شرط که شما ضامن این آزادی باشید اجازه دادم که وارد خاکمان شوید . شما دروغ گفتید و نیت دیگری در سر داشتید و من که به انتخاب مردم حکمدار شده بودم ، مسئولیت داشتم که مانع سوء استفاده شما شوم ... کار را به جایی رساندید که راهی جز جنگ برای ما باقی نماند اکنون من اسیر شما هستم و از دشمن خودم و ملتم انتظار خیر ندارم و برای مرگ در راه ملتم آماده ام .سرانجام دادگاه نظامی در هجدهم ماه اوت به نمایش خود ادامه داد و حکم اعدام شیخ محمود را صادر کرد . اما طبق اظهار ، چون از لندن کسب تکلیف کردند ، حکم صادره به ده سال تبعید در هندوستان تخفیف یافت . اما داستان زندگی سیاسی شیخ محمود با این تبعید به پایان نرسید و کار به اینجا ختم نشد .

با وارد شدن نیروهای انگلیسی به استان سلیمانیه ، میجر سون نیز بار دیگر به آنجا برگشت و این بار دور از چشم شیخ محمود و با دست باز به انجام مأموریتهایش پرداخت . او پیش از هر چیز فرمان خلع سلاح عمومی را صادر کرد و همزمان ستونی را به تعقیب خانوادۀ شیخ محمود فرستاد و تلاش بسیار کرد که ایشان را فرا چنگ آورد ؛ اما توفیق نیافت ، زیرا آنان پیشتر به کمک محمود خان دزلی به مریوان رفته بودند .سپس به ضبط و غارت اموال و دارایهای این خانواده _ که روستاییان به عنوان امانت شیخ نزد خود پنهان کرده بودند _ پرداخت و در این راه بسیاری از روستائیان را زیر شکنچه برد و از آنها اعتراف گرفت و اموال مذکور را از خانه هایشان بیرون کشید . همچنین دارایی هر که را با نهضت شیخ محمود همکاری کرده بود ، مصادره کرد . سون پا را از این هم فراتر گذاشت و به انتقام جوییهای شخصی ، آن هم مربوط به روزگاری که به عنوان تاجری ایرانی در آنجا زندگی کرده پرداخت و خلاصه ، ظلم و زور در حق مردم را از حد گذراند و آن طور که نوشته اند ، در کمتر از یک سال ثروت انبوهی به هم زد . البته باید گفت که از عمال انگلیس تنها سون نبود که چنین مشی و روشی را اعمال می کرد ؛ دیگران نیز به فراخوار موقعیت امکاناتشان در این مسابقۀ مظلوم کشی و غارتگری دریغ و کوتاهی روا نمی داشتند .

اما این عملها بی عکس العمل نبود و اندک اندک مردم به جان آمده دل یکی کردند و به هم پیوستند و از گوشه و کنار به حرکاتی دست زدند که موجبات ناامنی اتباع انگلیسی و نوکرانشان را فراهم آورد .پنج گروه مخفی تشکیل شد که هر یک از سویی و به نوعی در اقدامات تلافی جویانه و پخش بیان نامه و دعوت مردم به انقلاب علیه بیگانگان اشغالگر شرکت داشت .

بعدها روشن شد که رهبری و سازماندهی این گروه ها را جوانی تحصیلکرده و بسیار شجاع به نام جمال عرفان عهده دار بوده که به دلیل هوشیاری و فراست فوق العاده اش هرگز لو نرفت و بر عکس به مدد همدلی و همسویی مردم ، هراس و احساس نا امنی زیادی را در دل اشغالگران انداخت .

از طرف دیگر دراویش کرد _که احساسات عقیدتیشان جریحه دار شده بود _ در کوی و برزن حلقۀ ذکر می بستند و به اعمال خارق العاده دست می زدند و وحشت بسیار انگلیسها را موجب می شدند .

این تلاشها بدانجا رسید که افسران و مستشاران گرد هم آیند و چاره ای اندیشیدند .ایشان اتخاذ سیاست تظاهر به دمکراسی احترام به حقوق مردم را تنها راه دیدند ؛ لذا ظرف مدت کوتاهی اکثر زندانیان را آزاد کردند ، مدارس بسته شده را گشودند ، روزنامه ای را به زبان کردی ، به نام پشکوتن زیر نظر سون انتشار دادند و از این دست کارها فراوان کردند ؛اما دیگر دیر شده بود و مردم در صدر همه چیز باز گرداندن شیخ محمود را طلب می کردند و چون پاسخی نبود ، به سرعت اغتشاش و نا آرامی ، بیشتر مناطق را فراگرفت . نیرو های مردمی در اینجا و آنجا دست به دست هم می دادند و قیامی عمومی را نقش می بستند .نخستین قیام مسلحانه از نا حیۀ (( قه ره داغ )) سر برآورد و سپس به (( سه نگاو)) و بیشتر روستاهای نا حیۀ شهر زور سرایت کرد و بالاخره به سلیمانیه رسید .دراویش نیز گاه و بیگاه به دفتر و محل کار افسران سیاسی می رفتند و با حرکات خود آنان را می ترساندند . تا آنجا که یکی از همین افسرها از ترس دراویش ، کردستان را ترک کرد .

تقریبا" هر شب بیانیه ها و شبنامه های مختلف پخش می شد و در آنها مردم را به قیام همگانی دعوت می کردند .سون در عکس العمل نسبت به بیان نامه ای که او را به مرگ تهدید کرده بود و در تعقیب محل تکثیر آن ، ستونی را به فرماندهی فیتس گیون به سوی (( بانی بنوک )) روانه کرد .این ستون در اوین برخورد متلاشی شده و فرمانده اش به قتل رسید .و این تازه آغاز راه بود. به زودی در (( بازیان )) و ((چه مچه مال )) و (( سه نگاو)) و (( قه ره داغ )) و((حه لبجه)) و((خانه قین )) مردم دست به اسلحه بردند و انگلیسیها را از خاک خود بیرون کردند .

شیراز ۀ کار انگلیسیها برهم خورده بود و هر روز شکست تازه ای را تجربه می کردند .ترس و اضطراب بسیار در چهرۀ یکا یک آنان دیده می شد و همین امر مردم را بیشتر روحیه و جسارت میداد . سقوط ده فروند هواپیمای انگلیسی در عملیات مختلف ، از جمله خسارت ایشان بود . بیت زیر را کودکان با مشاهدۀ هواپیمای انگلیسی به آواز می خواندند:

ته ییاره به فیتو ئه گه ریت سام ئه نوینی

تا خه لکی نه لین عه سکه ری ئینگلزه شکاوه

از روز تبعید شیخ محمود تا این زمان فقط از سیاستگذاران و افسران انگلیسی افراد زیر به قتل رسیده بودند :

کلنل لچمن ، حاکم سیاسی موصل و میجربیل معاونش _ معاون حاکم سیاسی ((هه ولیر )) _ کاپیتان وکر _ کاپیتان ویلی _ کاپیتان مک دونالد _ کاپیتان سکات _ کاپیتان لویس مجر شبرد و افسران : پیرسون _ بارسن _ ویکلی و لیفتنت روس .

مقارن همین روزها بود که سیسیل جی ادموندز در جنگ (( دربند رانیه )) شکست خورد و چون سایۀ مرگ را برسرش دید ، به فرمانده کردها ، سوار آقای بلباس پناه برد . سوار آقا با آن که دشمن قسم خورده اش را درچنگ خود اسیر می دید ، به حرمت این که بدو پناهنده شده است ، از ادموندز پذیرایی کرد و آزادش گذاشت که برود.

در هر حال ، اوضاع نا بسامان انگلیسیها ، ترکها را تشویق کرد که برای پس گرفتن ولایت موصل به تکاپو بیفتند و یکی از افسرانشان به نام ازدمیر علی شفیق را به کردستان بفرستد تا با کردها متحد شود و به تدارک لشکری مرکب از کرد و ترک بپردازد.

در این اوضاع شایعۀ بازگرداندن شیخ محمود از هندوستان قوت گرفت و خبر رسید که وی به کویت رسیده است . هنوز شیخ در کویت بود و سیل تلگرامهای تبریک و خیر مقدم را دریافت میکرد ، که میجر سون به بغداد فراخوانده شد و جایش گلداسمیت با ظاهری متفاوت به سلیمانیه رفت .

روز 22 سپتامبر سال 1922 میلادی در حالی که تمام کردستان غرق در سرور و شادمانی بود ، شیخ محمود به سلیمانیه برگشت .او بدون اتلاف وقت هیأت وزیران را انتخاب کرد و موازین شرعی و حقوق و حدود اسلامی را به عنوان قانون حکم بر جامعه به عموم ابلاغ نمود و سپس به بر قراری امنیت و احداث مدارس در سطح وسیع همت گماشت .

شیخ محمود این بار به خوبی می دانست که انگلیس از روی ناچاری وی را بر گردانده و درعین حال قصد سوءاستفاده از وجودش را دارد .بنابراین در 15 اکتبر همۀ بزرگان قوم و وزیران و کاربدستان را جمع کرد و پس از بیان حقایق ، در مورد تصمیم گیری برای آینده ، با آنان به مشورت نشست .

در آن مجلس قرار شد که ارتش مستقل کردستان با بودجه معین تشکیل شود و همانجا بود که اعنوان ملک کردستان به شیخ محمود اعطا گردید .

انگلیسیها نیز در این احوال فقط به تماشا ننشسته بودند . قبلا" یقین حاصل کرده بودند که تا شیخ محمود در تبعید باشد ، انگیزۀ بازگرداندن وی ، مردم را روز به روزبه هم نزدیک تر و باهم متحد تر می کند . علاوه براین که ذات یکدلی ملت به نسبت سیاست های ایشان عنصری نا مطلوب است ، این خطر را نیز بالقوه دارد که با کمترین اتفاقی ، زمینه ساز اتحاد کرد و ترک گردد؛ لذا طرحی ریختند که قدم نخست آن برگرداندن شیخ محمود بود .در قدم دوم شعار (( موصل خاک کردستان است )) را در همۀ کردستان تبلیغ می کردند . از آن طرف در مناطق عرب نشین مبلغ فکر الحاق کردستان به عراق بودند . با این کار اولا" زمینۀ تفاهم کرد و ترک را برهم می زدند و در ثانی بین کرد و عرب تخم نفاق می کاشتند . در ضمن ملک فیصل پادشاه تازه برتخت نشانده شدۀ عراق و دولت نوپایش را به سرعت سازمان می دادند و تقویت می کردند که هرچه زودتر جنگ با کردها را به آنها بسپارند . اما همۀ این ها هنوز تمام ماجرا نیست ؛ چرا که استعمار گر پیر خوب می دانست برای از بین بردن آرمانهای یک ملت و تسلط برایشان ، هیچ حربه ای به اندازه ایجاد تفرقه و چند دستگی بین خودشان کارساز نیست .این بود که تنها دشمنی کرد و ترک و عرب با هم را کافی نمی دید و برای از ریشه خشک کردن نهضت شیخ محمود ، به چند دسته کردن کردها نیز نیاز داشت . این بود که کار گزاران انگلیس ضمن آن که در سلیمانیه شیخ محمود را ملک کردستان می نامیدند ، در هریک از شهرهای دیگر کردستان شخصی را با سخاوت تمام مقام و امکانات می بخشید ند و او را به حکومت کردن بر ناحیۀ خود حریص می نمودند.از جمله در کرکوک مجید یعقوب را _ که شهر دار بود _ متصرف ( استاندار ) ناحیه کردند و در هولیر احمد افندی منشی شهر داری را در شهر درا و سپس متصرف ساختند و از این قرار فراوان . همچنین به کریم بیگ همه وند و عده دادند که اگر شیخ محمود را ترور کند، و ی راجانشین شیخ خواند کرد . همچنین اسماعیل اقای سمکو _ که در جنگ با ایران بود _ تحریک آنان نزد شیخ محود رفت و از او خواست که درجنگ عایه ران باهم متحد شوند .

شیخ محمود و اطتفیانش در برابر بیشتر است دسیسه هااعکس العمل منطقی داشتند .اولا" با آن که رفتارشان نسبت به نمایندگان دولت بریتانیا همراه با احترام بود ، با اُزدمیر علی شفیق نیز ایجاد ارتباط کردند و دعوتهای وی را پاسخ رد ندادند . ثانیا" می کوشیدند که با عربها و حکومت بغداد روابط دوستا نه داشته باشند و بی دلیل حساسیت ایجاد نکنند .سوم آن که ضمن استقبال از اسماعیل آقا و پذیرایی گرم از او ، به صراحت گفتند که عاقلانهه نیست در این شرایط جبهۀ تاز ه ای را علیه خود بگشایم . و اما ممتر از اینها ، برای رفع اختلاف داخلی ، شیخ محمود اعلام عمومی داد که به محض رسکیت یافتن دولت کرد ازسوی بریتانیا و عراق ، از حکومت کناره گیری خواهد کرد و دریکی از روستاهایش اقامت خواهد گزید .

در اوایل ماه فوریه سال 1923 میلادی ، دو نفراز سوی ازدمیر به سلیمانیه رفتند . چاپمن مستشار انگلیسی در سلیمانیه از این امر اطلاع یافت و به حالت قهر شهر را ترک کرد . چند روز بعد ( 29/ 2/ 1923 ) دو هواپیمای انگلیسی در آسمان سلیمانیهه ظاهر شدند و همراه با اخطاریه ای شدید اللحن نسبت به شیخ محمود ، دو بمب نیز روی شهر ریختند و عده ای را به هلاکت رساندند . در اخطاریه ازشیخ خواستته شده بود که در اسرع وقت خود را در چمچمال و یا کرکوک تحویل انگلیسها بدهد ؛ در غیر این صورت شهر را به شدت بمباران خواهد شد .

شیخ با شهروندان به مشورت پرداخت و سوگند خورد که در راه سعادت و آسایش مردم از بذل جانش دریغ ندارد. همه یکصدا رأی به مقاومت دادند و قرار شد که شهر را ترک کنند . شیخ و افرادش به دسته های کوچک تقسیم شدند و جنگ فرسایشی با نیروهای دشمن در مناطق مختلف را آغاز کردند.

این وضع حدود ده سال طول کشید و البته به برکت همراهی و کمک بی دریغ مردم بود که نهضت کردستان علیه دولت بریتانیا توانست زمانی چنین طولانی عرض اندام کند . اما یک واقعیت را نا گفته نباید گذاشت و آن رفتار ددمنشانه و ضد انسانی نیروی هوایی بریتانیا با مردم بی دفاع و مظلوم کردستان در این سالهاست.

به بخشهایی از کتاب نگاهی به تاریخ جهان ، تالیف جواهر لعل نهرو ترجمه محمود تفضلی توجه می کنیم :

((... این شورشها مخصوصاً در مناطق کردنشین بیشتر بود و اغلب با حملات نیروی هوایی و روش نجیبانه ! بمباران هوایی و ار میان بردن تمامی دهکده های شورشی سرکوب می شد.

نتایج این کوششهای نحیبانه! برای برقراری نظم را شاید بتوان تا اندازه ای از توصیفی که یکی از افسران عالیرتبه انگلیسی نوشته است ، دریافت. سرهنگ دوم ((سر آرنولد ویلسون )) هنگام ایراد سخنرانی سالیانه در انجمن آسیایی پادشاهی در لندن در تاریخ 8 ژوئن 1932، ضمن اشاره به این حوادث گفت:

...نیروی هوایی انگلستان با لجاجت و خونسردی [و بدون اعتنا به اعلامیه های ژنو] در طی ده سال گذشته و مخصوصاً در شش ماه اخیر به بمباران کردها[در عراق] می پرداخته است .

دهکده های ویران شده ، دامهای کشته شده، زنان و کودکان افلیج همه به گفته خبرگزار مخصوص روزنامه تایمز از توسعه و پیشرفت طرح یکنواخت تمدن گواهی می دهند !.

سال 1925 میلادی فرا رسید . تا این زمان دولت بریتانیا برای سرکوب نهضت آزایخواهانه کردها متحمل هزینه های بسیار سنگین و خسارات جانی زیادی شده بود و با وجود جنایتهای بسیار ، نتیجه ای که پاسخگوی آن همه خرج و تلفات باشد به دست نیامده بود . از طرف دیگر ارتش عراق را با صرف بخشی از درآمدهای آن کشور و زیر نظر خود به جایی رسانده بود که از وجودش برای جنگ با کردها استفاده کند . به این ترتیب در تابستان سال 1925 پس از آن که کردها حاضر نشدند خاکشان بخشی از کشور عراق باشد و در رفراندومی به این منظور شرکت نکردند ، نخستین جنگ رسمی ارتش عراق علیه شیخ محمود صورت گرفت . در این جنگ ستونی از نظامیان ارتش عراق با حمایت نیروی هوایی بریتانیا به حلجبه یورش بردند

به این امید که ارتش ایران هم وارد معرکه شود . و کار را یکسره کنند. اما شاه تازه به قدرت رسیده ایران ( رضاه شاه جلوس 1304-1320ه ش) در این کار تعلل کرد و شیخ به کمک محمود خان دزلی و محمود خان کانی سانان رؤسای عشایر اورامان و مریوان موفق شد نیروهای عراقی را در اولین تجربه شان با شکست آشنا کند.

در ماه دسامبر همین سال جمعی از تحصیلکرده های کرد نامه ای به کلنل لاین نوشتند و خواستار پایان دادن به جنگ و مذاکره برای دستیابی به راه حل مناسب شدند. لاین نامه را با جمله زیر پاسخ گفت ، که مثلی کردی است : سگ هار چهل روز عمر می کند.

چون شیخ محمود از این پاسخ اطلاع یافت ، سخت برآشفت و عهد بست که این جسارت را بی پاسخ سزاوار نگذارد . بسیجی عمومی را آغاز کرد و به پیشمرگان دستور داد که به مدت چهل روز آسایش اشغالگران را سلب کنند و از هیچ فرصت و امکانی نگذرند . همچنین تاکید کرد که در این مدت با کردهای مزد بگیر انگلیسیها نیز به شدت برخورد کنند. چرا که دوست دشمن ماف دشمن ماست. در جواب این اقدام ، لشکری گران به فرماندهی ژنرال براون به سوی اقامتگاه شیخ گسیل شد. شیخ محمود به ترتیبی عمل کرد که همه را به شگفتی و تحسین واداشت وبا تقسیم دقیق قوا و استفاده از وضعیت جغرافیایی منطقه ، براون را در موقعیتی قرار داد که به دست خود ، خود و لشکریانش را در تله انداخت . پس از آن که محاصره نیرهای انگلیسی کامل شد ، فرماندهان کرد پی در پی از شیخ محمود اجازه تمام کردن کار را می خواستند ؛ اما او پی چیز دیگری بود و با شکیبایی دستور به ادامه محاصره و عدم برخورد می داد. سرانجام پس از 19 روز ژنرال براون که مقصود شیخ را دریافته بود نامه ای بدین مضمون برای او نوشت:

حضرت شیخ محمود افندی

پس از سلام و ادای احترام ، به عرض می رساند که ما به قصد جنگ نیامده ایم . برای نوعی مانور آمده بودیم! و اکنون به قدرت و توان شما اعتراق داریم. تقاضا می کنم اذن عبور محبت فرمایید . پزشکی را نیز جهت مداوای بیماران خدمت می فرستیم.

مخلص شما: ژنرال براون

پاسخ شیخ محمود :

جناب ژنرال براون اخلاص نامه از سر ناچاریتان را دیدم . دستور دادم که به مدت یک شب راه عبور را برایتان باز کنند . بروید! محمود 17/4/1927

وقایعی مانند آنچه در فوق شرحش گذشت، چیزهایی نبودند که اشتهای بی مرز استعمارگران را کور کنند و موجب پایان دادن به جنگ و کشتار مردم بی دفاع گردند. پس از این اقدام شیخ محمود نیز ، باز هم لشکرکشیها و بمبارانها علیه او و مردمش ادامه داشت . جنگ نابرابر و خانمانسوز انگلس و عراق با آنان، همه را از هستی ساقط کره بود. هواپیماهای انگلیس اجازه هیچ نوع کار کشاورزی و دامپروری را نمی دادند . زمینها سوخته و احشام از بین رفته بودند. آنچه که در این چند سال نهضت شیخ محمود را نگه داشته بود ، کمک های بی دریغ کردهای ایران از لباس و خوراک گرفته تا مهمات و نفرات بود؛ اما در ایران اوضاع بع نفع راضا شاه پیش می رفت و اوتحت حمایت انگلیس ، روز به روز پایه های حکومتش را محکم تر می ساخت و این به قدرت مطلق رسیدن شاه ایران ،از جمله برای حرکت شیخ محمود مصیبت بار بود. و سرانجام با فرماندهی انگلستان و هماهنگی ایران، ارتش عراق در ماه آوریل سال 1931 هجومی همه جانبه و ویرانگر را به سوی کردستان آغاز کرد . پس از چند روز جنگ و گریز ، شیخ محمود و افرادش که مهمات و آذوقه شان ته کشیده بود چاره ای جز ورود به خاک ایران نداشتند ، اما در ایران نیز ارتش از هر سو آنها را زیر آتش گرفت. شیخ که افرادش را در شرف نابودی می دید ، با کاپیان هولت ، نماینده دولت انگلیس وارد مذاکره شد و پذیرفت که تحت الحفظ به عراق باز گردد .

از این تاریخ شیخ محمود اقدامات نظامی را کنار گذاشت و به تلاش های سیاسی پرداخت . گفتنی است پس از چندی که انگلیسیها کاملاً بر اوضاع ایران و عراق و خلیج فارس مسلط شده بودند، به شیخ محمود تحت شرایطی و البته به دلیل مصالحشان پیشنهاد حکمداری دادند. شیخ پاسخ آنان را با قطعه زیر داد :

نا مه وی ژینی ئه ساره ت ، به سمه عرمری گو مره هی

نایکه مه سه رخوم به ده ستی مودده عی تاجی شه هی

قه ت به ئه مری دوژمنانم نامه وی فه مانده هی

وی در آخر عمر موفق شد که به یکی از دهات ملکی خود به نام (( دارکلی )) – که از قُراء ناحبه ((بازیان )) است باز گردد . شیخ محمود برزنجی سرانجام در روز نهم اکتبر سال 1956 میلادی ، برابر با هفدهم سال 1335 ه شیخ محمود بدرود حیات گفت و به جوار حق شتافت. او را در کنار مقبره جدش کاک احمد شیخ در جامع الکبیر (مزگه وتی گه وره ) سلیمانیه به خاک سپردند. وی در عین حال که بیشتر عمرش در کار جنگ و داخل سیاست گذشت ، مردی بسیار متدین ، جوانمرد، خوش قلب و با صفا بود روحش شاد باد .

---------------------------------------------------

منبع : روحانی _ بابا مردوخ ، تاریخ مشاهیر کرد ( جلد سوّم ) ، انتشارات سروش چاپ دوّم 1382

+ نوشته شده در  2007/5/20ساعت 9:17  توسط عمر عنایتی  | 

                 

به جوانان انقلابی شرق کردستان:
بیانیه گرامیداشت نخستین سالگرد شهادت؛
شهید هیرش کارزان

PKK جنبش رستاخیز خلق کرد و ماه آوریل (گولان) در عین هستی یافتن خلق بسان روح همدم در این کالبد است. تاریخی که با خون سرخ شهیدان راه آزادی، فلسفه، عشق و زندگی نوینی را در ابرمردان تاریخ خلقمان تحت لوای افکار آپوئیسم و با شعار یا "زندگی شرافتمندانه یا هیچ" یا "پیروزی یا پیروزی" تمامی نقشه های دشمنان خلق را برملا ساخت. خونی که مشوق راه آزادی و روشنایی مبارز انقلابی بود، همان جوانان آپوئیستی اند که ماه آوریل را رعدآسا در پیشبرد اهداف آزادیخواهی خلقمان و خط مشی زندگی آزاد با رد تمامی افکار مرتجعانه و ستاتوگرا، تمثیل گر خط مشی زندگی شرافتمندانه شده اند؛ همین حزب شهدا "PKK" می باشد.

در چنین روزی بود که دستان سیاه تاریخ بار دیگر درصدد بود، نفاق ما بین خلقها را در شهید شدن رفیق "حقی قرار" تداوم بخشد. جوابی که به این افکار مطروده داده شد یک انتقام تاریخی بود، این انتقام تاریخی تأسیس "PKK" و خط مشی زندگی آزاد برای خلق کرد بود و در چنین روزی شهیدشدن رفیق گرانقدرمان رفیق "هیرش کارزان" جوابی به تداوم خط مشی آزاد خلقمان در شرق کردستان بود و انتقامی که شهید "هیرش کارزان" با خون سرخش رهرو هویت جوانان شرق کردستان تأسیس کنفرانس "کومه لانی جه وانانی روژهه لات" بود.


شهید "هیرش کارزان"، به حق انقلابی ای راستین و پیام آورنده ی افکار آپوئیسم و ترویج دهنده ی آن در میان اقشار جوانان در این بخش از کردستان شد. روزنامه نگاری انقلابی و ورزشکاری بااخلاق و متین بود. شهید "هیرش کارزان" با رد افکار ارتجاعی سیستم اسلامی ایران رهرو زندگی ای انقلابی می شود و از خویش می گذرد و مال خلق می گردد. این رفیق نامدار در تاریخ 18/5/2006 در عرصه ی فعالیتی شرق کردستان در کوه های سر به فلک کشیده بانه در یک عملیات جان فدایانه به کاروان شهیدان PJAK ، بسان شهیدان؛ عاکف، سیروان، مادورا، دجله، خوشمهر، آفات، دلخواز، مانی وهمه شهدای راه آزادی ملحق شد.

به عنوان کومه لانی جوانانی روژهه لات (KCR) اعلام می داریم که، نخواهیم گذاشت دستان پلید دشمنان خلق کرد ما را از رسیدن به زندگی ای شرافتمندانه و هم پیمان شدن با روح شهیدانمان در راه آزادی باز دارند و در همین راستا نیز به تمامی اقشار میهن دوستمان در شرق کردستان و ایران اعلام می داریم که با پایبندی و تداوم خط مشی شهیدان راه آزادی و نیرومند ساختن سازمندهی های توده ای (خلق) در جهت تأسیس سیستم کنفدرالیسم –دمکراتیک وفاداری و پایبندی خویش را با برافراشتن پرچم " یا آزادی یا آزادی" چیز دیگری را قبول نخواهیم کرد، میثاق خویش را با شهیدانمان علی الخصوص شهید هیرش کارزان در نخستین سالگرد شهادت این رفیق ارجمند تجدید خواهیم نمود.

بر این مبنا از تمامی خلقمان در شرق کردستان ، بویژه جوانان آپوئیست در این عرصه با مشارکت های توده ای یاد و خاطره ی ایشان را زنده نگه دارند.

جاویدان باد یاد و خاطره ی شهدای راه آزادی
گرامی باد یاد و خاطره ی رفیق شهید هیرش کارزان
زنده باد، رهبر کوما کومه لین کردستان، رهبرآپو
زنده باد، 18 آوریل(گولان) روز شهدا

کوردیناسیون کومه لانی جوانانی روژهه لات (KCR)
12/5/2007

+ نوشته شده در  2007/5/20ساعت 4:28  توسط عمر عنایتی  | 

 

دوره ی آموزشی گريلاهای  PJAK  به پايان رسيد

 

حزب حيات آزاد کردستان" PJAK" دوره آموزشی 4 ماه ی خود را با مشارکت 50 کادرو به پايان رساند. اين دوره آموزشی براساس شناخت کادروها از تاريخ ايران و شرق کردستان و همچنين تحليل سياستهای داخلی وخارجی ايران به اجرا در آمد .

 يکی از مشارکت کنندگان هدف از دوره‌ی آموزشی را اينگونه بيان نمود: تاريخ  ايران  دارای پيشينه‌ای با قدمت می باشد به همين علت لازم است که تاريخ ايران را به خوبی مورد شناخت و بررسی قرار داد و بعد از شناخت سيستم به جا افتاده‌ی کنونی آن می توان دست به مجادله‌ی گسترده‌ای زد. البته لازم به ذکر است که  ما هنگام تحليل سيستم وتاريخ ايران، آن را به عنوان يک دشمن  تلقی نمی کنيم.  

دولت ايران دارای يک سيستم  محا فظه کارانه می با شد  و بدين گونه در برابرسياستهای خارجی از خود محافظت می کند. کردها نيز در داخل چنين سيستمی جای دارند ، هدف ما رد کردن ايران نيست، بلکه هدف ما مجادله کردن کردها برای رسيدن به آزادی خود می باشد. هم اکنون ايران در ميان تحولات مهمی بسر می برد به طوريکه تمامی دنيا نظاره‌گر سياست داخلی و خارجی ايران بوده و مجادله درچنين مرحله ای بسيار مهم و حساس می باشد. و هدف ما نيز از اين دوره‌ی آموزشی شناخت هر چه بيشتر مبارزانمان  با تاريخ و مردم ايران  بوده و بر اين اساس  خود را برای مرحله ای نوين آغاز می نماييم.

+ نوشته شده در  2007/5/5ساعت 18:27  توسط عمر عنایتی  | 

تصویر خیالی از سیاره جدید - عکس از رصدخانه جنوبی اروپایی

کشف سیاره ای 'شبیه زمین' در فاصله 20 سال نوری
 
 
سیاره نویافته خیلی از کره زمین بزرگتر نیست
منجمان سیاره ای را در خارج از منظومه شمسی ردیابی کرده اند که بیش از هر سیاره خارجی دیگری که تا به امروز کشف شده به زمین شباهت دارد؛ کره ای که امکان دارد آب بر سطح آن جاری باشد.

این سیاره در مدار ستاره کم فروغی به نام "Gliese 581" که فقط 20 سال و شش ماه نوری از زمین فاصله دارد در صورت فلکی "میزان" (Libra) کشف شده است.

دانشمندان این کشف را با کمک تلسکوپ 6/3 متری "اسو" (رصدخانه جنوبی اروپایی) انجام داده اند.

آنها می گویند دمای ملایم سطح سیاره بدان معنی است که هرگونه آبی در آن احتمالا در حالت مایع وجود دارد و این موضوع شانس وجود حیات در آن را افزایش می دهد.

استفان اودری از رصدخانه ژنو که نویسنده اصلی مقاله ای علمی در این باره است می گوید: "ما تخمین زده ایم که میانگین دمای این 'ابرزمین' چیزی میان صفر و 40 درجه سانتیگراد باشد، و بنابراین آب در آن در حالت مایع خواهد بود."

"به علاوه، شعاع آن تنها باید یک و نیم برابر شعاع زمین باشد، و مدل ها پیش بینی می کند که این کره یا سنگی است - مثل زمین - یا پوشیده از اقیانوس ها."

خاویر دلفوسه، از اعضای تیم محققان دانشگاه گرنوبل، افزود: "همانطور که می دانیم آب برای وجود حیات اهمیت اساسی دارد."

به اعتقاد وی این سیاره ممکن است به هدف خیلی مهمی برای ماموریت های آینده فضایی جهت یافتن زندگی فرازمینی بدل شود.

در اینگونه ماموریت ها تلسکوپ هایی در فضا قرار داده خواهد شد که می توانند "نشانه های" نوری گویای وجود فرآیندهای بیولوژیکی را ردیابی کنند.

این رصدخانه های فضایی در پی ردیابی آثار گازهای جوی مانند متان و حتی نشانگرهای کلوروفیل، رنگدانه های گیاهان زمینی که نقشی حیاتی در فتوسنتر بازی می کنند، برخواهند آمد.

ردیابی 'غیرمستقیم'

این سیاره خارجی کوچکترین سیاره یافت شده تا به امروز است و ظرف تنها 13 روز یک دور کامل حول ستاره مرکزی می گردد.

در اصطلاح منجمان به سیاراتی که حول سایر ستاره ها غیر از خورشید می گردند سیاره خارجی گفته می شود.

فاصله این سیاره از ستاره مرکزی چهارده بار کمتر از فاصله زمین از خورشید است.

با این حال با توجه به اینکه این ستاره مرکزی کوچکتر و سردتر - و در نتیجه کم فروغ تر - از خورشید است، سیاره مورد نظر در "ناحیه قابل سکونت" اطراف آن، یعنی ناحیه ای که آب می تواند در آن به صورت مایع باشد قرار دارد.

 
گلیسه 58